Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

BIAŁOBOŻNICA / CELEJÓW / IWANIE / JABŁONÓW / SUCHOSTAW / WASYLKOWCE / ŻUROW

BIAŁOBOŻNICA
Wieś w pow. czortkowskim, wojew. tarnopolskim, położona w odległości ok. 8 km od Czortkowa. Parafia rzym.kat. w Chomiakówce, grekokat. w miejscu. Właścicielem majątku był Kalikst Belocki.

CELEJÓW
Wieś w pow. kopyczynieckim, wojew. tarnopolskim, leżąca nad potokiem Tajna, dopływem Zbrucza, położona o ok. 10 km na płn. zach. od Husiatyna i 6 km na płn. zach. od Kopyczyniec. Parafia rzym.kat. znajdowała się w Kopyczyńcach, grekokat. w miejscu.
W czasach I Rzeczypospolitej Celejów należał do dóbr królewskich w powiecie trembowelskim. Król Stefan Batory w 1563 r. nadał prawo dożywocia na wsiach Celejów i Uwiśle swemu dworzaninowi Mikołajowi Niemojewskiemu, z warunkiem sprowadzenia do tych miejscowości, spustoszonych przez Tatarów, osadników z Czermna z dóbr jego żony Barbary. W 2. poł. XIX w. Celejów był własnością Dzieduszyckich.

IWANIE
Wieś w pow. zaleszczyckim, wojew. tarnopolskim, położona na lewym brzegu Dniestru, w dolinie potoku Ługa, na wys. 288 m npm. Leży w odległości 12 km na płn. zach. od Zaleszczyk. Należała do prafii rzym.kat. w Czerwonogrodzie, parafia grekokat. w miejscu.
W czasach I Rzeczypspolitej Iwanie wchodziły w skład starostwa czerwonogrodzkiego w wojew. podolskim. W latach 80. XIX w. stanowiły własność Kaliksta Potockiego.

JABŁONÓW
W wieś w pow. kopyczynieckim, oddalona 5,5 km na zach. od Kopyczyniec. W czasach austriackich przechodził tędy gościniec rządowy Tarnopol–Zaleszczyki. Parafia rzym.kat. znajdowała się w Kopyczyńcach, grekokat. w miejscu.
Historia. Osada istniała już na pocz. XV w. W 1414 r. Mikołaj Ciesielski h. Lubicz otrzymał ją w dożywocie od króla Władysława Jagiełły za wykupienie jej z zastawu od Dobka z Olewina i wypożyczenie królowi 50 grzywien. Po śmierci M. Ciesielskiego Jabłonów miał powrócic do króla po wypłaceniu 250 grzywien jego spadkobiercom. W 1. poł. XVI w. dożywotnim dzierżawcą Jabłonowa był Jakub Potocki, a po jego śmierci, w 1551 r. dzierżawa przeszła na jego syna Mikołaja Potockiego, dworzanina króla Zygmunta Augusta i rządcę zamku w Kamieńcu. W 1553 r. M. Potocki otrzymał przywilej na lokacje na terenie wsi Jabłonów miasta na prawie magdeburskim z prawem do dwóch jarmarków rocznie (na św. Stanisława i św. Leonarda), przy zwolnieniu mieszkańców na lat 15 od wszystkich podatków i ceł, oprócz pogranicznego. Mimo tego Jabłonów pozostał wsią, a w małym oddaleniu od niej, w kier. płn. wsch., za stawem, założono miasteczko Suchostaw. Od tego czasu historia Jabłonowa była z nim związana przez wspólnych właścicieli. Do początków XVII w. Jabłonów był ulubioną rezydencją Andrzeja Potockiego, kasztelana kamienieckiego, syna Mikołaja, który wraz z trzema braćmi dziedziczył dobra po ojcu.
Zabytki. Kościół pw. św. Elżbiety, z pocz. XX wieku (?).

