Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

BÓBRKA / BUKACZOWCE / DELATYN / MEDENICE / RAWA RUSKA

BÓBRKA
Położenie. Miasto powiatowe w woj. lwowskim, przy linii kolejowej Lwów–Stanisławów (stacja Bóbrka-Chlebowice), 35 km na płd. wsch. od Lwowa. Położone nad rzeczką Ług, na wys. 268 m n.p.m. W latach międzywojennych Bóbrka liczyła ok. 4400 mieszkańców. Znajdują się tam źródła solankowe.
Historia. Bóbrka należała do dóbr królewskich. Kazimierz Jagiellończyk nadał jej prawo magdeburskie, ustanowił jarmarki roczne i targi, ufundowł kościół (prawdopodobnie erygował też parafię). Inna, niepewna informacja mówi o wybudowaniu obronnego kościoła przez Zawiszę Czarnego już w 1405 r. W roku 1502, po całkowitym spaleniu miasta przez Turków i Tatarów, król Aleksander uwolnił je od czynszów na okres 10 lat. Erekcja parafii została odnowiona w 1548 r. przez arcybiskupa lwowskiego, Piotra Starzechowskiego. W 1628 r. parafię bóbrską wcielono do kolegium misjonarzy we Lwowie.
Po raz drugi miasto zostało przez inkursyję tatarską spalone w 1621 r. Podczas wojny szwedzkiej w 1661 r. lustratorzy zapisali, że ze 150 domów pozostało w Bóbrce zaledwie 26. W połowie XVIII w. starostą bóbrskim był Kazimierz Rudziński h. Prus III, potem jego syn Michał, obaj wojewodowie mazowieccy. Lustracja dokonana w 1765 r. wykazała w Bóbrce 219 domów katolickich i 79 żydowskich. Po śmierci Michała Rudzińskiego starostwo przeszło na jego żonę Elżbietę z Potockich, potem na jej drugiego męża, Kazimierza Krasińskiego, oboźnego koronnego. W 1830 r. Bóbrka została sprzedana braciom Janowi i Augustowi Czajkowskim za 71 tys. złotych reńskich. Ok. 1880 r. właścicielem był Hipolit Czajkowski, a w latach 20. obecnego wieku Henryk Czajkowski. W jego rezydencji zwanej Białym Dworem znajdowały się rodzinne kolekcje: rycin z I połowy XIX w. i monet (ok. 800 sztuk) oraz materiały historyczne z czasów powstania listopadowego.
Bóbrka była także siedzibą parafii greckokatolickiej.
W Bóbrce urodził się Franciszek Wyspiański (1836–1902), rzeźbiarz, ojciec malarza i dramaturga Stanisława, oraz Bronisław Czarnik (1858–
–1919), historyk literatury, kustosz Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Czasy obecne. Obecny kościół parafialny pw. św. Mikołaja, pochodzący z lat 1914–22 został zwrócony do kultu w r. 1989 w stanie wielkiego zniszczenia. Parafię obsługują księża salezjanie (do niedawna ks. Andrzej Baczyński z katedry lwowskiej, z pomocą ks. ks. Marka Poniewierskiego i Piotra Malca). W Bóbrce i okolicy żyje ok. 200 rodzin polskich. (M.T.)

BUKACZOWCE
Miasteczko w pow. rohatyńskim, wojew. stanisławowskim, przy linii kolejowej Lwów–Stanisławów, 88 km. na płd.wsch. od Lwowa. Położone nad potokiem Świrz (dopływem Dniestru). Z niespełna 2 tys. mieszkańców większość stanowili Żydzi.
Parafię rzym.kat. w Bukaczowcach erygował w 1747 r. ówczesny ich właściciel, Franciszek Łuszczewski h. Nałęcz. Jego syn Władysław był fundatorem klasztoru reformatów. W latach 1775––89 przeprowadzono podział całości spadku po Władysławie między liczną, dalszą rodzinę, lecz nie wiadomo, komu przypadły wówczas Bukaczowce.
W 1838 r. poświęcony został murowany kościół parafialny pw. WW. Świętych. Obecnie jest on czynny, obsługiwany przez księdza (Michała Hołdowicza), dojeżdżającego z Bursztyna. (M.T.)

