Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Jerzy Wrebiak, UTWÓRZMY W BRZEGU MUZEUM DZIEDZICTWA I KULTURY KRESÓW

Brzeg, miasto w zachodniej części Polski, to wyjątkowe miejsce na mapie naszego kraju. Jest swoistym tyglem, w którym mieszają się: bogata piastowska przeszłość, wielokulturowa, złożona historia Śląska i powojenne losy mieszkańców Polski. Historia napisała mieszkańcom Brzegu skomplikowaną księgę. Ścieżki życia brzeżan, niczym zwierciadło, odbiją losy wielu Polaków, którzy po zakończeniu II wojny światowej, jako obywatele dawnych Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej, w wielkich ludzkich falach uchodźców, zmuszeni byli do opuszczenia swych rodzinnych stron i do wędrówki na zachód, ku nieznanym wsiom, miasteczkom i miastom.

 

Wizualizacja Muzeum Kultury i Dziedzictwa Kresów w Brzegu

 

W kwietniu 1945 r. przybyła do Brzegu pierwsza grupa Polaków, by przygotować miejsce dla nowych osiedleńców: mieszkańców Tarnopola, Lwowa, Wilna, Stanisławowa, Prus, Doliny i wielu mniejszych miejscowości. W Brzegu i okolicach znaleźli nowy dom, zostawiając za sobą przeszłość, często tragiczną, o której nie można było głośno mówić. Wraz z upadkiem w Polsce komunizmu można było przyznać się do swoich korzeni i głośno mówić o przeszłości, także tej związanej z tzw. „tragedią wołyńską”. Dzięki zapałowi, zaangażowaniu i poświęceniu wielu osób powołano w Brzegu do życia oddział Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich, który zrzesza byłych mieszkańców lub rodziny, których protoplaści związani byli z Kresami.

Od wielu lat w Polsce podejmowany jest temat miejsca, w którym możliwe byłoby badanie i upamiętnienie powojennych losów tych Polaków, którzy musieli opuścić swe rodzinne strony i osiedlić się na tzw. Ziemiach Zachodnich. Miejsca utrwalającego pamięć i dziedzictwo Kresów. Jesteśmy przekonani, że nasze miasto – Brzeg może stać się takim miejscem. Od dłuższego czasu czynimy starania, by zainteresować odpowiednie władze i osoby decyzyjne powołaniem Muzeum Dziedzictwa i Kultury Kresów w Brzegu. W ostatnim czasie naszą formułę pragniemy poszerzyć o utworzenie również Domu Polonii. Nasze miasto dysponuje obiektem, który mógłby stać się odpowiednią siedzibą do powstania ww. instytucji. Mamy tu na myśli gmach dawnego piastowskiego Gimnasium Illustre, zwanego też Gimnazjum Piastowskim. Obiekt, którego wartość wraz z przyległym terenem szacuje się na około 10 milionów złotych, zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie Zamku Piastów Śląskich – dawnej siedzibie książęcego rodu, tak ważnego dla dziejów Polski. Gimnazjum wzniesiono w latach 1564–1569 z inicjatywy księcia brzeskiego Jerzego II Piasta przez włoskiego architekta Jakuba Parra. Może być godnym miejscem do organizacji Muzeum Kresów i Domu Polonii w Brzegu. Utworzenie takiej placówki w gmachu, który przez stulecia pełnił rolę edukacyjną, dobrze wpisze się w logikę przedsięwzięcia. Dawne gimnazjum było miejscem kształcenia na wysokim poziomie. Jego absolwenci studiowali w Krakowie, Pradze, Bolonii. To w tej szkole w bogatych zbiorach bibliotecznych przechowywany był m.in. Kodeks Lubiński. Nawiązując do tradycji gmachu chcemy, by Muzeum Dziedzictwa i Kultury Kresów w Brzegu miało wymiar nie tylko dokumentujący i badawczy, ale również edukacyjny. Ucząc o Kresach, wskazywałoby młodym pokoleniom wartości nieprzemijające, zaszczepiałoby w młodych Polakach miłość do Ojczyzny.

