Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016

Jerzy Hickiewicz, Przemysław Sadłowski, STANISŁAWOWSKA KREW

 

Prof. Stanisław S. Nicieja i red. Tadeusz Olszański w swoich opracowaniach piszą o wielu wybitnych ludziach urodzonych w Stanisławowie. Można podać jeszcze inne przykłady ograniczając się do wyróżniających się przedstawicieli świata techniki i nauk ścisłych pochodzących ze Stanisławowa.

 

Tadeusz Wiśniowski Tadeusz Wiśniowski (1865–1933) w Stanisławowie ukończył szkołę średnią. Studiował na Wydziale Medycyny i Filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1886–1893 był asystentem Katedry Mineralogii UJ. Od 1893 r. nauczyciel, następnie prof. VI Gimnazjum we Lwowie. Doktor filozofii, w 1908 r. mianowany profesorem zwyczajnym mineralogii i geologii, od 1919 r. geologii i paleontologii Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Był trzykrotnie dziekanem Wydziału Chemii Technicznej: 1912/1913; 1913/1914 i 1919/1920. W 1924 r. przeniesiony w stan spoczynku, w 1926 r. mianowany prof. honorowym PL. Był przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, członkiem czynnym Polskiego Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem Komisji Fizjograficznej PAU w Krakowie, członkiem honorowym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie. Autor 40 prac. Zmarł 11 XI 1933 w Warszawie.

 

Roman Witkiewicz Roman Witkiewicz (1886–1941), syn inż. mechanika Jana. Ukończył w 1908 r. Wydział Mechaniczny Szkoły Politechnicznej z odznaczeniem. Późnej pracował w fabrykach przemysłu maszynowego. W 1915 r. uzyskał stopień doktora nauk technicznych. Od 1921 r. rozpoczął organizację Katedry Pomiarów Maszynowych i laboratoriów pomiarowych. W 1930 r. został profesorem zwyczajnym, współpracował z przemysłem w zagadnieniach dotyczących energetyki cieplnej. Skupiał wokół siebie grono młodych inżynierów, stworzył swoją szkołę naukową. Od 1923 r. członek korespondent Akademii Nauk Technicznych w Warszawie, a od 1938 r. członek czynny. Zamordowany wraz z innymi profesorami lwowskimi w 1941 r. przez gestapo na Wzgórzach Wuleckich we Lwowie.

 

Tadeusz Franciszek Kuczyński (1890–1945), syn Mariana, powstańca z 1863 r. Studiował we Lwowie chemię techniczną w latach 1909–1913. Od 1927 r. kierownik Katedry Technologii Chemicznej Pol. Lwowskiej, przejął ją po prof. Ignacym Mościckim po jego wyborze na prezydenta RP. Był twórcą i naczelnym redaktorem „Przeglądu Chemicznego”, współzałożycielem Związku Inżynierów Chemików RP. Twórca nowego kierunku – inżynierii chemicznej. Aresztowany po drugim wkroczeniu Sowietów do Lwowa wraz z grupą profesorów PL (m.in. z prof. S. Fryzem) przez NKWD 3 I 1945 r. Był więźniem łagru Krasny Don koło Ługańska; co prawda zwolniony pod koniec maja 1945 roku, zmarł jednak na skutek pobytu w łagrze 25 VI 1945 r. w Ługańsku.

 

Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska (1908–91) w latach 1926–32 studiowała chemię na PL. Obroniła doktorat w 1935 r. pracując u prof. Wiktora Jakóba w Kat. Chemii Nieorganicznej PL. Była pierwszą kobietą, która uzyskała stopień naukowy doktora na PL. W latach 1942–44 działała w AK we Lwowie, zajmując się produkcją materiałów wybuchowych.

