Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Andrzej Chlipalski, PO HALICZU – OD SZEŚCIU WIEKÓW WE LWOWIE

W minionym roku Koœściół rzymsko­katolicki we Lwowie przeżywał wielki jubileusz: 600-lecie ustanowienia naszego Miasta stolicą metropolii łacińskiej, drugiej w Polsce po gnieŸnieńskiej. Wczeœniej siedzibą łacińskiego biskupstwa i metropolii na ziemiach południowo-wschodnich był Halicz.

Przypomnijmy pokrótce tę historię*1.

 

Ziemia średniowiecznych prapolskich Lachów-Lędzian, na której miał powstać Lwów2, została w 981 r. najechana i zajęta przez ruskiego władcę kijowskiego Włodzimierza, zwanego Wielkim, a bezpośrednią przyczyną najazdu było parcie Tatarów na Ruś, lecz także ambicje Włodzimierza – ku Bałkanom i Bizancjum3. Zachodniosłowiańska, lędziańska, prapolska ludność uległa na tych ziemiach wyniszczeniu lub wypędzeniu na wschód. Pozostały po niej osady powstałe wcześniej – później znane jako Przemyśl (VIII w.)4, Lwów, Chełm i inne – założone w miejscach dogodnych do życia i obrony. Teraz zaludniła je ludność ruska, uciekająca ze wschodu przed najazdami tatarskimi. Ruskie panowanie nad Ziemią Czerwieńską utrzymało się przez ok. trzy i pół wieku. W tym czasie jednak było kilka prób odzyskania tych ziem dla Polski, skuteczne jednak stało się dopiero działanie króla Kazimierza Wielkiego.

Ziemie te pod władaniem ruskim miały dwie stolice książęce: Halicz i Włodzimierz (stąd Galicja-Lodomeria). Równocześnie jednak powstawały i rozwijały się inne osiedla, nieposiadające zrazu cech miejskich). Dalsze najazdy tatarskie w XIII w. skłoniły władcę halicko-włodzimierskiego Daniela do założenia nowej siedziby książęcej, usytuowanej dalej na zachód i korzystnie ukrytej, a zarazem korzystnie usytuowanej z punktu widzenia komunikacji i handlu. Znaleziono takie idealne miejsce wśród wzgórz Roztocza, położone blisko skrzyżowania dróg kupieckich zachód-wschód5 i północ-południe, zapewne wcześniej zamieszkałe i wykorzystywane przez usuniętą stąd ludność lędziańską6. Na stoku największej góry osłaniającej tu dolinę (od północy) z kilkoma potokami Daniel wzniósł gródek, a poniżej rozbudowało się drewniane osiedle7 nazwane Lwowem8. Po powrocie Polski góra ta zyskała nazwę Góry Zamkowej9. Lwów, jako siedziba lokalnego władcy i korzystnie położony, rozwinął się szybko.

 

Gotycka katedra łacińska we Lwowie – przed przebudowami za czasów renesansu i baroku

 Wróćmy jednak do Halicza. Ponieważ gród ten był – przed Lwowem – siedzibą ruskiego księcia, powstała tu w połowie XII w. eparchia prawosławna, a potem metropolia. Do Halicza i tamtej ziemi napłynęło dużo ludności różnych narodowości10, tak że książę zezwolił na zakładanie – obok cerkwi i monasterów prawosławnych – również świątyń innych wyznań, przede wszystkim katolickich. Równocześnie z Polski przybywali misjonarze, głównie dominikanie (m.in. Jacek Odrowąż). Powstały pierwsze kościoły – w Haliczu, Przemyślu, Lwowie, Włodzimierzu. Okazała się więc potrzeba ustanowienia katolickiego biskupstwa. Pierwszym biskupem łacińskim działającym w Haliczu mianowała Stolica Apostolska ok. 1232 r. Gerarda, opata cystersów z Opatowa. Do tego stanowiska zapretendowali też biskupi lubuscy11, zależni od Niemców, którzy ich ze względów politycznych popierali. W celu przeciwstawienia się tej sytuacji król Kazimierz Wielki12 utworzył formalną diecezję w Haliczu. Na jej czele stanęli kolejno franciszkanin Krystyn (1367), potem Andrzej, biskup z Mołdawii, Polak. Dopiero w 1375 r. papież Grzegorz XI bullą ustanowił w Haliczu metropolię z biskupstwami w Przemyślu, Chełmie i Włodzimierzu.

