Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

A. Bradecki, JUBILEUSZ 50-LECIA MATURY 1934

Koledzy! W tych dniach czerwca br. obchodzimy jubileusz 50-lecia matury. Dla jednej grupy kolegów dzieje się to w okresie niemal dokładnie odmierzonego półwiecza, u początków którego składali oni egzamin dojrzałości, dla innych okoliczność ta stanowi przypomnienie, że taki egzamin i w podobnych okolicznościach złożyli oni wcześniej lub później w okresie międzywojennej działalności Szkoły.

W takim momencie nasilają się wspomnienia młodzieńczego, zbiorowego życia w szkole, rodzi się dążenie poznania genezy Szkoły, jej późniejszego rozwoju, jej dziejów przed zakończeniem działalności. Nasuwa się myśl nakreślenia historii oraz upamiętnienia kadr wychowawców i wychowanków Szkoły.

 

 

Kronika ważniejszych wydarzeń w życiu naszej szkoły przedstawia się następująco:

1811 – w styczniu zezwolenie władzy cesarskiej na utworzenie szkoły realnej we Lwowie,

1817 – w listopadzie otwarcie 1 klasy 3-letniej Szkoły Realnej na placu Castrum we Lwowie,

1834 – dołączenie do szkoły oddziału handlowego i nadanie jej nazwy Akademia Rolniczo-Handlowa oraz zrównanie w prawach z gimnazjum,

1844 – utworzenie oddziału technicznego w Akademii i otwarcie Akademii Technicznej w nowym budynku przy ul. Ormiańskiej,

1848 – artyleryjskie bombardowanie Lwowa na skutek niepokojów i manifestacji młodzieży i studentów, spalenie gmachu Akademii i zniszczenie zbiorów naukowych,

1850 – odbudowa budynku Akademii przy ul. Ormiańskiej i rozpoczęcie nauki w Szkole Realnej, a następnie w pozostałych oddziałach Akademii,

1856 – odłączenie szkoły od Akademii Technicznej i przeorganizowanie jej na Wyższą Szkołę Realną o 6 klasach,

1867 – wprowadzenie do szkoły j. polskiego jako wykładowego,

1871 – najwyższy stan ilościowy: ponad 1000 uczniów w Szkole, w 15 oddziałach po 70 uczniów,

1872 – powstanie 7-klasowej Wyższej Szkoły Realnej nowoczesnego typu,

1873 – złożenie egzaminu dojrzałości przez pierwszych 52 absolwentów Szkoły,

1876 – Wyższa Szkoła Realna obejmuje budynek przy ul. Kamiennej 2, ufundowany przez Gminę miasta Lwowa,

1892 – patronem Szkoły zostaje św. Kazimierz, uroczyste obchody 4 marca,

1894 – zakaz stosowania kary cielesnej w stosunku do uczniów,

1894 – wprowadzenie obowiązkowych mundurków szkolnych,

1898 – oddanie kościoła PP. Klarysek do użytku młodzieży WSRealnej,

1914 – zmiany w programie nauczania,

1921 – ukazało się 44 (ostatnie z opublikowanych) sprawozdanie Szkoły, nazwanej odtąd I Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika we Lwowie,

1921 – zorganizowanie i rozpoczęcie nauczania wg programu 8-klasowego gimnazjum matematyczno-przyrodniczego,

1935 – reorganizacja Szkoły na 6-klasowe Gimnazjum ogólnokształcące i 2-klasowe Liceum matematyczno-fizyczne,

1939 – w czerwcu ostatnie egzaminy w Gimnazjum i Liceum wg organizacji międzywojennej,

1940 – we wrześniu wprowadzenie j. ukraińskiego do Szkoły, odpływ uczniów pochodzenia polskiego, zaprzestanie działalności szkoły polskiej.

W rysie historycznym Szkoły zasługują na uwagę zmiany ewolucyjne w XIX stuleciu, od początkowej organizacji opartej na wzorach wiedeńskich, przez długoletnie współistnienie z Akademią Techniczną (późniejszą Politechniką Lwowską) i usamodzielnienie się Wyższej Szkoły Realnej.

Znany jest też zespół profesorów nauczających w momencie założenia Szkoły w roku 1817, jak i w pewnych okresach w późniejszym czasie. Źródła wskazują, że Szkoła kształciła niemal wyłącznie młodzież polską. Funkcję tymczasowego pierwszego kierownika Szkoły pełnił scholastyk katedralny ks. Minasiewicz, a kolejnymi dyrektorami byli: Alojzy Aleksander Uhle, dr Florian Schindler, prof. Aleksander Reisinger, Stanisław Chlebowski.