W grudniu 1945 r. przyjechała do Wrocławia. Została profesorem na Politechnice i Uniwersytecie Wrocławskim. W 1960 r. wstąpiła do PZPR. Prowadziła badania z dziedziny chemii nieorganicznej i jej pogranicza z fizyką chemiczną. Była najwybitniejszą badaczką pierwiastka ren. Autorka lub współautorka ponad 500 publikacji. Od 1967 r. członek korespondent, a od 1973 r. członek rzeczywisty PAN. Była promotorem aż 63 doktorów, kilkunastu z nich zostało profesorami. Wykładała na uniwersytetach w Berkeley, Urbana i Paryżu. Była doktorem honoris causa uniwersytetów we Wrocławiu, Bratysławie i Moskwie.

 

Bronisław Sochor Bronisław Sochor (1909–89), współtwórca polskiej elektrotermii, absolwent PL. Po studiach na Oddziale Elektrotechnicznym zakończonych w 1933 r. krótko pracował w Miejskiej Elektrowni w Stanisławowie, potem w Fabryce Urządzeń Termotechnicznych w Warszawie.

Od 1945 r. pracował w przemyśle termotechnicznym w Łodzi, od 1947 łączył pracę w przemyśle z pracą na Politechnice Łódzkiej. Zorganizował i był kierownikiem Katedry Elektrotermii. W 1955 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1968 r. prof. zwyczajnego. W latach 1959–62 pełnił funkcję dziekana Wydziału Elektrycznego. Prowadził badania naukowe z zakresu elektrotermii przemysłowej i bytowej dotyczące pomiaru i regulacji temperatury w urządzeniach elektrotermicznych. Był autorem siedmiu książek i skryptów, promotorem dziewięciu prac doktorskich.

Pracował społecznie w Stowarzyszeniu Elektryków Polskich. Był współorganizatorem i kilkakrotnie pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Elektrotermii SEP. W 1968 r. został wybrany na okres czterech lat wiceprezydentem, a następnie do 1974 r. prez. Międzynarodowej Unii Elektrotermii (UIE) z siedzibą w Paryżu. W setną rocznicę urodzin prof. Sochora odbyło się na Politechnice Łódzkiej ogólnokrajowe seminarium poświęcone jego pamięci, a rok 2009 polscy elektrycy ogłosili Rokiem Sochora.

 

Jan Mikusiński Jan Mikusiński (1913–87), jego ojcem był Kazimierz, nauczyciel gimnazjalny, matką Anna z Bełdowskich. Urodził się co prawda w Stanisławowie, ale od zakończenia I wojny światowej mieszkał już w Poznaniu. Studiował matematykę na Uniwersytecie Poznańskim (1932–37). Później pracował jako starszy asystent na Uniwersytecie Poznańskim. W trakcie okupacji przebywał w Zakopanem i Krakowie. Uczestniczył w tajnych seminariach, brał udział w tajnym nauczaniu (dwukrotnie aresztowany).

W 1945 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie uzyskał stopień doktora filozofii. Habilitował się w 1946 r. na Uniwersytecie Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie, w 1947 r. otrzymał tam nominację na prof. nadzwyczajnego. Od 1948 r. pracował na Uniwersytecie Wrocławskim, a następnie od 1955 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Stopień doktora nauk matematycznych uzyskał w 1955 r. Najdłużej, bo od 1948 r. do 1985 r. pracował w Instytucie Matematycznym Polskiej Akademii Nauk pełniąc funkcję kierownika zakładu, a od 1978 r. kierownika Oddziału Katowickiego. Tytuł prof. zwyczajnego otrzymał w 1958 r. Od 1960 r. mieszkał w Katowicach. W 1966 r. został członkiem korespondentem, a w 1971 r. rzeczywistym PAN.

Profesor Jan Mikusiński od 1953 r. pełnił rozliczne funkcje w PAN. Od 1954 r. aż śmierci – członek Rady Naukowej IM PAN. Od 1966 do 1985 r. członek Rady Naukowej na Uniwersytecie Śląskim. Był też członkiem komitetów redakcyjnych: Studia Mathematica i International Journal of Mathematics and Mathematical Sciences. W latach 1966–1985 prowadził w Katowicach międzynarodowe seminarium funkcji uogólnionych. Wypromował 8 doktorantów.

