Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa
Kontakt

ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
cracovialeopolis@gmail.com

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022

Ks. Józef Wołczański, LWOWSKIE SEMINARIUM DUCHOWNE PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ

W CL 2/97 podaliśmy notatkę o reaktywowaniu lwowskiego Seminarium Duchownego, z siedzibą w Brzuchowicach. Dziś o jego powojennym dramacie i odrodzeniu pisze ks. dr Józef Wołczański, profesor tej uczelni.

CZAS CIEMNOŚCI
Istnieniu Seminarium Duchownego obrządku łacińskiego we Lwowie, funkcjonującego od początku XVIII w., położył kres rok 1945. Naciski władz sowieckich zmusiły abpa Eugeniusza Baziaka do podjęcia decyzji o ewakuacji zakładu w granice powojennej Polski za rzekę San. Exodus rozpoczęty pod koniec września 1945 r. trwał do połowy października t.r. Władze okupacyjne zgodziły się na wywiezienie majątku ruchomego, choć de facto czyniły trudności w realizacji tego przedsięwzięcia.
Nowe locum seminarium znalazło w klasztorze oo. bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej. Tam też w dn. 26 października 1945 miała miejsce inauguracja nowego roku akademickiego. Obowiązki rektora pełnił do 25 marca 1946 ks. prof. dr hab. Jan Stepa, a po jego odejściu na biskupstwo tarnowskie funkcję tę objął do 26 września 1950 ks. prof. dr hab. Jan Nowicki.
Niestety, również i tam nie dane było zbyt długo egzystować placówce. Polskie władze komunistyczne po II wojnie światowej usiłowały zdominować Kościół katolicki, a zarazem dążyły do zatarcia wszelkich śladów dawnej organizacji kościelnej, której instytucje z Ziem Wschodnich II Rzeczypospolitej przemieszczano na teren PRL-u. Na tej fali doszło do rozwiązania decyzją władz państwowych z dnia 26 X 1950 lwowskiego Seminarium Duchownego z siedzibą w Kalwarii Zebrzydowskiej. Alumni zostali wówczas przyjęci do wielu seminariów diecezjalnych na obszarze Polski, a wychowawcy i profesorowie znaleźli zatrudnienie w innych dziedzinach.
Tymczasem w archidiecezji lwowskiej obrz. łac., pozostającej pod hegemonią sowiecką, Kościół katolicki pomimo wielu szykan i trudności nadal egzystował1. W samym Lwowie raz po raz zamykano kościoły, aresztowano księży i świeckich katolików, doprowadzono metodami presji, szantażu oraz nocnych przesłuchań do wyjazdu na zachód abpa E. Baziaka wiosną 1946 r. Ostatecznie pozostały czynne jedynie trzy świątynie łacińskie: Bazylika Metropolitalna, kościół św. Marii Magdaleny2 i kościół św. Antoniego.

