Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

DZIELNICE BORYSŁAWIA / DZIELNICE DROHOBYCZA

BORYSŁAW
Położenie. Miasto w pow. drohobyckim, wojew. lwowskim, na jego pd.wsch. krańcu. Położony w obrębie Pogórza Karpackiego nad rzeczką Tyśmienicą (dopływem Dniestru). Związany z pobliskim Drohobyczem lokalną linią kolejową. W 1939 r. liczył 45 tys. mieszkańców. W okresie międzywojennym był głównym ośrodkiem górnictwa i przemysłu naftowego w Polsce. Wraz z Tustanowicami i Mraźnicą dostarczał 75% krajowego wydobycia ropy naftowej.

Historia. Założycielem wsi Borysław był w średniowieczu prawdopodobnie rycerz Borysław, zaś w 1387 r. królowa Jadwiga nadała wsie Borysław i Tustanowice Jurkowi i Ananiaszowi Dobrosławiczom.
Na przełomie XIX/XX w. w Borysławiu i okolicznych miejscowościach odkryto bogate złoża ropy naftowej. Podjęta eksploatacja spowodowała szybki wzrost zaludnienia oraz chaotycznej i biednej zabudowy w tej okolicy. W latach 1930–33 Borysławowi nadano prawa miejskie, włączając doń sąsiednie gminy wiejskie: Banię Kotowską, Hubicze, Mraźnicę i Tustanowice, tworząc zarazem tzw. Wielki Borysław. Borysław stał się największym pod względem liczby ludności i obszaru miastem w powiecie drohobyckim.
Pierwsza samodzielna parafia w Borysławiu powstała w 1928 r. na terenie Tustanowic-Wolanki; wcześniej, od 1890 r., istniał tu kościół filialny, podległy parafii drohobyckiej. W następnych latach powstały kościoły filialne w Mraźnicy i Hubiczach. (JR)

Dzielnice Borysławia
Centrum Borysławia stanowi most na Tyśmienicy, zwany barabskim, skąd rozchodzą się drogi: na płd. zach. do Mraźnicy, na pn. zach. do Bani Kotowskiej obok kopalni wosku, na wsch. do Tustanowic i na Wolankę oraz trakt drohobycki na pn. wsch. do Hubicz i dalej do Drohobycza.

BANIA KOTOWSKA. Pierwotnie wieś o nazwie Bania (XVI w.), co oznaczało w regionie karpackim kopalnię, dół, a także słone źródło, warzelnię soli. W XVIII w. upowszechniła się nazwa dwuczłonowa, prawdopodobnie od nazwiska Kot. Bania Kotowska rozwinęła się i zyskała znaczenie na przeł. XIX/XX w. w związku z wydobyciem ropy naftowej i wosku na większą skalę.    (JR)

HUBICZE. Nazwa pierwotna Hubicze Sioło (nazwa od huby – gęby). Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1441 r. Od ostatniej ćwierci XIX w. życie wsi koncentrowało się wokół stacji kolejowej (na linii między Drohobyczem a Borysławiem), na której stały gotowe składy wagonów-cystern, oczekujących na napełnienie ropą i jej wywóz do podkarpackich rafinerii. Wydobywaną ropę magazynowano w wielkich rezerwuarach, położonych przy trakcie drohobyckim, skąd ropociągami wtłaczano je do cystern wagonowych.
Hubicze stanowiły ponadto zaplecze gospodarcze dla Borysławia. Obok dworca Powszechna Spółdzielnia Spożywców miała swoje magazyny i własną bocznicę kolejową; stąd rozwożono towary zaprzęgami konnymi do 22 sklepów PSS, rozrzuconych po rozległych połaciach Wielkiego Borysławia. W tej dzielnicy były zlokalizowane ponadto inne obiekty przemysłowe, m.in. fabryka maszyn i narzędzi wiertniczych, oraz magazynowe.
W Hubiczach poświęcono kościół filialny w 1936 r., wedle projektu arch. Wawrzyńca Dayczaka. Zamknięty dla wiernych w 1946 r. i użytkowany jako magazyn soli, został rozebrany w latach 1970.       (HG)

MRAŹNICA. Dawna wieś, położona jest w dolinie Tyśmienicy, przy głównej drodze z Borysławia do Schodnicy i dalej w głąb gór. Jej nazwa wynika z fizjografii terenu i oznacza bagno, błoto. Centrum wsi stanowiły budynki firm górniczych oraz zabudowa handlowa i społeczna, w tym kościół filialny, szkoła.
W sąsiedztwie Mraźnicy wznosi się góra Horodyszcze (646 m npm.), a na jej zboczach stały obiekty mieszkalne: wille oraz tzw. kasarnie, czyli budynki wielorodzinne. Obszar był w większości uzbrojony w sieci instalacyjne.
Kościół filialny, zaprojektowany przez arch. W. Dayczaka, został poświęcony w Mraźnicy w roku 1934. Murowany, w 1990 r. przekazany prawosławnym.     (WK)