Jego zainteresowania badawcze obejmowały wiele dziedzin matematyki. Do najbardziej znanych dokonań można zaliczyć algebraiczne ujęcie rachunku operatorowego. Jego nazwiskiem zostało nazwane matematyczne pojęcie operatora Mikusińskiego, którego był twórcą. Interesował się również mechaniką, elektrotechniką, akustyką, optyką, fotografiką, chromatografią oraz muzyką. Opublikował około 150 prac naukowych w różnych czasopismach matematycznych krajowych i zagranicznych. Był autorem 11 książek.

Prof. Mikusiński był zapraszany jako profesor wizytujący do zagranicznych ośrodków naukowych. Uczestniczył w międzynarodowych sympozjach w wielu krajach. Prof. Mikusiński w 1983 r. został członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Matematycznego im. S. Banacha. Otrzymał wiele wyróżnień i odznaczeń, m.in. Krzyż Komandorski z Gwiazdą OOP (1983).

Zmarł 27 VII 1987 w Katowicach. Jego imieniem została nazwana ulica w Katowicach.

 

Jan Beffinger (1902–1977), urodził się w Stanisławowie. Studiował na Politechnice Lwowskiej uzyskując tytuł inżyniera. W latach 1923–1926 był asystentem w Katedrze Technologii Rolniczej na Wydziale Lasowym PL, później pozostawał w stałym kontakcie z prof. A. Josztem, kierownikiem Katedry Technologii Chemicznej Przemysłu Rolniczego na Wydziale Chemicznym. Doktorat uzyskał na podstawie pracy o fermentacji tytoniu. Wiedzę w tej dziedzinie uzupełniał studiami za granicą. Ukończył paryskie ­Ecole d’Application des Manufactures de l’Etat, gdzie zaznajomił się z uprawą i fermentacją tytoniu. Pogłębiał też swoją wiedzę biochemiczną i technologiczną w Bergerac (Francja), Forchheim (Niemcy) i Scafati (Włochy).

W latach 1926–1939 pracował w Polskim Monopolu Tytoniowym. Pod koniec zatrudnienia pełnił funkcję dyrektora uprawy tytoniu w Lublinie. W imieniu PMT organizował różne plantacje tytoniu, w szczególności odmian Oriental i Virginia. eksperymentalne stacje tytoniowe i laboratoria chemiczne. Pracował również w przemyśle przetwórstwa tytoniu. Zajmował się fermentacją liści tytoniowych, zakładał magazyny fermentacji tytoniu. Interesował się również przemysłem tytoniowym we Francji, Algierii, Włoszech i Niemczech. W latach 1932/33 wynalazł i wprowadził w Polsce nową metodę wymuszonej fermentacji tytoniu w komorach, która skracała czas fermentacji i zastąpiła poprzednią metodę. Na swoją metodę uzyskał patent polski w 1936 r. Nowa metoda została zaadaptowana przez przemysł tytoniowy ZSSR, a w latach późniejszych również przez inne kraje.

W 1939 r. po ucieczce z Polski udał się na Cypr. Tam w latach 1940–1941 współpracował z brytyjskim ekspertem tytoniowym G. Millsem przy lokalnym tytoniu orientalnym. Prawdopodobnie współpracował wówczas z wywiadem brytyjskim. Następnie, w 1942 r., służył w wojsku w Brygadzie Karpackiej na Bliskim Wchodzie, był kilkakrotnie ranny. W 1943 r. nadzorował pozostającą pod zarządem brytyjskiej administracji wojskowej produkcję liści tytoniu i papierosów w Erytrei. W tym samym roku został powołany do wojskowego nadzoru angielskiego w przemyśle tytoniowym Egiptu i Sudanu, a w latach 1944–1947 był doradcą tytoniowym w Abisynii (Etiopia). Po II wojnie światowej uzyskał obywatelstwo brytyjskie. W latach 1948–1965 prowadził studia nad produkcją tytoniu w Kenii, Ugandzie, Tanganice (dzisiejsza Tanzania), Niasa (dzisiejsze Malawi), Północnej i Południowej Rodezji, Mozambiku, Angoli i Republice Południowej Afryki.