CZAS ŚWITANIA
Mimo tego rodziły się nowe powołania kapłańskie i zakonne. Kandydaci do stanu duchownego po wielokroć podejmowali próby wstąpienia do jedynego w ZSRR katolickiego Seminarium Duchownego w Rydze, gdzie na domiar złego miejsca limitowały władze komunistyczne. W tej sytuacji, na gruncie lwowskim odważną inicjatywę podjął ks. prof. dr Henryk Mosing – były asystent prof. Rudolfa Weigla, znakomity uczony w dziedzinie medycyny, który skupił wokół siebie grono kandydatów do kapłaństwa. Pod jego wytrawnym kierownictwem, w ścisłej konspiracji, zdobywali oni wiedzę humanistyczną i filozoficzno-teologiczną, korzystając nadto z pomocy m.in. o. Rafała Kiernickiego OFM Conv. – proboszcza Bazyliki Metropolitalnej we Lwowie. Po skończonej formacji, uwieńczonej egzaminami, alumni przyjmowali święcenia kapłańskie. Tym sposobem kilkunastu młodych ludzi nie tylko z terenu archidiecezji lwowskiej, ale też z innych regionów Ukrainy sowieckiej, zasiliło szeregi duchowieństwa.
Jednocześnie udaną próbę wskrzeszenia tradycji lwowskiego seminarium przedsięwziął administrator apostolski archidiecezji w Lubaczowie (skrawek archidiecezji lwowskiej w PRL), ks. bp prof. dr hab. Marian Rechowicz (1910–1983). W 1983 r. erygował on seminarium dla swoich alumnów w Lublinie. Klerycy studiowali na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, formację zaś ascetyczną odbywali we własnym zakładzie. Funkcjonował on zaledwie dziewięć lat, bowiem w 1992 r. wskutek reorganizacji struktur administracji Kościoła katolickiego w Polsce przeszedł na jurysdykcję biskupa nowo utworzonej diecezji zamojsko-lubaczowskiej.
Zanim do tego doszło, ówczesny administrator archidiecezji w Lubaczowie ks. bp prof. dr hab. Marian Jaworski, decyzją Stolicy Apostolskiej z dnia 16 stycznia 1991 r. został mianowany arcybiskupem lwowskim obrządku łacińskiego, przenosząc się tym samym na stolicę bł. Jakuba Strzemię. W tym samym czasie rozpadało się sowieckie imperium, a na jego gruzach wyrastały nowe, niepodległe państwa. Przed Kościołem Lwowskim pojawił się niełatwy problem zorganizowania ośrodka formacyjnego dla kandydatów do kapłaństwa, zważywszy iż studiujący dotąd w Rydze alumni powrócili do Lwowa, natomiast administracja ukraińska nie tylko nie zwróciła prawowitym właścicielom gmachów seminayjnych, upaństwowionych w 1945 r. przez Sowietów, ale też nie zaoferowała im budynków zastępczych. Wskutek tego abp M. Jaworski skierował kleryków do Seminarium Duchownego diecezji zamojsko-lubaczowskiej w Lublinie, nota bene rozbudowanego znacznie przezeń na długo przed wyjazdem na Ukrainę. Lwowscy alumni przebywają tam do dziś, przy czym w bieżącym roku akademickim kurs III został przyjęty przez kard. Henryka Gulbinowicza do Wrocławia.
Nadal wszakże nie został rozwiązany problem własnego seminarium archidiecezji lwowskiej na terenie Ukrainy. Za erygowaniem placówki przemawiało wiele względów, z których wcale nie najmniejszej wagi był argument o konieczności formowania alumnów w klimacie duchowym lokalnego Kościoła. Okazja ku realizacji planów nadarzyła się w 1996 roku, kiedy to archidiecezja lwowska obrz. łac. nabyła na własność imponujący kompleks zdewastowanych budynków posanatoryjnych epoki sowieckiej, położonych na terenie popularnego przed II wojną letniska Brzuchowice pod Lwowem. Zespół składa się z czterech obszernych gmachów z krytym basenem, położonych w malowniczym siedmiohektarowym parku na skraju miejscowości. Pieniądze na zakup nieruchomości wyłożył abp Franco Cuccarese z Włoch.

