Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Maksymilian Jamnicki, PLAC NA PEŁTWI

Ktoś przywiózł nam ze Lwowa świeżo wydany tam komplet 17 widokówek (plus dwa widoczki na okładce), obrazków XIX-wiecznego miasta. Są w tym zarówno stare, kolorowane fotografie, jak i reprodukcje obrazków czy grafik. Jednak – poza dwujęzycznym napisem Lwów oraz krótkimi nazwami obiektów na rewersach kartek (nie zawsze właściwymi) – brak jakichkolwiek informacji o autorach, wydawcy itp. Po prostu jakaś chałtura.
Większość tych widoczków jest dobrze znana z innych wydawnictw sprzed I i II wojny, a także z powojennych reprintów. W efekcie zwróciliśmy uwagę na jedną kartkę – reprodukcję widoku dzisiejszego placu Mariackiego. Z jakiego czasu? – to właśnie jest ciekawe.
Oczywiście nie ma jeszcze mowy o tramwajach, na placu widać tylko wozy i powozy. Tłem jest pierzeja placu, która już nie istnieje – ta z kamienicą, gdzie była znana firma Lewickiego, a dziś stoi monstrum, o którym już kiedyś pisaliśmy. Po lewej widać ­wierzchołek wieży katedralnej, nie ma jeszcze kamienicy Sprechera.
Najciekawszy jest jednak pierwszy plan. Oto na środku widać mostek, ale koryto Pełtwi jest widoczne tylko po lewej ręce, w stronę Wałów Hetmańskich. Po prawej koryta rzeczki już nie ma. To się zgadza, bo wiemy, że zasklepianie Pełtwi od tego miejsca umożliwiło powstanie placu Mariackiego. Nie ma jeszcze statuy Matki Boskiej, która nadała później nazwę placowi. Obok zasypanej części rzeczki widać rozrzucone bloki kamienne oraz postacie ludzkie – to zapewne robotnicy, którzy przygotowują zasklepianie dalszych fragmentów kanału Pełtwi.
Wydaje się więc, że obrazek przedstawia powstający dopiero plac Mariacki na miejscu wałów miejskich, zburzonych przez zaborców austriackich na przełomie XVIII i XIX w. Plac nie powstał tu od razu, a dopiero po przykryciu biegnącego tędy odcinka Pełtwi (pełniącej w tym miejscu rolę fosy przy wałach) – w roku 1841. Nowy plac nazwano wtedy na cześć gubernatora austriackiego – arcyksięcia Ferdynanda. Pozostałe, dłuższe odcinki Pełtwi na terenie miasta zasklepiono dopiero w latach 1883–
–1905. Na środku placu ustawiono w 1862 r. na studzience figurę Matki Boskiej, toteż, gdy Galicja uzyskała status kraju autonomicznego (lata 60. XIX w.), zrezygnowano z dotychczasowej nazwy placu i nazwano go Mariackim. W r. 1904 na miejscu statuy wzniesiono pomnik Mickiewicza, a figurę wraz ze studzienką przeniesiono na skraj placu, zarazem początek Wałów Hetmańskich. Tam stoi do dziś, nie licząc przerwy w czasach sowieckich.
Wracając do obrazka – kiedy mógł powstać? Najpewniej około roku 1841, gdy na miejscu koryta Pełtwi zakładano plac Mariacki.