W latach 1953–1966 prowadził studia nad zależnością pomiędzy paleniem tytoniu a zdrowiem palących, kontynuując je podczas podróży po krajach Dalekiego i Środkowego Wschodu oraz Europy. W czasie swojej pracy laboratoryjnej odkrył, że dym z tytoniu, który był suszony naturalnie, miał bazę zasadową, tytoń suszony w fabrykach, produkowany przez koncerny tytoniowe, miał zaś bazę kwaśną. Dodatkowo naturalna fermentacja liścia usuwała większość szkodliwych składników z tytoniu. W Polsce od wielu lat stosowano tradycyjną metodę suszenia tytoniu. W USA opracowano „pasteryzacyjną” metodę podsuszania tytoniu, w trakcie której masa tytoniu zmniejszała się zaledwie o 2%, podczas gdy naturalna fermentacja powodowała jego ubytek o kilkanaście procent. Dawało to wielkie korzyści ekonomiczne, pasteryzacja jednak zabijała enzymy i uniemożliwiała naturalną fermentację. Było to przyczyną, iż w liściach tytoniu pozostawało wiele szkodliwych składników, a dym papierowy miał odczyn kwaśny i bardziej agresywny dla płuc. Dr Beffinger był pierwszym, który przedstawił teorię naukową wskazującą, że rak płuc jest powodowany kwaśnym odczynem dymu papierosowego. Wytłumaczył w ten sposób, co było przyczyną, iż w owych czasach w Polsce było mniej przypadków raka płuc niż w USA. Swoje odkrycie, poparte badaniami, publikował na własny koszt do końca życia. Firmy tytoniowe przeznaczyły duże środki pieniężne, aby sabotować wyniki jego badań. Określały go mianem „dobrze znany pieniacz”. W lutym 1963 r. na Międzynarodowym Naukowym Kongresie Tytoniowym w Salisbury przedstawił wyniki swoich badań. Wywołały one wielkie poruszenie. Jego raport na temat związków palenia tytoniu ze zdrowiem został jednak odrzucony. W październiku 1964 r. podczas Zgromadzenia Ogólnego Stowarzyszenia CORESTA w Wiedniu był zmuszony do wystąpienia z niego w proteście przeciwko niedopuszczeniu do dyskusji nad wpływem palenia tytoniu na zdrowie palacza (CORESTA to stowarzyszenie, założone w 1956 r., wspierające współpracę międzynarodową w zakresie tytoniu). Będąc członkiem rady International Congress on Smoking and Health w Waszyngtonie (1965) doprowadził do sanitarnej kontroli wyrobów tytoniowych USA i Wielkiej Brytanii. W 1966 r. w Santa Cruz (Wyspy Kanaryjskie) założył międzynarodowy instytut do badań rakotwórczości dymu tytoniowego. We wrześniu 1970 r., zaproszony na Międzynarodowy Naukowy Kongres Tytoniowy w Hamburgu, uczestniczył w nim w celu zwrócenia uwagi na fakt, że moralnym obowiązkiem naukowców związanych z przemysłem tytoniowym jest znalezienie bezstronnego rozwiązania światowego obecnie problemu palenia tytoniu i jego wpływu na zdrowie.

Był autorem wielu prac naukowych, uzyskał wiele patentów dotyczących tytoniu. Zmarł na Teneryfie na Wyspach Kanaryjskich w 1977 r.