DELATYN
Miasteczko w pow. nadwórniańskim, woj. stanisławowskim, stacja kol. na linii (Lwów–)Stanisławów–Worochta. Malowniczo usytuowane u stóp Gorganów, nad Prutem (przy ujściu doń potoku Lubiżnia), na wys. 455 m n.p.m. Miejscowość letniskowa z kąpielami solankowymi i warzelnią soli. W okresie międzywojennym Delatyn liczył ok. 6000 mieszkańców. Ludność utrzymywała się głównie z chowu bydła i owiec, spławu drewna Prutem oraz rybołóstwem. Innymi źródłami dochodów był przemysł drzewny i letnicy.
Zakład kąpielowy istniał już w XIX w. W 1910 r. wybudowane zostały łazienki solankowe z 20 kabinami i inhalatorium solankowym. Przyjeżdżało tu na kuracje (także żentycą) ok. 400 osób rocznie, nie licząc dojeżdżających z pobliskich miejscowości letniskowych. W latach 1930. wybudowano rurociąg do Jaremcza, którym przesyłano solankę do tamt. zakładu kąpielowego.
Rządowa warzelnia soli była również czynna już w XIX w. W 1869 r. dostarczyła prawie 80 000 cetnarów soli kuchennej, 4300 cetn. soli bydlęcej, 960 cetn. soli nawozowej i 40 cetn. soli fabrycznej. Od 1870 r. pracowała tu maszyna parowa. Zatrudniano ok. 60 robotników, którzy pracowali po 12 godzin za dzienną zapłatę 48–86 centów. Otrzymywali ponadto 15 zł reńskich rocznie na opłacenie kosztów mieszkania oraz drewno na opał. Mieli także zapewnioną bezpłatną opiekę lekarską i leki.
Parafie rzym.kat i gr.kat były na miejscu. Kościół pw. św. Franciszka z Asyżu, murowany, poświęcony został w 1876 r. W latach 90. naaszego wieku, po długich staraniach i wielkich trudnościach ze strony władz, przywrócono go do kultu (rekonsekracja w 1998 r.). Parafię obsługuje ks. Franciszek Pukajło, dojeżdżający z Nadwórnej.
W Delatynie urodził się Fryderyk Pautsch (1877–1950), malarz, profesor i rektor ASP w Krakowie. Wraz z W. Jarockim i K. Sichulskim tworzyli „trójkę huculską” – w okresie Młodej Polski malowali sceny z życia Hucułów i wschodniokarpackie pejzaże. (M.T.)

MEDENICE
Położenie. Wieś w pow. drohobyckim, woj. lwowskim (w odl. 22 km na płn.wsch. od Drohobycza), położona nad rzeką Tyśmienicą, dopływem Dniestru, na wys. 271 m n.p.m. Ludność to w połowie Polacy, w połowie Rusini. Medenice słynęły z uprawy chmielu. W XIX w. działał tu browar.
Historia. Wieś powstała wśród rozległych bagien i lasów, w dobrach koronnych ziemi przemyskiej. Po raz pierwszy nazwa Medinicza pojawia się w dokumencie z r. 1395, z okazji bytności króla Władysława Jagiełły. Nieznana jest data powstania kościoła i parafii – musiała istnieć już przed 1550 r., gdyż wtedy król Zygmunt August obdarował ją przywilejem. Lustracja ekonomii samborskiej z 1686 r. podaje, że w Medenicach był, w miejsce dawnego zameczku, dwór stary, drewniany, słomą kryty, otoczony wałami ziemnymi. Dzierżawcą klucza medenickiego był wówczas sołtys Hryń Kusz, zaś w 1760 r. dzierżawcami wedle inwentarza dóbr byli Dąbrowski i Pretwicz. Po I rozbiorze klucz medenicki przejęli Austriacy. W 1813 r. parafia rzym.kat. utworzyła fundusz dla ubogich, a jego podstawę stanowił zapis proboszcza, ks. Ratajowskiego, powiększany przez legaty jego następców. Murowany kościół parafialny pw. Trójcy św. zbudowano w 1824 r. Medenice miały również cerkiew gr.kat. oraz synagogę.
W 1886 r. dobra medenickie zakupili za 560 000 zł reńskich Józef (dyrektor c.k. Galicyjskiego Akcyjnego Banku Hipotecznego) i Maurycy Kollischerowie. W 1880 r. wieś spłonęła w pożarze.
Czasy obecne. Po II wojnie kościół zamieniono na klub młodzieżowy, obniżywszy mury o 4,5 m i zburzywszy wieżę. Zwrócony wiernym w 1989 r., został przez nich odbudowany do stanu dawnego. Umieszczono tam jako ołtarz główny jeden z 6 ołtarzy z kościoła oo. Bonifratrów w Krakowie, wykonanych w latach 40. XX w. i usuniętych w 1993 r. Parafię obsługują księża zmartwychwstańcy: Andrzej Jagiełka i Marek Strzyżyński. We wsi żyje obecnie ok. 200 Polaków. (M.T.)

