Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa
Kontakt

ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
cracovialeopolis@gmail.com

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022

Jadwiga Klimaszewska, POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE MA 102 LATA (2)

Polski strój ludowy z okolic Lwowa (Malechów). Orkiestra Ludowa grająca w czasie wesela. Fotografia wg Polska Wschodnia, tom 1, Lwów 1939
Pierwszą część artykułu prof. Jadwigi Klimaszewskiej zamieściliśmy w nr. 3/97 CL. Niniejszy tekst stanowi jego dokończenie.

Następni po Antonim Kalinie prezesi, profesorowie: Józef Kallenbach (1905–1910), Adam Antoni Kryński (1910–1914) oraz Wilhelm Bruchnalski mniej interesowali się sprawami Towarzystwa. Rozwijało się ono jednak – jak wyżej wspomniano – głównie dzięki pracy sekretarza Towarzystwa od roku 1910 i redaktora „Ludu” od roku 1911 – Adama Fischera. „Lud”, wypełniony dotychczas – obok materiałów etnograficznych – głównie rozprawami z zakresu porównawczej historii literatury, a także cała działalność Towarzystwa, zostały w r.1910 poddane poważnej krytyce ze strony językoznawcy, prof. Kazimierza Nitscha. Zarzucił on ludoznawcom brak syntetycznego opracowania kultury ludowej w Polsce. Skutkiem tego ogłaszano w następnych tomach więcej opracowań i poważnych recenzji z prac polskich i obcych oraz naukowych artykułów na temat przedmiotu i metod pracy badawczej. W tomie 22. „Ludu” w roku 1923 ogłoszono rozprawę Cezarii Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutzowej pod tytułem Materiał naukowy i przedmiot etnologii, a w tomie 23. w 1924 r. artykuł Moszyńskiego O wewnętrznym układzie prac, obejmujących całokształt kultury materialnej.
Wskutek ożywionej działalności oddziałów Towarzystwa i nadsyłania przez członków i sympatyków TL coraz większej liczby opracowań, w roku 1934 powołano do życia nowe wydawnictwo pt. „Prace Etnograficzne”. Praca w oddziałach rozwijała się coraz lepiej, ogarniając poza Polską Południową dalsze regiony kraju. Na organizowanych zjazdach naukowych oraz sympozjach krajowych i międzynarodowych, a także na konferencjach zagranicznych, dzielono się uwagami o osiągnięciach i metodach pracy polskiej i obcej.
Niestety wybuch II wojny światowej przerwał pracę Towarzystwa na 6 lat.

* * *
Po zakończeniu II wojny w 1945 r. zebrali się członkowie TL w bardzo uszczuplonym gronie na Walnym Zebraniu w Lublinie, a nie we Lwowie, który wraz z Ziemiami Wschodnimi został odcięty od państwa polskiego. Z kolei po paru latach siedziba Głównego Zarządu Towarzystwa została przeniesiona do Poznania, a w końcu, w 1953 r. – już na stałe – do Wrocławia.
Zabrakło na tym zebraniu wielu wybitnych pracowników, którzy w czasie wojny stracili zdrowie i życie. Zabrakło niezmordowanego Adama Fischera, Stanisława Poniatowskiego, Jana Falkowskiego i wielu innych. W związku ze zmienioną sytuacją polityczno-geograficzną Towarzystwo Ludoznawcze przestało być Lwowskim, a w myśl uchwały powziętej na wspomnianym zebraniu, zaczęło występować jako Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Na tymże zebraniu wybrano prof. Kazimierza Moszyńskiego na prezesa (1945–1953), zaś na sekretarza generalnego dra Józefa Grajka (1945–1953), późniejszego profesora, który wzorem Fischera rozwijał z energią działalność PTL, zabiegając szczególnie o zwiększenie liczby wydawnictw.
Uchwalony na tym zebraniu ambitny plan pracy realizowano w ciągu następnych lat, przy zmieniających się kolejno prezesach, którymi byli profesorowie: Józef Gajek (Wrocław, 1953–56)*, Tadeusz Seweryn (Kraków, 1956–61), Jan Czekanowski (Poznań, 1961–64)*, Bolesław Olszewicz (Wrocław, 1964–67), Kazimiera Zawistowicz-Adamska (Łódź, 1967–76), Bronisława Kopczyńska-Jaworska (Łódź, 1976–80), Franciszek Wokroj (Poznań, 1980–82) oraz dr Anna Kowalska-Lewicka (Kraków, 1982–89), dr Janina Hajduk-Nijakowska (Opole, 1989–90) i dr hab. Zygmunt Kłodnicki (Wrocław, od 1990).
Na wniosek prezesa PTL, prof. Moszyńskiego, który od 1934 r. wydawał „Atlas Kultury Ludowej w Polsce” (wyszły 3 zeszyty z 30 mapami), postanowiono kontynuować prace atlasowe, jako niezbędną podstawę syntezy etnografii Polski. Do pracy tej przystąpiono od razu, w czym wzięły udział również uniwersyteckie katedry etnografii, instytuty i muzea. W r. 1953 prace nad Atlasem przejął Instytut Kultury Materialnej PAN. Do tej pory wyszło 5 zeszytów i 3 tomy komentarzy. Niezależnie od tych badań przystąpiono do opracowania i wydawania „Atlasu Polskich Strojów Ludowych” w poszczególnych regionach kraju. Wyszło ich drukiem ponad 30 zeszytów.
Cenną inicjatywę stanowił program opracowania i wydania rękopiśmiennych materiałów Oskara Kolberga. Równocześnie przeprowadzono reedycję wcześniejszych prac Kolberga. Dotąd wyszło około 50 tomów „Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga”.
Od początku istnienia Towarzystwa powstawały oddziały, które realizowały własne programy. I tak np. Oddział Krakowski rozpoczął prace nad bibliografią polskich prac i przyczynków z etnografii krajów pozasłowiańskich. Tu powstała też Sekcja Amerykanistyczna. PTL liczy obecnie 20 oddziałów, w tym m.in. (na terenie Małopolski) w Krakowie, Łańcucie, Mszanie Dolnej, Rzeszowie i Zakopanem.
Z okazji stulecia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego podsumowano jego najważniejsze osiągnięcia, do których można zaliczyć: 1. rozwój aktywnych oddziałów, 2. publikowanie prac etnograficznych w czasopismach i wydawnictwach PTL, 3. organizowanie konferencji naukowych krajowych i międzynarodowych, 4. członkostwo i udział w konferencjach Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnograficznych, udział w kongresach slawistycznych.

* lwowianie

Opracowanie oparłam na:
Jan Czekanowski, Półwiecze Towarzystwa Ludoznawczego, „Lud”, tom 36 (1946)
Adolf Nasz, Prace naukowo-badawcze i wydawnicze Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w ostatnim dziesięcioleciu, Etnografia Polska, t. 2, 1959
Zygmunt Kłodnicki, Stulecie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Wrocław 1995
Roczniki „Ludu” i in. wydawnictw PTL
autopsji.


JADWIGA KLIMASZEWSKA, ur. 1910 w Stanisławowie. Studia etnograficzne i geograficzne na UJ w Krakowie. Asystentka na UJ, a w latach 1936–39 na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Po wojnie docent na UJ i w Toruniu, od 1973 profesor i kierownik katedry Etnografii Słowian na UJ. Obecnie na emeryturze.