CZAS TWORZENIA
Niemal natychmiast przystąpiono do prac remontowo-adaptacyjnych. Pomimo wielkiego rozgardiaszu, seminarium rozpoczęło swoją działalność już w roku akademickim 1996/97, otwierając kurs propedeutyczny dla 12 alumnów, z których naukę ukończyło 9. W roku następnym zgłosiło się 10 kandydatów na analogiczny kurs wstępny. Ma on sens o tyle, że pozwala w znacznej mierze usunąć niedostatki wykształcenia, wyniesionego ze szkoły średniej, zdobyć podstawy języka polskiego (nie zapominajmy, że gros kleryków wywodzi się z rodzin mieszanych bądź nawet ukraińskich) oraz otworzyć się pełniej na wartości duchowo-religijne. Poza tym adepci mają przeważnie 17 lat, co nawet przy sześcioletnim wymiarze studiów rodzi konieczność starania się u Stolicy Apostolskiej o dyspensę od wymaganego wieku przed święceniami kapłańskimi.
Kadra dydaktyczno-wychowawcza składa się zarówno z duchownych miejscowych, jak i przyjezdnych. W roku akad. 1996/97 obowiązki rektora pełnił ks. Władysław Derunow, obsługujący przy tym samodzielnie 8 parafii oraz pełniący funkcję dziekana lwowskiego. Formacją ascetyczną kierował ks. Marek Poniewierski SDB (Polska), prefektem studiów zamianowano ks. dra Krzysztofa Witko (Polska). Agendy gospodarcze powierzono dwom miejscowym kapłanom: ks. Kazimierzowi Halimurce – jednocześnie proboszczowi i dziekanowi w Stanisławowie, oraz ks. Michałowi Jaworskiemu – proboszczowi w Hałuszczyńcach i dziekanowi tarnopolskiemu. Istotne zmiany personalne nastąpiły w bieżącym roku akademickim. Stanowisko rektora zarezerwował dla siebie ks. abp Marian Jaworski, wicerektorem został ks. K. Halimurka, ojcem duchownym ks. Piotr Brzeski (Polska) – dotychczasowy proboszcz w Mikulińcach (dekanat Czortków). Grono wykładowców tworzą: abp M. Jaworski – filozofia; ks. licencjat Wojciech Dworak (Polska) – liturgika; ks. Ludwik Marko – j. łaciński; ks. dr K. Witko (Polska) – wstęp do Pisma Św., patrologia i propedeutyka teologii; ks. licencjat Krzysztof Panasowiec (Polska) – historia Kościoła w starożytności; ks. prof.dr hab. Marian Wolicki (Polska) – filozofia i psychologia; piszący te słowa (Polska) – historia Kościoła powszechnego i dzieje metropolii lwowskiej obrz. łac.; mgr Urszula Kokodyńska – j. francuski; mgr Pacanówna – j. polski; p. Janina Zamojska – j. polski oraz urbanitas, p. Bronisław Pacan – muzyka kościelna. Ponadto zaangażowano ostatnio wykładowcę j. ukraińskiego.

