Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

BARSZCZOWICE / OŻYDÓW / RODATYCZE / TRZCIENIEC / ŻÓŁTAŃCE

BARSZCZOWICE
Wieś w pow. lwowskim, wojew. lwowskim, położona 24 km na wsch. od Lwowa. Do początku XX w. parafia rzym.kat. w Jaryczowie Nowym, od 1904 r. ekspozytura parafii na miejscu. Parafia gr.-kat. w Pikułowicach. Stacja kolejowa na linii Lwów–Tarnopol.
Historia. Pierwsza znana wiadomość o Barszczowicach pochodzi z 1848 r. Na jej podstawie można wysnuć przypuszczenie, że w 2. połowie XVIII w. należały do Józefa Stanisława Lewickiego, którego rodową siedzibą był Chorostków k. Husiatyna. Po nim przejął je wraz z innymi dobrami jego syn Kajetan, członek Stanów Galicyjskich, hodowca koni rasowych i założyciel ordynacji chorostkowskiej, w której skład weszły także Barszczowice. Po śmierci Kajetana ordynacja przeszła na córkę Zofię, która w 1857 poślubiła Wilhelma Stanisława Siemieńskiego. W 1868 r. Siemieński otrzymał pozwolenie cesarza na używanie podwójnego nazwiska Siemieński-Lewicki, dla siebie i swoich spadkobierców. Ostatnią właścicielką Barszczowic była zapewne wnuczka Wilhelma, Maria Zofia, która otrzymała je w posagu wychodząc za mąż za Tadeusza Tyszkiewicza.
Zabytki. Kościół pw. Nawiedzenia NPM, neoromański, fundowany przez Zofię z Lewickich Siemieńską, przy współudziale mieszkańców wsi. Ceglany, tynkowany, złożony z czteroprzęsłowej nawy i węższego, niższego prezbiterium, zamkniętego wielobocznie. Przy ścianie płd.wsch. prezbiterium stoi wysoka wieża na planie kwadratu, z kruchtą w przyziemiu. Fasada zwieńczona trójkątnym szczytem, na osi portal wejściowy. Przy kościele znajdowała się murowana dzwonnica i grób nieznanego żołnierza z I wojny światowej w formie kamiennej steli.
Po II wojnie światowej kościół został przekazany władzom gminnym, które przeznaczyły go na magazyn zboża. W 1984 r. urządzono w nim oddział Muzeum Historycznego we Lwowie, z ekspozycją poświęconą Budionnemu. W połowie lat 90. zamieniony został na cerkiew gr.kat.
Dwór z poł. XIX w. o charakterze typowej siedziby ziemiańskiej, siedmioosiowy, parterowy, z piętrową trójosiową częścią środkową i alkierzami na narożnikach. Wejście od frontu poprzedzone oszklonym gankiem, od strony ogrodu dwukondygnacyjnym, czterokolumnowym portykiem, przed którym znajdował się taras ze schodami do ogrodu. Dach czterospadowy, łamany, bardzo wysoki. Po bokach dworu i od tyłu kilkuhektarowy park krajobrazowy. Do lat 80. XX wieku zachowała się w nim kamienna rzeźba przedstawiająca sfinksa.
Właściciele wsi rezydowali w Chorostkowie, a Barszczowice oddawali w dzierżawę. W poł. XIX w. dzierżawił je Jan Kanty Maszkowski, lwowski malarz i nauczyciel rysunku. Dużo w Barszczowicach przebywał jego chory na gruźlicę syn, Marceli, również malarz, oraz zaprzyjaźniony z nim Artur Grottger.

OŻYDÓW
Wieś w pow. brodzkim, wojew. tarnopolskim, położona w odległości 67 km od Lwowa i 6 km na zach. od Oleska. Stacja kolejowa Ożydów-Olesko na linii Lwów–Brody. Leży na wys. 237 m npm. u źródeł rzeczki Słotwiny, dopływu Bugu. Ożydów należał do parafii rzym.kat. w Olesku, a parafia gr.kat. miała swą siedzibę na miejscu.
W połowie XIX w. właścicielem Ożydowa był Karol Hubicki, działacz społeczny i gospodarczy, poseł na Sejm Krajowy. Wraz z żoną, Anielą z Sierakowskich, założyli na wykarczowanym terenie po płn.zach. stronie wsi przysiółek Angelówka, który zaludnili osadnikami, po większej części sprowadzonymi z Czech.

