Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY


HORODYSŁAWICE
Wieś w pow. bóbreckim, wojew. lwowskim, położona o 18 km na płn. od Bóbrki. Należała do parafii rzym.kat. w Czyszkach oraz do parafii gr.kat. w miejscu.
W 2. połowie XIX w. wieś wchodziła w skład dóbr Alfreda Potockiego, ministra i premiera rządu austriackiego, namiestnika Galicji. W latach 30. XX w. ówczesna właścicielka majątku Stanisława Siedlecka-Daszewska prowadziła przydworską wytwórnię kilimów tkanych w technice grzybkowej, o wzorach nawiązujących do XVIII-wiecznych kilimów dworskich.

KAMIENOBRÓD
Położenie. Wieś w pow. gródeckim, wojew. lwowskim, położona w odległości 7 km na płn. od Gródka Jagiellońskiego, nad rzeką Wereszycą, do której uchodzi potok przecinający wieś. Wody te tworzą w obrębie wsi dwa stawy: jeden na krańcu płd.wsch. (279 m npm.), drugi na płn.zach. (308 m npm.). Stacja kolejowa na linii Lwów–Gródek Jagielloński. Parafia rzym.kat. znajdowała się w sąsiednim Weissenbergu, osadzie kolonistów niemieckich. Parafia gr.kat. w Dobrostanach, we wsi cerkiew filialna.
Historia. Kamienobród należał do dóbr królewskich. W 1428 r. Piotr Dzik herbu Doliwa otrzymał od Władysława Jagiełły wieś w dożywocie za oddane usługi. Kazimierz Jagiellończyk zezwolił Grzegorzowi z Sanoka, arcybiskupowi lwowskiemu, na wykupienie jej z rąk ówczesnych tenutariuszy. W 1757 r. król August III nadał Kamienobród w dzierżawę Izabeli z Humnickich, zamężnej za Janem Małachowskim h. Nałęcz, kanclerzem w. kor. W 1785 r. władze austriackie przejęły majątek i w 1835 r. odsprzedały go Helenie Ponińskiej. W 2. połowie XIX w. właścicielem był Kalikst Poniński.

MACOSZYN
Wieś w pow. żółkiewskim, wojew. lwowskim, przecięta potokiem Świnia, położona w odległości 30 km od Lwowa i 4 km od Żółkwi. Od strony płn.zach. znajduje się wzgórze zwane „Na kamień”, mające 360 m npm. Przystanek kolejowy na ­linii Lwów–Żółkiew. Macoszyn należał do parafii rzym.kat w Żółkwi. Grekokatolicy mieli cerkiew na miejscu.
W 2. połowie XIX w. właścicielami byli Waygertowie.

MIKOŁAJÓW
Położenie. Miasteczko w pow. żydaczowskim, wojew. lwowskim, położone w odległości 45 km na płd. od Lwowa i 21 km na płn.zach. od Żydaczowa. Leży na wys. 262 m npm. Teren miasteczka przecinany jest potokami spływającymi do Dniestru. Stacja kolejowa oddalona o 3 km. Parafie obu obrządków znajdowały się na miejscu.
Historia. Mikołajów należał do dóbr królewskich, których ośrodkiem był Drohowyż, od 1465 r. mający status starostwa. W 1570 r. Mikołaj Tarło uzyskał od Zygmunta Augusta dla Mikołajowa miejskie prawo magdeburskie wraz z przywilejem na urządzanie dwóch jarmarków rocznie oraz targów we wtorki. Jednocześnie mieszczanie mikołajowscy uwolnieni zostali od podatków na lat 20. Córka Mikołaja, Jadwiga Tarłówna, wniosła w 1576 r. w posagu Jerzemu Mniszchowi, wojewodzie sandomierskiemu, majątki należące do królewszczyzny, w tym Mikołajów. Mniszchowie ufundowali tu murowany kościół. Do tego czasu mieszkańcom służyła kaplica wzniesiona wkrótce po uzyskaniu praw miejskich. Jerzy Mniszech wprowadził także trzeci jarmark roczny na Narodzenie NPMarii.
Po jego śmierci Mikołajów często przechodził z rąk do rąk na zasadzie dzierżawy lub dożywotniego nadania. W XVI i XVII w. miasteczko było kilkakrotnie niszczone przez Tatarów. Dla obrony przed nimi opasane zostało wałami ziemnymi. Kolejni władcy po tatarskich napadach kilkakrotnie uwalniali mieszczan mikołajowskich od ciężarów podatkowych. Po rozbiorach okoliczne królewszczyzny, a wśród nich Mikołajów, przejęte zostały przez rząd austriacki, a w 1820 r. odsprzedane Stanisławowi Skarbkowi. W 2. poł. XIX w. większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa, a oprócz tego z garncarstwa i drobnego handlu.
Zabytki. Kościół parafialny pw. św. Mikołaja, ufundowany przez Mikołaja Ostroroga, starostę drohowyskiego w latach 1633–34, konsekrowany w 1636 r. w miejsce zburzonego przez Tatarów w 1620 r. pierwszego kościoła fundacji Jerzego Mniszcha. Zbudowany z cegły, tynkowany, jednonawowy, z krótkim prezbiterium zakończonym trójbocznie. Wnętrze nawy nakryte stropem, w prezbiterium sklepienie kolebkowe. Fasada pięciopolowa, jednokondygnacyjna, zwieńczona schodkowatym szczytem. Dachy czterospadowe. Wewnątrz znajdował się łaskami słynący obraz Matki Boskiej, ufundowany przez starościnę drohowyską Ludwikę Eleonorę z Kunickich Rzewuską.
W latach 50. XX w. kościół został zamieniony na salę gimnastyczną, a następnie na pałac ślubów. Dla przystosowania budynku do nowych celów dobudowano od strony płd. aneksy, a charakter wnętrza zmieniono wprowadzając pseudoklasycystyczny wystrój. Ołtarz główny i część dawnego wyposażenia kościoła usunięto na strych.    
W 1990 r. wierni odzyskali kościół i przywrócili do kultu. Obsługują go księża dojeżdżający z Medenic.