SUCHOSTAW
Miasteczko w pow. kopyczynieckim, wojew. tarnopolskim, położone w pobliżu Jabłonowa, w kierunku płd. zach., w odległości 8 km od Kopyczyniec. Parafia rzym.kat. w Kopyczyńcach, grekokat. w miejscu. Przechodził tędy gościniec z Kopyczyniec do Trembowli.
Historia. Miasteczko założone przez Mikołaja Potockiego, dzierżawcę wsi Jabłonów (zob.). Lustracja z 1664 r. podaje, że niedawno jeszcze było tu 90 mieszkańców – a teraz w wojnie kozackiej spustoszało i żadnego nie masz w nim mieszczaństwa. W 1775 r. kolejni lustratorzy zapisali, że miasteczko znajduje się w posesji Franciszka Salezego Potockiego, wojewody kijowskiego. Po I rozbiorze Polski Suchostaw przejęty został jako królewszczyzna przez rząd austriacki, od którego ok. 1776 r. nabył majątek Marcin Lipski wraz z żoną Teresą z Markowskich. Następnie powrócił w posiadanie skarbu rządowego. W 1886 r. władze oddały Suchostaw wraz z Jabłonowem spadkobiercom Tadeusza Dzieduszyckiego, jako częściową rekompensatę za odebrane dobra kosowskie.

WASYLKOWCE
Wieś w pow. kopyczynieckim, wojew. tarnopolskim, położona na wys. 304 m npm., w odległości 11 km na płn. zach. od Husiatyna. Przez wieś przepływają trzy potoki: Dworzyska, Rudka i Słobódka, które następnie łączą się i uchodzą do Zbrucza. Był tu przystanek kolejowy. Parafia rzym.kat. w 2. poł. XIX w. znajdowała się w Husiatynie, grekokat. w miejscu.

ŻUROW (pierwotnie Dżurów)
Miasteczko w pow. żydaczowskim, wojew. stanisławowskim, położone 18 km na płd. zach. od Rohatyna, nad rzeczką Świrz (dopływem Dniestru), na terenie zasobnym w złoża alabastru.
Parafie obu obrządków znajdowały się na miejscu.
Historia. Pierwsza wzmianka historyczna o Dżurowie pochodzi z 1394 r. Jest to akt nadania wsi przez Władysława Jagiełłę protoplaście rodu Daniłowiczów. W 1462 r. w wyniku rodzinnych układów finansowych majątek przeszedł do Mikołaja Sieniawskiego, ale już w 1494 r. wykupiony został przez Dymitra Daniłowicza. W 1510 r. Michał Daniłowicz uzyskał u króla Zygmunta Starego dla Żurowa prawa miejskie magdeburskie wraz z przywilejem na cotygodniowe targi, rozszerzonym w 1539 r. o jarmark roczny w dniu św. Marcina. W rękach Daniłowiczów – od XVI w. piszących się z Żurowa – miasto pozostawało do XVIII w. W roku 1771 utraciło prawa miejskie. W XVIII w. drogą dziedziczenia przeszedł Żurów do Potockich, a następnie do Michała i Anny Popielów. W połowie XIX w. należał do Wiktoryna Bocheńskiego, a na początku XX w. był własnością Stefana Tustanowskiego oraz Banku Parcelacyjnego we Lwowie. Ostatnim dziedzicem Żurowa był Tadeusz Dębiński.
Zabytki. Kościół parafialny istniał już w 2. połowie XVI w. Po jego zniszczeniu przez pożar Mikołaj Daniłowicz ufundował na początku XVII w. nowy kościół murowany pw. św. Stanisława bpa i uposażył parafię. W 1668 r. fundację na rzecz parafii powiększył wnuk Mikołaja. Dokładali się do niej następnie kolejni członkowie rodu. Kościół, ukończony zapewne w 1621 r., istniał do XX w. Przed samą II wojną światową został poddany gruntownemu remontowi. W 1944 r. zamknięto go i zamieniono na magazyn, a w 1958 r. rozebrano. Zachował się tylko niewielki fragment murów.
Część wyposażenia kościoła, w tym otoczony kultem obraz MB z Dzieciątkiem z ołtarza głównego, pochodzący zapewne z XVI/XVII w., przeniesiona została do miejscowej cerkwi gr.kat. pod wezw. św. Dymitra. Do kościoła parafialnego w Firlejowie trafił obraz patrona kościoła. św. Stanisława bpa, wskrzeszającego Piotrowina. Zachowana tablica fundacyjna kościoła przechowywana jest w szkole. Nie zachował się natomiast alabastrowy nagrobek kobiecy, prawdopodobnie Heleny z Uchańskich, żony Michała Daniłowicza (XVI/XVII w.), który znajdował się w prezbiterium.
Teksty opracowała dr Maria Taszycka