CZAS PRZYSZŁOŚCI
Inauguracyjna msza św. koncelebrowana w Seminarium Duchownym we Lwowie-Brzuchowicach, dn. 16 X 1997Pomimo faktycznego uruchomienia seminarium już w roku ubiegłym, dopiero w bieżącym roku akademickim (16 października 1997) odbyła się uroczystość inauguracji działalności placówki, połączona z poświęceniem kaplicy i pierwszego z odremontowanych gmachów. Na zaproszenie Metropolity lwowskiego przybyli m.in.: polskiego pochodzenia kardynał Adam Maida (Chicago), nuncjusz apostolski na Ukrainie abp Antonio Franco, sponsor zakupu obiektów seminaryjnych abp Franco Cuccarese (Włochy), emerytowany biskup pomocniczy archidiecezji przemyskiej obrz. łac. Bolesław Taborski, ks. prałat Benedykt Cierzniak (Wiedeń). Wśród ok. 100 kapłanów byli też rektorzy seminariów duchownych w Przemyślu i w Gródku Podolskim (diec. Kamieniec Podolski). Nie przyjęli natomiast zaproszenia ani zwierzchnicy Cerkwi greckokatolickiej ze Lwowa, ani też władze administracji państwowej.
Mszy św. koncelebrowanej w odrestaurowanej kaplicy seminaryjnej przewodniczył w języku polskim kard. A. Maida, odczytując na wstępie posłanie Ojca Świętego. Autor pisma przypomniał rolę seminarium jako miejsca, w którym urzeczywistnia się wspólnota wiary, nadziei i miłości jako podłoża rozwoju, a później owocowania ziarna powołania. Dodawał: Proszę Boga, aby wspomagał ten wielki wysiłek swoją łaską, ażeby – gdy przyjdzie czas – ziarno było gotowe do żniwa; by z kolei dzięki dojrzałym powołaniom kapłańskim mogło rosnąć Królestwo Boże, by mógł się gruntować i rozwijać Kościół – tak, jak to mówi Chrystus w przypowieści – na podobieństwo wielkiego drzewa, którego gałęzie dają schronienie ptakom powietrznym i strudzonemu człowiekowi.
W wygłoszonej homilii kard. Maida skoncentrował się na fenomenie powołania kapłańskiego i jego realizacji w murach seminaryjnych. Przed końcowym błogosławieństwem głos zabrał abp Cuccarese, dziękując za zaproszenie do udziału w uroczystości oraz przekazując zarządowi seminarium dar Ojca Świętego: kielich mszalny wraz z ozdobnym formularzem błogosławieństwa. Sekretarz papieża ks. infułat Stanisław Dziwisz przesłał za jego pośrednictwem relikwiarz św. Jana z Dukli. Warto w tym miejscu dodać, iż w roku ubiegłym Ojciec Święty przeznaczył dla Seminarium Duchownego we Lwowie-Brzuchowicach zestaw naczyń liturgicznych: monstrancję, kielich mszalny i obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Przed zakończeniem uroczystości kard. A. Maida dopełnił obrzędu poświęcenia kaplicy wraz z całym gmachem świeżo oddanym do użytku.
Po Mszy św. jej uczestnicy zgromadzili się w prowizorycznej auli, gdzie odbyła się oficjalna część spotkania. Obowiązki gospodarza pełnił ks. abp Marian Jaworski, dziękując gościom zarówno za ich przybycie, jak też za ofiarowaną pomoc materialną na rzecz zakładu. Szczególnie gorąco powitał delegację Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie w osobach ks. prof. dra hab. Tadeusza Wojciechowskiego – kapłana archidiecezji lwowskiej, oraz ks. doc. dra hab. Stefana Koperka CR – prodziekana Wydziału Teologicznego PAT. Obecność tej delegacji była najlepszym potwierdzeniem więzi, jakie istnieją pomiędzy uczelnią krakowską a metropolitą lwowskim, pierwszym jej rektorem.
Jako kolejny mówca głos zabrał ks. dr Krzysztof Witko, przedkładając sprawozdanie z pracy formacyjnej i dydaktyczno-naukowej Seminarium Duchownego za rok akad. 1996/97. Po nim wystąpili niektórzy z gości: abp A. Franco, bp B. Taborski oraz ks. doc. S. Koperek. Wystąpienie tego ostatniego zostało przyjęte owacyjnymi oklaskami. Mówca w gorących słowach przypomniał związki Krakowa ze Lwowem w różnorakich dziedzinach oraz podziękował za wkład księży profesorów z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie w procesie formowania powojennego środowiska kościelno-naukowego w Krakowie. Życzył wreszcie zebranym na sali, aby miłość z Ziemi Lwowskiej, jaka dotarła aż do Krakowa, stała się zaczynem rzetelnej pracy dla Chrystusa i Kościoła.
Ostatnim akcentem części oficjalnej inauguracji stał się wykład ks.dra K. Witko, poświęcony teologii paschalnej francuskiego kardynała Jeana Danielou. Przed zakończeniem spotkania ks.abp M. Jaworski zapowiedział przesłanie okolicznościowego telegramu do Ojca Świętego w Rzymie.


1 Zob. Z. Sokolnicka-Izdebska, Historia Kościoła we Lwowie od 1939 roku. Opracował, przypisami opatrzył i podał do druku ks. J. Wołczański, [w:] Cracovia–Leopolis 2, 3, 4/96 i 1/97.
2 W r. 1962 kościół św. Marii Magdaleny został zamknięty.