Brzeg to miasto Kresowiaków. Wspieramy każdą inicjatywę, która odwołuje się do tradycji i historii Kresów. Mamy nadzieję, że właśnie tu, w środowisku mocno związanym z Kresami, będzie możliwe utworzenie placówki, która na mapie Polski będzie ważnym miejscem dla wszystkich Polaków, w tym dawnych mieszkańców byłych Kresów II Rzeczpospolitej i ich potomków. Uzmysłowi nowym pokoleniom Polaków i światu wartość, wagę i znaczenie Kresów w budowaniu polskich tradycji, kultury i tożsamości. Koncepcja architektoniczno-plastyczna Muzeum Kultury i Dziedzictwa Kresów w Brzegu przygotowana została przez pracownię Nizio Design – Mirosława Nizio (autor m.in. Muzeum Powstania Warszawskiego). Przede wszystkim dąży do funkcjonalnego wykorzystania budynku dawnego brzeskiego Gimnazjum Piastowskiego (wzniesionego w 1569 r.), przy zachowaniu istotnych elementów zabytkowych jego architektury. W aranżacji wnętrza celem jest wykreowanie nowej architektury, klimatem i stylistyką nawiązującej do Kresów, w celu stworzenia scenografii mogącej w sposób wymowny przekazać tematykę związaną z Kresami. Na zewnątrz celem architektoniczno-plastycznej koncepcji było stworzenie wizualnej i do pewnego stopnia abstrakcyjnej syntezy Kresów, w harmonijnym powiązaniu z architekturą i zielenią zabytkowego renesansowego miasta, poprzez harmonię elementów architektury i zieleni. Zgodnie z założeniami wyznaczającymi cele prac nad projektem, Muzeum w Brzegu ma być miejscem prezentacji fenomenu Kresów: ich historii, kultury, przyrody. Ma być również placówką oświatową i badawczą. Istotą Kresów było spotkanie kultury różnych narodów dawnej Rzeczpospolitej wraz z ich językiem, sztuką i religią. To pragniemy pokazać w Brzegu. Owo spotkanie zaowocowało powstaniem mozaiki, która charakteryzowała się występowaniem etnicznych i kulturowych wysp, przemieszanych na rozległych kresowych przestrzeniach. Istotę niezwykłego fenomenu Kresów streszcza motto mogące stanowić tytuł ekspozycji Muzeum poświęconego Kresom: „Gdzie wschód spotyka zachód”. Towarzyszący Muzeum Dom Polonii dawałby możliwość organizacji spotkań z tymi, którzy pozostali poza współczesnymi granicami Polski, a wciąż czują przynależność do naszego Narodu i poszukują z nim stałego kontaktu.

Równolegle z pracami koncepcyjnymi rozpoczęliśmy działania w celu uzyskania jak najszerszego poparcia ze strony środowisk kresowych, naukowców zajmujących się Kresami oraz poparcia ze strony władz samorządowych województw opolskiego i dolnośląskiego. Ideę utworzenia Muzeum poparli: wojewoda opolski Adrian Czubak, wojewoda dolnośląski Paweł Hreniak, prof. dr hab. Stanisław Sławomir Nicieja, Anna Maria Anders – senator RP, Alicja Zbyryt – prezes Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich oddział w Brzegu, Witold Listowski – prezes Stowarzyszenia  Kresowian  w Kędzierzynie-Koźlu, Jan Skalski – prezes Światowego Kongresu Kresowian, Patryk Jaki – poseł na Sejm RP, wiceminister sprawiedliwości, Antoni Duda – poseł na Sejm RP, Bartłomiej Stawiarski – poseł na Sejm RP, posłowie Prawa i Sprawiedliwości oraz Kukiz 15 z terenu województw opolskiego i dolnośląskiego, prezydent Opola Arkadiusz Wiśniewski, starosta brzeski – Maciej Stefański, starosta oławski – Zdzisław Brezdeń, Romuald Nowak z Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz władze Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Aglomeracji Wrocławskiej, które podjęły w tej sprawie stosowną uchwałę.

Nasza inicjatywa spotkała się z wielką przychylnością ze strony duchowieństwa Archidiecezji Wrocławskiej (Brzeg należy do struktur diecezji wrocławskiej). Wielkimi orędownikami powstania w Brzegu Muzeum Dziedzictwa i Kultury Kresów są Jego Eminencja ks. Henryk kardynał Gulbinowicz – urodzony w Wilnie arcybiskup senior Archidiecezji Wrocławskiej oraz Jego Eminencja ks. abp Józef Kupny – metropolita wrocławski. W sprawę zaangażowany jest również wieloletni kapelan środowisk kresowych ks. prałat Bolesław Robaczek. Poparcie dla idei powołania w Brzegu Muzeum Dziedzictwa i Kultury Kresów stosownymi uchwałami wyraziły: Światowy Kongres Kresowian (podczas zjazdu w Częstochowie w lipcu 2016 r.) oraz delegaci środowisk kresowych, biorący udział w Krajowym Zjeździe Sprawozdawczo-Wyborczym Delegatów Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich we Wrocławiu we wrześniu 2016 r. oraz w tegorocznym Zjeździe Tarnopolan zorganizowanym w Krakowie. O naszych zamierzeniach informowani byli już Pan Prezydent Andrzej Duda oraz minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński. Stosowna korespondencja wysłana została również do Pani Premier Beaty Szydło.

Koszt utworzenia muzeum to kwota 40 mln złotych. Gmina Brzeg wystąpiła z wnioskiem o środki na realizację zadania do Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego. Do zrealizowania zadania niezbędna byłaby dotacja Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wkład Gminy Brzeg to przekazanie budynku wraz z przyległościami o łącznej szacunkowej wartości 10 mln złotych.

Mamy nadzieję, że organizacja w Brzegu Muzeum Dziedzictwa i Kultury Kresów wraz z towarzyszącym mu Domem Polonii będzie właściwą odpowiedzią na rozbrzmiewający od wielu już, wręcz dziesiątek lat apel o utworzeniu w naszym kraju placówki, która w godny i należyty sposób opowie o Kresach, ich przeszłości i ludziach, którzy tworzyli wielkość naszego Narodu.