Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Helena Konopkowa, DZIESIĘĆ POWODÓW, ŻEBY KOCHAĆ STANISŁAWÓW

Drogi Czytelniku, który znałeś Stanisławów: zanim przeniesiesz tam swą duszę utęsknioną, przypomnij sobie to, co o tym mieście wiesz, a czego przecież nie pamięta się na co dzień...
Drogi Czytelniku, który nie znałeś Stanisławowa: zechciej razem z nami pochylić się nad tym wspaniałym, a zapoznanym miastem, podumaj nad nim i nad jego losem...
1. Miasto mądrze i pięknie zlokalizowane w widłach dwu Bystrzyc: Nadwórniańskiej i Sołotwińskiej, znakomicie rozplanowane, pomyślane jako twierdza ku obronie ziem południowo-wschodnich Rzeczypospolitej, założone około roku 1656 przez Jędrzeja Potockiego, Stanisławowem nazwane od imienia jego poległego pod Wiedniem syna Stanisława.

2. Miasto dynamicznego rozwoju, choć najmłodsze ze wszystkich historycznych miast Polski – przecież wyrosło szybko na drugi po Lwowie ważny ośrodek kultury i polskiego życia narodowego na ziemiach południowo-wschodnich; w okresie międzywojennym siedziba dużego terytorialnie województwa.

3. Bohaterskie miasto, zawsze wierne, spłaciło Polsce swą daninę krwi od najazdów tatarsko-tureckich poczynając, na ZWZ i AK w czasie II wojny światowej kończąc. Stąd poszło wiele transportów Polaków na Sybir i do Kazachstanu i nie obyło się bez mordów bezbronnej ludności polskiej. Tu, w Czarnym Lesie, miał miejsce straszliwy pogrom inteligencji, głównie nauczycielstwa polskiego w 1941 roku.

4. Miasto zwane Grodem Dziewicy – od cudownego Wizerunku Najświętszej Matki Bożej Łaskawej z kościoła ormiańskiego – Patronki Stanisławowa.

5. Siedziba zabytkowej Fary, podniesionej do godności kolegiaty w 1669 roku, przy której Potocki założył Akademię, dając początek szkolnictwu, mającemu kulturą promieniować na dzikie Zadnieprze. W Kolegiacie Sienkiewicz umieścił scenę pogrzebu Pana Wołodyjowskiego.

6. Tygiel narodowości, wyznań i kultur. Żyli tu obok Polaków Rusini-Ukraińcy, Huculi i Bojkowie, Żydzi, Ormianie, Niemcy, wszyscy w przykładnej zgodzie – do czasu, niestety. Mieli swoje kościoły, cerkwie, synagogi oraz szkoły, organizacje i instytucje.

7. Stąd rodem było wielu ludzi zasłużonych dla Polski i polskiej kultury. Tu urodził się w pobliskim Hołoskowie Franciszek Karpiński, twórca pięknych pieśni polskich, oraz inni poeci i pisarze, uczeni, politycy i żołnierze.

8. Młodzież kochano w tym mieście. Oprócz licznych szkół dla wszystkich narodowości, rozwijały się prężne organizacje sportowe i turystyczne, „Sokół” i harcerstwo, drużyny strzeleckie (wizytował je Józef Piłsudski).

9. Stolica wielkiego, pięknego regionu Naddniestrza, Pokucia, Podkarpacia, Huculszczyzny, o rozległych górach i lasach, terenach turystycznych i letniskowych. Kraina folkloru i legend – gdzie szum Prutu, Czeremoszu. Niekończące się szlaki wędrówek po górach, schroniska – unicestwione przez ostatnie dziesięciolecia, ale do dziś nazywane przez Hucułów polskie stieżki.

10. Miasto, które zawsze uznawało Kraków za duchową stolicę Polski. Już przy zakładaniu Akademii stanisławowskiej w XVII wieku, korzystano z sił profesorskich z Uniwersytetu krakowskiego, ale i Stanisławów rewanżował się Krakowowi wybitnymi obywatelami.
Helena Konopkowa