Po utworzeniu w r. 1872 Wyższej Szkoły Realnej funkcje dyrektorów pełnili: dr Czesław Rodecki do r. 1889, dr Teofil Gerstmann do r. 1906, prof. Artur Passendorfer w r. 1907, Michał Rembacz 1908–1914, Władysław Żłobicki 1914–1919, Julian Mazurek 1920–1923, dr Bazyli Kalicun-Chodowicki 1924–1932, prof. Tadeusz Urbański kier. szkoły w r. 1933, Wiktor Fiszer 1934–1935, dr Mieczysław Ziemnowicz w r. 1936, dr Emil Urich 1937–1939, Ratner z Kijowa w r.1940.

W pierwszym okresie swojej działalności po r. 1872 WS Realna, mimo że prowadziła naukę w jęz. polskim, walczyła z uprzedzeniami rodziców co do nowości, uczniowie odczuwali brak podręczników w j. polskim, niska była frekwencja uczniów z powodu chorób i nadmiernej liczby świąt wolnych od nauki. Nauczyciele byli bardzo oddani i ofiarni w pracy oraz patriotycznie wyrobieni i nastawieni.

Liczba uczniów w WS Realnej ulegała dużym wahaniom. Od najwyższego stanu ponad 1000 uczniów w r. 1871 obniżyła się w r. 1888 do 277, a następnie wzrosła do 524 w r. 1913. W r. 1920 liczba uczniów sięgała 486, a w następnych latach ustabilizowała się na poziomie ok. 300 uczniów. Przybliżone wyliczenia wykazują, że w okresie do I wojny światowej egzaminy maturalne złożyło ok. 1700 osób, a w okresie międzywojennym ok. 700, czyli łącznie ok. 2400 osób. Ogólna liczba uczniów w ciągu 67 lat istnienia szkoły polskiej, uwzględniając przepływ uczniów, oceniana jest w sumie na ok. 3000 osób.

Statystyki szkolne potwierdzają, że Szkoła była wybitnie polska. Udział uczniów narodowości ruskiej w ostatnich latach XIX w. wynosił 4,4%, w l. 1913–15, 9% a w r. 1920 – 3,1%. Udział uczniów pozostałych narodowości był znikomy. Uczniów wyznania mojżeszowego było w r. 1889 – 13,9%, w r. 1913 – 13,5%, a w r. 1920 – 8,8%.

Pierwsze programy nauczania oparte były na przedmiotach ścisłych, matematyce i fizyce, na j. niemieckim i polskim. Do przedmiotów nadobowiązkowych zaliczano historię kraju rodzinnego, języki zachodnie, gimnastykę i śpiew. Już w XIX w. czynne były biblioteka uczniowska i nauczycielska oraz gabinety do ćwiczeń: geograficznych, historii naturalnej, fizyki, chemii, rysunków geometrycznych i rysunków odręcznych.

Znamy nazwiska 52 absolwentów, którzy w r. 1873 złożyli maturę w WSR, oraz nazwiska 22 z nich, którzy brali udział w zjeździe w r. 1893. Około połowa absolwentów odebrała następnie wykształcenie politechniczne wzgl. uniwersyteckie i objęła stanowiska w administracji, w przemyśle i w wojsku.

W historii Wyż. Szk. Realnej dużą rolę odegrała kilkusetosobowa kadra profesorów i nauczycieli. Jej wysokie morale, poczucie narodowości polskiej i obszerna znajomość przedmiotów określały poziom nauczania i osiągnięcia jej przyszłych absolwentów. W składzie pierwszego po r. 1872 grona znaleźli się profesorowie: dr Karol Benoni, prof. Daszyński, Franciszek Huppenthal, ks. Antoni Lewandowski, Erazm Misiński, Michał Służewski, Franciszek Waligórski. U schyłku ub. wieku wykłady prowadzili: dr Teofil Gerstmann, Franciszek Pohorecki, Henryk Zbierzchowski, dr Józef Limbach, Franciszek Janelli, Robert Rischka. Przed I wojną św. wykładali: Artur Passendorfer, Władysław Rembacz, Franciszek Berger, dr Zdzisław Thullie, Karol Rutkowski, Franciszek Walczak, ks. dr Szydelski, Tadeusz Urbański.