RAKOWIEC
Położenie. Wieś w pow. i wojew. lwowskim, położona nad potokiem Zubrza (dopływem Dniestru) w odległości 22 km na płd. od Lwowa na wys. 343–370 m npm. Parafia rzym.kat. była na miejscu, gr.kat. w Krasowie.
Historia. W 1466 r. właścicielem Rakowca był Piotr z Czesybiesów. Następne półtora stulecia stanowi ciemną plamę w historii miejscowości. W 1615 r. należała do Mikołaja Narajowskiego h. Janina, miecznika lwowskiego, oraz do Krzysztofa Leśniowskiego, wojskiego żydaczowskiego. Narajowski w 1598 r. ufundował parafię rzym.kat. W 1623 r. Elżbieta z Leśniowskich Humnicka uposażyła częścią majątku lwowski klasztor jezuitów. Inna część Rakowca była własnością benedyktynek. Oba zakony pozostawały tu w stałym sporze majątkowym. W XIX w. i na początku XX wieś pozostawała nadal rozdzielona między różnych właścicieli. Jako jeden z nich w wykazie figuruje Alfred Potocki. W 4. ćwierci XIX w. dziedzicem własności większej był Dawid Abrahamowicz h. Burczak, poseł na sejm krajowy galicyjski. W 1905 r. część Rakowca należała do Romana Potockiego, reszta do Izaaka Gerstmana i klasztoru benedyktynek.
Zabytki. Kościół parafialny pw. św. Walentego, postawiony w latach 1822–56 jako czwarty z kolei po kościołach drewnianych, konsekrowany w 1856 r. Częściowo spalony w pożarze w 1880 r., następnie odbudowany. Zbudowany z kamienia, z ceglanymi szczytami. Nawa trójprzęsłowa z węższym i niższym prezbiterium, zamkniętym półkoliście. Przy prezbiterium od strony płd. zakrystia na rzucie prostokąta. Fasada trójpolowa z ryzalitem w części środkowej, przechodzącym na schodkowy szczyt. W górze nisza z figurą MB Niepokalanej. Dach dwuspadowy. Dzwonnica wolnostojąca, murowana, trójprzelotowa.
Po zamknięciu kościoła w 1946 r. większość wyposażenia wnętrza została spalona. W latach 1952–80 budynek był wykorzystywany jako magazyn kołchozowy. Obecnie stoi opuszczony. Stan kamiennych murów jest dość dobry, ceglane szczyty uszkodzone. We wnętrzu uszkodzenie sklepienia odsłania więźbę dachową. W miejscowej cerkwi grekokatolickiej znajdują się pochodzące z kościoła obrazy: św. Walentego (pędzla Ottona E. Borzemskiego, ok. 1930) i św. Józefa (pędzla Władysława Rossowskiego, ok. 1909).
Teksty opracowała Maria Taszycka


SPIS HASEŁ SŁOWNIKA
ZAMIESZCZONYCH W ROCZNIKU 2007

Antoniówka    2/07
Barszczowice    4/07
Bełz    1/07
Borynicze    3/07
Bruchnal    1/07
Daszawa    2/07
Gliniany    3/07
Horodysławice    4/07
Jackówka    1/07
Jasionów Górny    2/07
Kamienobród    4/07
Kozice    2/07
Lwów – tablice pamiątkowe    1/07
Macoszyn    4/07
Mikołajów    4/07
Ożydów    4/07
Pasieczna, pow. nadw.    2/07
Pasieczna, pow. stanis.    2/07
Perehińsko    2/07
Psary    3/07
Rakowiec    4/07
Rodatycze    4/07
Stare Sioło    3/07
Stratyn    3/07
Trzcieniec    4/07
Zielona, woj. stanis.    3/07
Zielona, woj. tarnop.    3/07
Żółtańce    4/07

SPISY HASEŁ ZAMIESZCZONYCH
W POPRZEDNICH ROCZNIKACH

1995–1996    CL 1/97     2002    CL 4/02
1997    CL 1/98     2003    CL 4/03
1998    CL 1/99     2004    CL 4/04
1999    CL 1/2000     2005    CL 1/06
2000    CL 4/2000     2006    CL 4/06
2001    CL 4/01     2007    CL 1/08