TUSTANOWICE. Nazwa tej dzielnicy, dawnej średniowiecznej wsi, pochodzi od zamku Tustań, zniszczonego w 1241 r. przez Mongołów i odbudowanego przez króla Kazimierza Wielkiego. Resztki tej legendarnej fortecy są do dziś czytelne w okolicach Tustanowic i wsi Urycz.
W skład Tustanowic wchodziły również dawne przysiółki Ponerle i Wolanka. W Wolance wzniesiono w 1902 r. murowany kościół pw. św. Barbary wedle projektu arch. S. Majerskiego. Kościół stał się główną świątynią rzym.kat. parafii borysławskiej. Zamknięto go w 1946 r., a w latach 1990. oddano prawosławnym, potem grekokatolikom. Jako miejsce kultu rzym.kat. służy obecnie prowizoryczna kaplica zbudowana w latach 1990. na terenie zlikwidowanego zabytkowego cmentarza polskiego. Obecnie na Wolance zaawansowana jest budowa kościoła pw. MB Nieustającej Pomocy (w pobliżu dawnego kościoła). Parafia borysławska zachowała wezwanie św. Barbary.
W kościele parafialnym w Borysławiu duszpasterzami byli m.in. ks. Władysław Findysz, beatyfikowany w 2005 r., oraz późniejszy bohaterski proboszcz borysławski ks. Andrzej Osikowicz, zesłany za pomoc Żydom do obozu w Majdanku, gdzie zmarł w 1943 r.    (JR)

CHLEBOWICE
Wieś w pow. bóbrskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 6,5 km na płd.zach. od Bóbrki. Stacja na linii kolejowej Lwów–Czerniowce. Siedziba parafii rzym.kat. znajdowała się w Starym Siole, parafia gr.kat. w miejscu. W 2. połowie XIX w. działała tu hamernia miedzi. Chlebowice należały w tym czasie do dóbr hr. Alfreda Potockiego.     (MT)

DROHOBYCZ (2)
[omówienie podstawowe w CL 1/03]

Dzielnice Drohobycza
KOLONIA POLMINOWSKA. Była najmłodszą dzielnicą Drohobycza, a jej powstanie wiąże się z dynamicznym rozwojem w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku przemysłu naftowego, który w zagłębiu borysławskim powstał w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku. Wielki wzrost wydobycia ropy naftowej skłonił polskie sfery przemysłowe do przekonania galicyjskich władz krajowych oraz rządu wiedeńskiego do konieczności rozbudowy zakładów przetwarzających olej skalny i jego wykorzystanie w gospodarce. Budowa i uruchomienie tych zakładów spowodowały potrzebę założenia kolonii domów mieszkalnych dla kadry fachowców i obsługi tych zakładów. Zarówno zakłady, którym po I wojnie nadano nazwę „Polmin”, jak i kolonia mieszkalna powstały po wsch. stronie miasta w rejonie głównego dworca kolejowego, w odległości ok. 3 km od centrum Drohobycza.
Kolonia Polminowska została wyposażona we wszelkie niezbędne obiekty i urządzenia socjalne, handlowe i kulturalno-oświatowe, stając się niemal samodzielną dzielnicą.     (BBK)
LISZNIAŃSKIE. Dzielnica położona w zach. części Drohobycza; jej nazwa pochodzi od pobliskiej wsi Lisznia. Intencją założenia przedmieścia – aktem fundacyjnym króla Stefana Batorego w 1578 r. – na polach przy gościńcu samborskim było osiedlenie rzemieślników i zakładanie ogrodów, a pozyskiwane z tego dochody miały być przeznaczone na ufortyfikowanie miasta. W 1896 r. wzniesiono tu budynek Gimnazjum im. Władysława Jagiełły oraz gimnazjum kupieckie.    (JR)

ŁAN. Dzielnica usytuowana dziś w środkowej części Drohobycza, lecz poza ścisłym centrum. Starosta drohobycki Mikołaj Daniłowicz, umożliwiając Żydom budowę domów, przeznaczył im w 1616 r. obszar poza ówczesnym miastem, ponieważ wewnątrz miasta osiedlanie się nie było im dozwolone. Obszar ten wyniósł 1 łan królewski (ok. 30 morgów = ok. 17 ha), stąd do powstałej osady, późniejszej dzielnicy, przylgnęła nazwa Łan.
W latach 1842–65 zbudowano tu monumentalną synagogę, jedną z największych w Galicji-Małopolsce, obecnie w ruinie.     (JR)

