Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Alicja Małecka, ZAWSZE OBOWIĄZEK

W stulecie urodzin Profesora Eugeniusza Małeckiego
... Uderzają pozostałe plutony, nad którymi dowództwo samorzutnie objęli: dowódca kompanii karabinów maszynowych, podporucznik Eugeniusz Małecki (...) W walce wręcz wyrzucają oni nieprzyjaciela z pozycyj, następnie odpierają dwa jego silne przeciwuderzenia i w pościgu spychają wroga do Berezyny. Przeciwnik, napierany jednocześnie (...) rozpoczął bezprzykładny odwrót sprzed frontu wszystkich oddziałów 15 pułku pod flankowym ogniem (...) Po tym boju Naczelny Wódz wyraził uznanie i gratulacje pułkom (...) za doskonałą, a w ciężkich warunkach przeprowadzoną kontrakcję pod Słobodą Jakimowską. Powyższe fragmenty pochodzą z Zarysu historii wojennej pułków polskich 1918–1920. Obszerne, dokumentalne kroniki stanowiące treść Zarysu wymieniają dalej wśród odznaczonych Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego „Virtuti Militari” V Klasy – podporucznika Eugeniusza Małeckiego. Bitwa pod Słobodą Jakimowską miała miejsce w 1920 roku.


CZŁOWIEK
Eugeniusz Bronisław Małecki urodził się w 1898 r. w Przemyślu, jako syn Kazimierza Małeckiego, urzędnika hipoteki, i Eugenii z Srzeniewskich. Po śmierci ojca w 1908 r. przeniósł się z matką i bratem Kazimierzem do Jasła i tam ukończył Gimnazjum Klasyczne. Maturę złożył w 1916 r. i zaraz został powołany do służby wojskowej w zaborczej jeszcze armii austriackiej. Po upadku monarchii austro-węgierskiej uczestniczył w całej wojnie polsko-bolszewickiej, ostatecznie jako dowódca kompanii w randze kapitana. Został czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
Po demobilizacji, w latach 1921–25, odbył studia na wydziale mechanicznym Politechniki Lwowskiej. Specjalizował się w technice lotniczo-samochodowej; w latach 1925–29 był kierownikiem wojskowych warsztatów lotniczych w parku 6. pułku lotniczego w Skniłowie k. Lwowa. Już tam, w pionierskiej niemal działalności, ujawnił swój wybitny talent organizacyjny, jasność decyzji, niezwykłą sumienność i konsekwencję postępowania. Te cechy będą mu towarzyszyły do końca pracowitego życia. To zaś, że był człowiekiem czystych rąk, przyznawali nawet niechętni mu – w późniejszych, jakże trudnych wojennych i powojennych latach. Odznaczał się pewną surowością, przy wyraźnym zawsze poczuciu sprawiedliwości, ale zarazem dyskretnym poczuciem humoru. W 1927 r. wydał drukiem książkę pt. Płatowiec, która jest pierwszą pozycją z tego zakresu w polskiej literaturze technicznej i była przez szereg lat podstawowym podręcznikiem do szkolenia wojskowego i cywilnego personelu lotniczego w Polsce.
W 1926 r. Eugeniusz Małecki poślubił Bolesławę Helenę Niedźwiecką (ur. w 1903 r. w Stryju). Była wnuczką lekarza – wg dawnej terminologii fizyka – Bolesława Serkowskiego, uczestnika Powstania Styczniowego, i prawnuczką Emila Serkowskiego, burmistrza Podgórza, które wówczas istniało jako odrębne miasto, jeszcze nie dzielnica Krakowa (plac Serkowskiego istnieje na Podgórzu nadal). Ojciec jej, Adam Niedźwiecki, był inżynierem-rolnikiem – ukończył szkołę rolniczą w Dublanach, zamienioną w 1900 r. w Akademię Rolniczą, związaną z Politechniką Lwowską. Bolesława Małecka ukończyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, uzyskując doktorat filozofii (była studentką prof. Kleinera). W rodzinie kultywowano zarówno patriotyczne tradycje powstańcze, jak też związki z Krakowem oraz z Ziemiami Południowo-Wschodnimi.