RAWA RUSKA
Położenie. Miasto powiatowe w woj. lwowskim, 67 km na płn.zach. od Lwowa. Położone nad rzeką Ratą (dopływ Bugu), na wys. 242 m n.p.m. W Rawie krzyżują się dwie linie kolejowe: Lwów – Warszawa oraz Jarosław – Sokal. W okresie międzywojennym Rawa liczyła ok. 8000 mieszkańców, w tym ponad połowa Polaków, ponad
1/3 Żydów i 1/10 Rusinów. Głównym źródłem utrzymania był miejscowy przemysł materiałów budowlanych i handel.
Historia. O początkach Rawy nic pewnego nie wiadomo. Łączy się je z Władysławem, księciem bełskim i mazowieckim, który ok.1445 r. miał założyć miasto i nazwać je Rawą od swej dzielnicy na Mazowszu. Wg tradycji ustnej w 1509 r. Rawę i okolicę spustoszyły wojska Bogdana, wojewody wołoskiego.
Data erekcji parafii rzym.kat. nie jest znana. Drewniany kościół parafialny wzniósł w 1612 r. Wawrzyniec Trzciński, kasztelan rawski i dziedzic miasteczka. W tym samym czasie miejscowi Rusini wybudowali cerkiew, która istniała do 1812 r. W 1622 miasto dostało przywilej na jarmarki roczne. Trzcińscy h. Ślepowron byli właścicielami Rawy przez cały XVII w. Gościł u nich często król Jan III w przejeździe do Żółkwi. W październiku 1672 r. rotmistrz Atanazy Miączyński stoczył pod Rawą zwycięską potyczkę z Tatarami, odbijając z jasyru kilkuset jeńców. Najświetniejsze w swej historii dni przeżyła Rawa w r.1698, kiedy król August II, dążący z Warszawy ku Kamieńcowi Podolskiemu, spotkał się tu z carem Piotrem I, wracającym do Moskwy z podróży po Europie. Obaj monarchowie gościli tu przez trzy dni dla opracowania porozumienia o wspólnych działaniach wobec Szwecji, które stało się wkrótce przyczyną wojny północnej. Podczas wojny, w 1704 r. kwatermistrz armii szwedzkiej Magnus Stenbock urządził w Rawie magazyn łupów wojennych. W r.1716, w czasie konfederacji tarnogrodzkiej wymierzonej przeciwko stronnictwu saskiemu, Rawę obrano na miejsce spotkania przedstawicieli konfederatów i stronników króla. Zawarto tu ugodę, w myśl której ustać miały kroki nieprzyjacielskie, a wojska saskie opuścić kraj przed zwołaniem sejmu.
Na początku XVIII w. Rawa stanowiła własność trzech rodzin: Głogowskich, Suchodolskich, Boguszów. W 1725 r. Jan Bogusz wybudował świeżo sprowadzonym do miasta reformatom drewnianą kaplicę i dom na podarowanym przez Józefa Głogowskiego gruncie. Wkrótce potem w dokumentach pojawia się nowe nazwisko właściciela – Jerzego Rzeczyckiego. Ufundował on nowy, murowany kościół i klasztor dla reformatów. Umierając w 1739 r. pozostawił synowi Andrzejowi scalone dobra rawskie. Temu i jego żonie Katarzynie z Krasickich przypada zasługa wybudowania w latach 70. XVIII w. murowanego kościoła parafialnego. W 1791 r. właścicielem Rawy był już Franciszek Głogowski, a na przełomie XVIII/XIX w. stała się ona własnością rodziny Jabłonowskich – Ludwika Stanisława, żonatego z Łucją z Głogowskich, i ich syna Józefa. W 1874 r. dobra rawskie nabył Leon Sapieha, pionier pracy organicznej w Galicji, marszałek Sejmu Krajowego. Po nim przeszły na jego syna Adama, znanego polityka galicyjskiego. W 2. połowie XIX w. dwukrotnie nawiedzał Rawę pożar: w 1862 i 1884 – szczególnie ten drugi poczynił wielkie zniszczenia, spłonęły 243 domy, zamieszkiwane głównie przez ludność żydowską. W Rawie była wcześniej drukarnia żydowska, przeniesiona ok. połowy XIX w. do Żółkwi.
We wrześniu 1914 r. Rosjanie zadali pod Rawą ciężką klęskę armii austriackiej.
Zabytki. Kościół parafialny pw. Opieki św. Józefa, wybudowany w latach 1770–75. Klasztor OO. Reformatów i kościół pw. św. Michała Archanioła, konsekrowany w r.1738, zamieniony po II wojnie na magazyn rolniczy. Cerkiew parafialna gr.kat. pw. św. Jerzego, murowana, bez kopuł, zbudowana w 1849 r.
Czasy obecne. Kościół parafialny przywrócony do kultu w 1990 r. Proboszczem jest ks. Gracjan Piotrowski, bernardyn. Od 1993 r. istnieje w Rawie oddział Tow. Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

SPIS HASEŁ SŁOWNIKA, ZAMIESZCZONYCH W NUMERACH Z ROKU 1998
Chyrów    1/98
Czortków    4/98
Dmytrów    4/98
Gołogóry (pasmo)    3/98
Kałusz    4/98
Krakowiec    2/98
Legionów Przełęcz    S/98
Łopatyn    1/98
Magierów    4/98
Martynów Nowy    S/98
Miodobory (pasmo)    3/98
Obertyn    S/98
Opole (region)    3/98
Pantyr    S/98
Podole    3/98
Potylicz    4/98
Rafajłowa    S/98
Roztocze Wschodnie    2/98
Stryj    2/98
Strzałkowice    2/98
Tarnopol    1/98
Toporów    S/98
Woroniaki (pasmo)    3/98
Zbaraż    S/98
Zborów    S/98