WÓJTOWSKA GÓRA. Po lokacji miasta w 1422 r. i nadaniu Drohobyczowi przez króla Władysława Jagiełłę prawa miejskiego wg wzorów zachodnioeuropejskich (tzw. prawa magdeburskiego) urząd pierwszego dziedzicznego wójta powierzony został rycerzowi Janowi Mężykowi, najbliższemu dworzaninowi króla do specjalnych zadań. Mężyk otrzymał w ramach bogatego wyposażenia m.in. 6 łanów frankońskich (1 łan fr. = 24,2 ha), prawo budowy dowolnej liczby młynów, łaźni oraz pobierania dużej części czynszów i kar sądowych, spłacanych królowi.
Jan Mężyk wybudował sobie dwór na wzgórzu obok królewskich salin, a osada powstała na 6 wójtowskich łanach przyjęła z czasem miano Wójtowskiej Góry. Nazwa ta pozostaje do dziś jako nazwa głównej ulicy dzielnicy.    (JR)

ZWARYCZ. Dzielnica, niegdyś osiedle, położona w płd.zach. części miasta (położenie to odnosi się do stanu przedwojennego; w czasach powojennej okupacji miasto uległo nadmiernej rozbudowie, która zmieniła relacje względem centrum). Osiedle Zwarycz istniało już w średniowieczu (XI–XII w.) w miejscu, gdzie wydobywano i odparowywano solankę w celu otrzymania soli jadalnej; nazwa pochodzi od wyrazu warzyć. Osiedle to stało się historyczną kolebką Drohobycza, który formalnie założono w jego bliskim sąsiedztwie. Położenie Zwarycza wskazują na przedwojennych i powojennych planach miasta m.in. nazwy ulic: Słony Stawek, Solna, Zwarycka, Żupna. Już w XV w. samorząd miejski Drohobycza obrał jako herb miasta 9 topek soli, które stanowiły tam tradycyjną miarę (ok. 2 kg) soli, od średniowiecza do połowy XX w.
W sąsiedztwie żup solnych na Zwaryczu znajdują się dwie zabytkowe XVII-wieczne cerkwie drewniane: pw. Podniesienia Krzyża Świętego (1661) oraz pw. św. Jura.     (JR)

Ożydów
Wieś w pow. brodzkim, wojew. tarnopolskim, położona 20 km na płn.zach. od Złoczowa i 7 km na zach od Oleska. Leży na wys. 237 m npm. w dorzeczu Wisły, za pośrednictwem Sołotwiny, dopływu Bugu. Stacja kolejowa na linii Lwów–Brody. Mieszkańcy w czasie wolnym od prac rolniczych zajmowali się rzemiosłem (ciesielstwo, stolarka, szewstwo). Wieś należała do parafii rzym.kat. w Olesku, parafia gr.kat. była w miejscu.
W połowie XIX w. właścicielem Ożydowa był Karol Hubicki h. Sas, poseł na sejm galicyjski i delegat do Rady Państwa w Wiedniu. Założył przysiółek Angelówka (po płn. stronie wsi), nazwany od imienia żony, Anieli z Sierakowskich, a zasiedlony przez osadników sprowadzonych z Czech.    (MT)

Podborce
Wieś w pow. lwowskim, wojew. lwowskim, położona 15 km na wsch. od Lwowa, a 6,5 km na pn.wsch. od Winnik. Przypisana do parafii rzym.kat. w Winnikach, parafia gr.kat. w miejscu. Przystanek kolejowy na linii Lwów–Tarnopol.
W czasach I Rzeczypospolitej Podborce wchodziły w skład dóbr koronnych. Dzierżawcy zmieniali się tu często i było ich wielu. Najwybitniejszym był Atanazy Miączyński h. Suche Komnaty (przełom XVII/XVIII w.), podskarbi koronny, protoplasta senatorskiej linii rodu. W 2. poł. XIX w. wieś należała do Edwarda Ubysza.     (MT)

Hasła opracowali: Barbara Bildziukiewicz-Kozłowska (BBK), Henryka Gubernat (HG), Wacław Kesselring (WK), Jan Rybotycki (JR), Maria Taszycka (MT).

Redakcja CL składa serdeczne podziękowanie Panu Janowi Rybotyckiemu, redaktorowi naczelnemu bratniego pisma „Biuletyn SPZD”, oraz wszystkim autorom haseł, które zechcieli napisać na temat dzielnic Drohobycza i Borysławia dla naszego kwartalnika.