 

Mimo że stolicą metropolitalną mianowano Halicz, Lwów stawał się coraz bardziej ogniskiem życia kościelnego w archidiecezji. Tu, jeszcze przed rokiem 1375, znalazły się główne siedziby „braci wędrujących”, Dominikanów i Franciszkanów z kościołem Matki Boskiej Śnieżnej, ale także katolickiego biskupa ormiańskiego, który rezydował przy kościółku św. Jana Chrzciciela13. Równocześnie Halicz podupadał i przestał być faktyczną stolicą tej ziemi. W konsekwencji arcybiskupi łacińscy haliccy obrali Lwów jako swą siedzibę, ale aż do roku 1414 musieli się tytułować arcybiskupami halickimi. W latach 1375–1414 archidiecezją rządziło we Lwowie czterech kolejnych arcybiskupów halickich: Maciej z Egeru, Bernard, Jakub Strzemię (Strepa) i Mikołaj Trąba. Do historii weszła w szczególności postać błogosławionego (od 1790) Jakuba Strzemię14, ogłoszonego w 1909 r. patronem archidiecezji lwowskiej.

Faktyczne przeniesienie stolicy metro­polii z Halicza do Lwowa nastąpiło w 1412 r. Stało się to po usilnych staraniach ostatnich arcybiskupów halickich – przede wszystkim Mikołaja Trąby – a także króla Władysława Jagiełły. Wznoszony gotycki kościół parafialny nowego miasta budowanego przez króla Kazimierza Wielkiego stał się odtąd lwowską katedrą arcybiskupią. Ingres nowego arcybiskupa Jana Rzeszowskiego do katedry odbył się jednak w 1414 roku i tę datę przyjmuje się jako faktyczną.

 

Poczynając od Jana Rzeszowskiego aż do obecnego abpa Mieczysława Mokrzyckiego, historia metropolii lwowskiej obejmuje 41 arcybiskupów. Poprzedziło ich 4 arcybiskupów halickich, łączna więc liczba wynosi dotąd 45.

 

We wrześniu 2012 roku odbyły się we Lwowie centralne uroczystości 600-lecia metropolii lwowskiej. W tym celu przybył do Lwowa kardynał Józef Tomko (Słowak), wysłannik papieski15. Równocześnie z uroczystością odbył się Międzynarodowy Kongres Historyczny „Sescendi Anni” (Sześćset lat). W swoim liście wystosowanym z okazji Sześćsetlecia prezydent Ukrainy Janukowicz napisał, że ...historia Ukrainy jest ściśle związana z Kościołem rzymskim, którego teologia i kultura w sposób szczególny wzbogaciła duchowe dziedzictwo Ukrainy. „W sposób szczególny dziękuję Kościołowi lwowskiemu, który dzięki swemu zaangażowaniu dał podwaliny do duchowego rozwoju wiary we wspólnotach, umocnieniu chrześcijańskich wartości, dobra i sprawiedliwości oraz otworzył drogę do służby społeczeństwu”. Bardzo piękne orędzie skierował do wiernych papież Benedykt XVI.

 

Liturgię dziękczynną, która stanowiła apogeum uroczystości 600-lecia, poprzedziła procesja przez miasto z relikwiami bł. Jakuba Strzemię, patrona archidiecezji lwowskiej. W czasie mszy św. homilię wygłosił kard. Tomko.

 

Ogłoszono, iż proboszcz lwowskiej katedry ks. Jan Nikiel został podniesiony do godności prałata16. Serdecznie gratulujemy awansu! Szczęść Boże.

Andrzej Chlipalski

 


PRZYPISY
  1 Opieramy się w części na pracy prof. Władysława Abrahama pt. Początki Arcybiskupstwa Łacińskiego we Lwowie (Biblioteka Lwowska, tom VII, nakładem Tow. Miłośników Przeszłości Lwowa, 1909); pracy Krzysztofa R. Prokopa Arcybiskupi haliccy i lwowscy; wyd. „Wołanie z Wołynia”, Biały Dunajec–Ostróg 2010; a także na opracowaniach prof. M. Parczewskiego i Ł. Walczego, opublikowanych m.in. w CL (patrz niżej).
 2 Grody Czerwieńskie, Ziemia Czerwieńska, późniejsza Małopolska Wschodnia. Aneksja dotyczyła również Wołynia.
 3 F. Koneczny, O pierwotnej polskości Ziemi Chełmskiej i Rusi Czerwonej, patrz CL 4/05, 1/06.
 4 L. Hauser, Monografia miasta Przemyśla, patrz CL 1/03.
 5 Tzw. „wysoka droga” – pisze o niej P. Krasny, CL 2/2006.
  6 Byli to niewątpliwie prapolscy Lędzianie, o których pisze prof. M. Parczewski (CL 2/2006), potem Wiślanie (Ł. Walczy, CL 2/2004), wypędzeni na wschód przez następców Włodzimierza Wielkiego.
 7 określane na wyrost jako miasto
 8 Istnieje kilka wersji co do pochodzenia tej nazwy. W Europie było szereg miast o nazwie związanej z lwem.
  9 Król Kazimierz Wielki wzniósł na szczycie góry tzw. Wysoki Zamek, w odróżnieniu od Niskiego, zbudowanego przy nowym mieście kazimierzowskim.
10 Mądry książę Daniel doceniał, że dla podniesienia kultury podległego mu kraju niezbędne