FACHOWIEC
Inż. Eugeniusz Małecki w latach 1929–34 pełnił funkcję kierownika polskiego oddziału międzynarodowego biura kontroli technicznej „Veritas” w Warszawie, gdzie zajmował się badaniami i homologacją nowych typów silników spalinowych. Jednocześnie był ekspertem od wypadków lotniczych i samochodowych. Spośród wykonanych przez niego ok. 200 ekspertyz, na szczególną uwagę zasługuje ekspertyza ustalająca przyczyny wypadku samolotu Lockheed, w wyniku której wprowadzono w tych samolotach zasadnicze zmiany konstrukcyjne (wydarzenie to omawiała ówczesna prasa). W 1934 r. zorganizował Małecki wydział techniczny Departamentu Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji i kierował nim do 1938 roku. Później, aż do września ’39 pełnił funkcję kierownika kontroli fabrycznej w Państwowych Zakładach Lotniczych na Okęciu w Warszawie, a następnie w PZL-Mielec.
Lata wojenne spędził w większości we Lwowie. W czasie okupacji sowieckiej został zatrudniony jako adiunkt i docent na Politechnice. Wraz z żoną oraz synem Bolesławem i córką Alicją cudem uniknęli wywiezienia do Kazachstanu – figurowali na imiennej liście osób przeznaczonych do deportacji. Po perypetiach wojennej tułaczki Eugeniusz Małecki znalazł się z rodziną w Krakowie i tu od 1945 r. związał się z Wydziałami Politechnicznymi AGH – późniejszą Politechniką Krakowską.

UCZONY
Westybul głównego gmachu Politechniki Lwowskiej. W głębi popiersie twórcy gmachu, arch. Juliana Zachariewicza. Fot. I. Żuk
Został profesorem. Zorganizował od podstaw Katedrę Silników Samochodowych i Lotniczych; w 1953 r. przekształcił ją w Katedrę Silników Spalinowych Trakcyjnych. Jako kierownik tych katedr w latach 1945–56 (tj. do roku swej przedwczesnej śmierci) zorganizował pierwsze laboratorium silników spalinowych oraz utworzył zespół kadry naukowej, która przez ponad 40 ostatnich lat stanowi podstawę działalności naukowej i dydaktycznej w dziedzinie silników spalinowych na krakowskiej Politechnice.
Będąc dziekanem Wydziału Komunikacji, prof. Małecki w latach 1949/51 przeorganizował go na Wydział Mechaniczny i został nadal jego dziekanem (1951/52). Od 1954 był prorektorem Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej. Od 1952 r. pełnił funkcję wizytatora ministerialnego wyższych szkół technicznych. Nawet w czasie swej obłożnej choroby przyjmował delegacje pracowników, pragnących się poradzić go w sprawach zawodowych. W 1948 r. odznaczono go Złotym Krzyżem Zasługi. Pod koniec życia opublikował – poza licznymi artykułami naukowymi – m.in. dwa obszerne podręczniki: Silniki spalinowe pojazdów mechanicznych oraz Silniki spalinowe przemysłowe, które stały się na wiele lat podstawą kształcenia studentów w tej dziedzinie.
Zmarł przedwcześnie w 1956 r. i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Profesor Małecki był wspaniałym, wiernym mężem i kochającym ojcem. Niezwykle cenił sobie godność i honor. Właśnie słowo honoru dane przyjaciołom w pierwszych dniach wojny – obietnica, że ich nie opuści w trudnych chwilach, zaważyła zasadniczo na losach jego samego i rodziny.
Zdecydowany i bezkompromisowy, prof. Małecki w ciężkim i niebezpiecznym powojennym czasie stalinowskim, w którym przyszło mu najaktywniej działać – postawił na młodzież, starając się jak najlepiej ukształtować ją i przygotować, zarówno fachowo, jak i moralnie, aby kiedyś dobrze mogła służyć Polsce. Jako bezpartyjny, piastujący eksponowane, kierownicze stanowiska, rzadko okazujący na zewnątrz swą głęboką wrażliwość na niedolę kudzką i prawdziwy patriotyzm, nie miał łatwego zadania. To wszystko przyczyniło się zapewne do przyśpieszenia śmiertelnej choroby. Takie samo zdanie mieli też ci, którzy go lepiej znali.