Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa
Kontakt

ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
cracovialeopolis@gmail.com

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022

NOWE KSIĄŻKI

• Rok 1996 wcale się jeszcze w naszej rubryce nie zakończył. Ostatnio dotarła do nas książeczka niewielka, ale ważna dla dokumentowania polskiej kultury na ziemiach za medycką granicą. Inskrypcje historyczne fary w Drohobyczu zinwentaryzowali i opisali Tadeusz M. Trajdos, Anna Brzóstkowska i Adam Kulewski (Kraków 1996). Zajęcie się przez autorów tym właśnie obiektem było niezwykle uzasadnione: drohobycka fara jest po katedrze lwowskiej najważniejszym gotyckim kościołem w Małopolsce Wschodniej, niezbyt bogatej w świątynie o średniowiecznym rodowodzie (bo dość liczne kościoły w stylu gotyckim – nie mylić z neogotyckimi z XIX w. – powstawały na tych ziemiach jeszcze w wiekach XVI i XVII, gdy równolegle panował tam już renesans i barok). Budowę drohobyckiej świątyni rozpoczęto na przełomie XIV/XV w. i przez wiele wieków wzbogacano jej strukturę, wystrój i wyposażenie. Stąd narosło tam wiele napisów po polsku i po łacinie, wyrytych i namalowanych – dokumentów historii, wydarzeń i ludzi. Uwagę zwracają przede wszystkim olbrzymie barokowe tablice z drewna z końca XVIII w., ale są oczywiście napisy starsze, renesansowe, i nowsze, XIX-wieczne, a nawet z XX wieku.
Wszystko to zostało odczytane, przetłumaczone, naukowo opracowane i sfotografowane.

Krużganki zrujnowanego zamku w Pomorzanach. Wg. T. Polaka Zamki na Kresach.• Przechodzimy do roku 1997. O ogromnym zainteresowaniu tematyką Ziem Wschodnich – Wilna i Wileńszczyzny, Lwowa i Małopolski Wschodniej – świadczą liczne, kosztowne przecież, ale coraz bardziej poszukiwane albumy fotograficzne. W poprzednim numerze pisaliśmy o trzech wspaniałych albumach lwowskich, wydanych w ciągu ubiegłego roku (1997), a dziś z przyjemnością zwracamy uwagę na album pt. Zamki na Kresach, autorstwa Tadeusza Polaka – aktualnie Pełnomocnika Rządu ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i wiceministra Kultury i Sztuki. Album obejmuje 75 polskich zamków (z jednym wyjątkiem: Chocim nigdy nie był zamkiem polskim), położonych na terenie dzisiejszych państw: litewskiego, białoruskiego i ukraińskiego. Każdy obiekt jest udokumentowany 1–4 zdjęciami (łącznie jest tam 259 fotografii), planem oraz opisem historycznym i sytuacyjno-architektonicznym.
Największa liczba obiektów, bo ponad połowa, pochodzi oczywiście z Małopolski Wschodniej: 38. Reszta rozkłada się na ziemie Wileńską, Nowogródzką i Grodzieńską, Wołyń oraz Ukrainę.
Warto ten album nabyć, bo dotyczy miejsc bliskich sercu. Ale i dlatego, by zobaczyć bezmiar barbarzyństwa: co zrobiono z kwitnącymi przed II wojną zamkami w Podhorcach, Brzeżanach, Pomorzanach...

• Zabytki kultury polskiej poza granicami kraju to nowa seria, której wydawnictwo podejmuje Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” – Ośrodek do Spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturowego poza Granicami Kraju. Redaktorem naukowym jest prof. dr Ryszard Brykowski, a jej zeszyt 1. to Żółkiew i jej Kolegiata, napisany przez dra Jerzego T. Petrusa, znakomitego znawcę Żółkwi, jej historii oraz jej zabytków kultury i sztuki. A nawet więcej: miłośnik i poniekąd dobrodziej tego grodu – to on, dr Petrus jako krakowski radny, wystarał się o niemałe sumy w krakowskim Magistracie na pokrycie dachu Kolegiaty i konserwację krypty Żółkiewskich.
Książeczka ma charakter popularny i powinna trafić do szerokiego grona miłośników polskiej historii, polskich Ziem Wschodnich i polskiej sztuki. Jej naukowym zapleczem jest napisana przez tegoż autora monografia kościołów i klasztorów Żółkwi, wydana jako tom 2. Materiałów do dziejów sztuki sakralnej (wyd. Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 1994). O serii tej pisaliśmy w CL 4/96 i 2/97.

• Jeszcze nigdy nie omawialiśmy w tej rubryce książki o tematyce muzycznej. Nadarza się więc okazja: bardzo aktywna wydawniczo rzeszowska Wyższa Szkoła Pedagogiczna rozpoczęła nową serię, zatytułowaną: Musica Galiciana. Niedawno dotarł do nas tom I (Rzeszów 1995) pod redakcją prof. dra Leszka Mazepy, a poświęcony kulturze muzycznej Galicji – jako pokłosie sesji naukowej, jaka miała miejsce w Rzeszowie dokładnie przed trzema laty (IV 95).
W tomie zamieszczono 16 referatów. Dla nas najbardziej interesujące są dwa teksty samego prof. Mazepy: o życiu muzycznym Lwowa XIII–XVII w. i o szkolnictwie muzycznym we Lwowie w czasach zaboru austriackiego. Dalej czytamy relację o obecnych lwowskich zbiorach muzycznych (niezwykle zasobnych, lecz w bałaganie), o ludowych instrumentach muzycznych, omawianych na łamach lwowskiego pisma „Lud” (niedawno pisała o tym piśmie prof. J. Klimaszewska w naszym kwartalniku). Na sesji mówiono też o muzykach i ich twórczości: o Pieśniach ludu galicyjskiego Wacława z Oleska (Zaleskiego) i Karola Lipińskiego, o kontaktach J. Paderewskiego z lwowskim kompozytorem Stanisławem Niewiadomskim (ten temat poruszał Ukrainiec ze Lwowa), a wreszcie o działalności innego lwowskiego kompozytora, Adama Sołtysa, mówiła jego córka.
Wypada na koniec wyjaśnić, że prof. Leszek Mazepa, muzykolog działający do niedawna wyłącznie we Lwowie, obecnie wykłada też w Rzeszowie (podobnie jak p. Maria Sołtys dzieli swój czas między Lwów i Warszawę). Trzeba też przypomnieć, że p. L. Mazepa był we Lwowie założycielem i pierwszym prezesem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.