Po I wojnie sięgamy coraz częściej własną pamięcią do nazwisk profesorów i wspominamy ich styl nauczania. Część z nich ustabilizowała się na dłuższy czas, wśród pozostałych następowały zmiany. W pierwszych latach uczyli profesorowie: dr Karol Kwieciński, Wincenty Kubik, Franciszek Walczak, Zdzisław Palinowski – j. polskiego, Stanisław Bełzowski, Tadeusz Urbański – geografii i historii, Franciszek Berger – geometrii wykreślnej, Tadeusz Cwojdziński, Stefan Juński, Władysław Probulski, Zdzisław Thullie, St. Ruxer – matematyki, Seweryn Bilinkiewicz, Jan Andrószewski – fizyki i chemii, ks. Jakub Demitrowski – religii rzym.-kat., Zygmunt Czerny, Amelia Łapczyńska – j. francuskiego, Ludwik Schneider i Gerard Pola – j. niemieckiego, Mieczysław Łopuszański – przyrodoznawstwa, Zygmunt Łuszczyński i Henryk Cieśla – rysunku.

W latach 30. główne pozycje w gronie profesorów stanowili: dr Karol Kwieciński, Tadeusz Strojny, ks. dr Andrzej Mołdoch, dr Adam Patryn, Tadeusz Urbański, Stanisław Bełzowski, Amalia Łapczyńska, Michajło Rozdolski, Władysław Byjos, Karol Rutkowski, dr Stanisław Zych, Stanisław Wołoszynowski, Mieczysław Świerczyński, dr Marian Westwalewicz. Wspomniana kadra została częściowo wymieniona w ostatnim okresie przed II wojną światową, a do najmłodszych stażem pedagogów nale­żeli: Mikołaj Pańczuk, Jakub Szandel, ks. dr Stanisław Huet, Józef Gajek, Jan Mierzwa, Franciszek Mendela, Józef Zdąbłasz.

W składzie obsługi gimnazjum należy wymienić długoletnich tercjanów Szkoły: Michała Kulczyckiego, Michała Binkę, Macieja Grajewskiego i Józefa Puchałę.

Do ogólnie znanych i powszechnie uznawanych profesorów w XX wieku, związanych z naszą Szkołą należeli: Józef Hildebrandt – prof. Politechniki Lwowskiej, Franciszek Pastuszyński – prof. Akademii Rolniczej, Józef Steinbach – prof. Politechniki Lwowskiej, ks. Adam Sapieha, Eugeniusz Romer – geograf i kartograf, Jan Szarota – autor podręcznika j. francuskiego, Witold Rybczyński – prof. Politechniki Lwowskiej, Józef Markowski – prof. Uniwersytetu im. Jana Kazimierza, Ludwik Kubala – prof. historii. Wśród absolwentów Szkoły znajdujemy nazwiska znanych malarzy artystów: Feliksa Wygrzywalskiego, Stanisława Batowskiego i Teodora Axentowicza, a także filozofa prof. dr. Romana Ingardena (1893–1971).

Z okresu uczęszczania do Szkoły wspominamy kółka zainteresowań, kółka naukowe, harcerstwo, zespoły amatorskiego teatru i chóru, wycieczki terenowe, sport i rozgrywki sportowe. Znaczenie współżycia koleżeńskiego wzrastało w miarę upływu lat uczęszczania do Szkoły. Szkoła posiadała własną salę gimnastyczną, a w okresie letnim korzystała z urządzeń sportowych T.Z.R. przy ul. Stryjskiej. Szkoła integrowała młodzież pochodzenia mieszczańskiego, robotniczego podmiejskiego i wiejskiego. Szkoła posiadała własny sztandar, z którym występowała na wszystkich uroczystościach.

Zadaniem nas wszystkich było uzyskanie postępów w nauce uprawniających do przejścia do następnej klasy i zdania egzaminu maturalnego. Do osiągnięcia tych celów prowadziła najczęściej własna metoda nauki, a dodatkową motywacją działania była możliwość osiągnięcia zniżki czesnego. Nagrodą za pracę była promocja maturalna, później następowały studia wyższe lub samodzielna praca.

Dzisiaj odczuwamy niewypowiedzianą tęsknotę za tamtymi chwilami młodości i nauki oraz wyrażamy swoją wdzięczność wychowawcom i środowiskom, w którym się kształciliśmy, żyli dążąc do osiągnięcia swoich celów. Niejednokrotnie pozostajemy wyrazicielami opinii, że wszystko co uzyskaliśmy w życiu zawdzięczamy tamtym uczniowskim latom.

 


Autor tekstu A. Bradecki zmarł w 1990 r.

Powyższy materiał pochodzi ze zbiorów dr. Tadeusza Krzyżewskiego.