RODATYCZE
Wieś w pow. gródeckim, wojew. lwowskim, położona 11 km na zach. od Gródka Jagiellońskiego. Leżą nad potokiem Raków, dopływem Wiszni. Przez płn. część wsi przechodzi linia kolejowa Przemyśl–Lwów (pierwotnie zwana koleją Karola Ludwika) oraz góciniec lwowsko-przemyski.
Kościół rzym.kat. nieczynny, zrujnowany. Parafia gr.kat. znajdowała się w Wołczuchach, we wsi cerkiew filialna.
Historia. Za czasów I Rzeczypospolitej Rodatycze wchodziły w skład królewszczyzn starostwa gródeckiego. Majątek zarządzany był przez wójtów, którym kolejni królowie dawali go w dzierżawę. Po I rozbiorze dobra królewskie przeszły na własność rządu austriackiego, który w 1824 r. odsprzedał Rodatycze Janowi Machanowi. W 1881 r. wystawioną na licytację wieś zakupiła m. Antonina Mirska, pochodząca ze zubożałej książęcej rodziny, założycielka Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej, które swą główną siedzibę miało we Lwowie. M. Mirska ze środków zgromadzenia wybudowała w Rodatyczach murowany kościół parafialny oraz założyła we wsi szkołę gospodarstwa domowego dla dziewcząt wiejskich i ochronkę dla dzieci. Zmarła w Rodatyczach w 1905 r., a w 1994 r. w Przemyślu rozpoczęty został jej proces beatyfikacyjny na poziomie diecezjalnym. Własnością Sióstr Opatrzności Bożej majątek pozostawał do II wojny światowej.
Parafia rzym.kat. w Rodatyczach musiała zostać założona przed 1449 r., kiedy to fundację wsi odnowił ówczesny wójt wsi wraz z braćmi. Drewniany kościół parafialny pw. WW Świętych uległ spaleniu w 1689 r. i w tym samym czasie został odbudowany. W 1817 r. kościół zamknięto ze względu na niebezpieczeństwo, jakim groziły przegniłe i spróchniałe ściany. W tym samym czasie wystawiono też nowy kościół drewniany. W 1895 r. M. Mirska zadecydowała o budowie nowego murowanego kościoła (wg projektu lwowskiego architekta Alfreda Kamieniobrodzkiego), do którego ufundowała później całe wyposażenie wnętrza. W latach 1903–04 wnętrze ozdobiono polichromią, fundowaną częściowo przez m. Mirską, częściowo przez parafię. Świątynię konsekrowano w 1905 r. Kościół murowany z cegły, tynkowany, neoromański, składa się z trójprzęsłowego korpusu oraz krótkiego prezbiterium, zamkniętego apsydą; od frontu wieża na planie kwadratu z kruchtą w przyziemiu. W 1945 r., po ekspatriacji ludności, która zabrała ze sobą do Piotrkowic na Śląsku znaczną część ruchomości kościelnych, świątynię zamknięto.
Czasy obecne. W latach 1952–56 służył kolejno za magazyn zboża i chemikaliów, a następnie jako klub wiejski. Obecnie opuszczony, popada w ruinę (brak dachu, zagrożone sklepienie, ubytki murów i tynków, polichromia zachowana szczątkowo).

TRZCIENIEC
Wieś w pow. mościskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 74 km od Lwowa i 6 km na zach. od Mościsk.Za pośrednictwem rzeczki Trzcianki włączona w dorzecze Wisły. Do 1930 r. należała do parafii rzym.kat. w Mościskach, od 1920 r. jako jej ekspozytura; od 1930 r. samodzielna parafia. Obecnie parafia z powrotem w Mościskach. Znajdował się tu przystanek na linii kolejowej Lwów–Przemyśl.
Historia. Wieś założona prawdopodobnie w 2. połowie XV w. przez Jana z Sienna i Oleska, kasztelana lwowskiego. Po jego śmierci, z podziału pozostałych po nim dóbr, dokonanego ok. 1477 r., przypadła jednemu z pięciu synów, Janowi Sienieńskiemu h. Dębno. Jako opiekun prawny osieroconej bratanicy Jadwigi, wywianował ją przy zamążpójściu za Marcina Kamienieckiego h. Pilawa, ofiarowując jej Trzcieniec. Pod koniec życia Kamieniecki popadł w kłopoty majątkowe przez spłatę rodzinnych długów. Sprzedał wtedy wsie należące do jego dóbr, w tym Trzcieniec, który przez sto lat często zmieniał właścicieli. Ok. połowy XVII w. wieś należała do Rafała Grochowskiego h. Junosza, kasztelana lwowskiego, a później do jego syna Stanisława. Z siostrą Stanisława, Aleksandrą, która była żoną Franciszka Dzierżka h. Nieczuja, przeszła do rodziny Dzierżków. W XIX i XX w. majątek znajdował się w rękach Youngów de Lenie.
Zabytki. Kaplica dworska, a zarazem grobowiec rodzinny, w stylu neogotyckim, zbudowana w 1889 r. przez Władysława Youngę i jego żonę Wandę ze Smarzewskich. Kościół parafialny pw. św. Józefa, wystawiony w latach 1924–28 wg projektu Stanisława Majerskiego, ufundowany przez Adama Youngę oraz Teodora Kozeka, właściciela sąsiedniej Lackiej Woli, przy pomocy rządu polskiego, konsekrowany w 1936 r. Budowla neogotycka, murowana z cegły na kamiennym cokole, tynkowana. Założona na rzucie krzyża, z prezbiterium i ramionami transeptu zamkniętymi trójbocznie. Nawa poprzedzona wieżą na rzucie kwadratu, przechodząca w ośmiobok, z kruchtą w przyziemiu.
Stan obecny. Kościół czynny do 1957 r. (z przerwą w latach 1950–55), po ekspatriacji ludności polskiej ostatecznie zamknięty i zamieniony na magazyn chemikaliów, które spowodowały znaczne uszkodzenie murów. Zwrócony wiernym w 1989 r., poddany remontowi. Ksiądz-administrator obsługuje zarazem kaplicę na cmentarzu w Trzcieńcu i kościół w Balicach.
    
ŻÓŁTAŃCE
Wieś w pow. żółkiewskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 35 km na płn.wsch. od Lwowa, a 21 km. na płd.wsch. od Żółkwi, przy linii kolejowej Lwów–Kamionka Strumiłowa. Leżą nad rzeczką Żółtaniec, dopływem Bugu, u stóp wzgórza zwanego Łysą Górą (278 m npm.). Parafie obu obrządków znajdowały się na miejscu.
Historia. Po raz pierwszy nazwa miejscowości występuje w 1358 r., kiedy to Kazimierz Wielki nadał wieś Dzierżkowi Cyckowi. W następnym należała już do do dóbr dziedzicznych rodziny Kolów (vel Kołów) z Dalejowa h. Junosza. W 1530 r. bracia Mikołaj i Jan Kolowie uzyskali od króla Zygmunta Starego przywilej na założenie miasta na terenie rodowej wsi Żółtańce. Po śmierci Jana Koli (1543) właścicielką majątku została jego córka Anna wraz ze swym mężem, Janem Mieleckim h. Gryf, wojewodą podolskim. W 1615 r. Żółtańce należały do rodziny Kurzańskich, a w połowie stulecia już do Teofili z Daniłowiczów Sobieskiej, po której odziedziczył je król Jan III, a po nim kolejno jego synowie, Konstanty i Jakub. W 1740 r. Maria Karolina z Sobieskich księżna de Bouillon sprzedała posiadłości rodzinne księciu Michałowi Kazimierzowi Radziwiłłowi „Rybeńce”. Kryzys majątkowy Radziwiłłów spowodował w 2. połowie stulecia wystawienie ich dóbr na licytację; w 1787 r. sprzedane zostały Żółtańce. Około r. 1800 wieś należała do Piotra Branickiego, od którego odkupili ją lwowscy dominikanie. W ich ręku pozostawała do 1932 r., kiedy to zakon zamienił ją na inne dobra z niejakim Łempkowskim. Nowy właściciel przeprowadził parcelację gruntów.
Parafia rzym.kat. istnieć miała już pod koniec XIV w. (przed 1397 r.). W r. 1900 stał jeszcze drewniany kościół parafialny (drugi lub trzeci z kolei), wybudowany około r. 1640. Na przełomie XIX/XX w. zbudowano nowy, murowany kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NPM, konsekrowany w 1907 r.
Czasy obecne. Po II wojnie światowej budynek kościelny zamieniono na magazyn zboża, a w 1967 r. rozebrano, zużywając gruz przy budowie drogi. Około 1976 r. na miejscu kościoła postawiono remizę strażacką.

Teksty opracowała MariaTaszycka