Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Jerzy Kapłon, PODOLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE

 

W 1925 r. w Tarnopolu powstało niezwykłe stowarzyszenie, pierwej pod nazwą Wojewódzkie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, niebawem zmienioną na Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Przez krótki okres – do wybuchu II wojny światowej, będąc głównym animatorem ruchu turystycznego i promocji walorów turystycznych Podola, zrealizowało dużo ważnych projektów związanych z tą tematyką, a także w dziedzinie ochrony zabytków. Było to możliwe dzięki niezwykłemu zaangażowaniu polskiej inteligencji, z wybitną postacią – Tomaszem Kunzekiem na czele.

 

 

KALENDARIUM

 

1925

• 21 lutego 1925 r. Rozporządzenie Ministra Robót Publicznych LXI – 183 w sprawie powołania Międzyministerialnej Komisji Turystycznej. W skład wchodzą: delegaci Ministerstwa Robót Publicznych, Kolei, Oświaty i Wyznań, Handlu i Przemysłu, Spraw Zagranicznych, Spraw Wewnętrznych, Generalnej Dyrekcji Służby Zdrowia, Generalnej Dyrekcji Poczt i Telegrafu

• 25 marca 1925 r. Komisja Międzyministerialna na swoim posiedzeniu powołała Wojewódzkie Komisje Turystyczne, w tym w Tarnopolu, rozpoczynając działania mające na celu powstanie regionalnych stowarzyszeń promujących region i turystykę

• 2 lipca 1925 r. zebrania grupy osób pragnących założyć stowarzyszenie. Założenie stowarzyszenia o nazwie Wojewódzkie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze z siedzibą w Tarnopolu

• 20 października 1925 r. pierwsze Walne Zgromadzenie. Zarząd: Tomasz Kunzek – prezes, zastępcy prezesa: pułkownik Józef Gigiel, nadkomisarz Kołodziej, prof. Józef Schwartz, Henryk Śląski – sekretarz, skarbnik Jan Kurzeja, którzy tworzyli prezydium, prócz nich 12 członków. Przewodniczącym Sekcji Wycieczkowej został Stefan Juzwa, a Propagandowej Ignacy Czyrski

 

 

1926

• pierwsza zbiorowa wycieczka Towarzystwa do miejscowości Płotycz ok. 8 km od Tarnopola

• 182 członków stowarzyszenia w Tarnopolu, 308 w oddziałach terenowych w miejscowościach: Borszczów, Zaleszczyki, Złoczów, Trembowla, Przemyślany, Buczacz, Czortków, Podhajce, Brzeżany, Zborów, Kopyczyńce, Radziechów, Zbaraż, Skałat, Brody, Kamionka

1927

• 26 kwietnia – 3 lipca 1927 r. „Wystawa krajobrazów i zabytków województwa tarno­polskiego” – ok. 400 fotografii, wystawa kilkudziesięciu kilimów

• 25 czerwca 1927 r. Walne Zgromadzenie,

– wydanie przez Oddział w Złoczowie „Monografii powiatu złoczowskiego” autorstwa inż. Józefa Żmigrodzkiego w nakładzie 2000 egzemplarzy (80 s., mapa powiatu złoczowskiego, 6 ilustracji)

• przekazanie przez wojewodę tarnopolskiego Towarzystwu funkcji „towarzystwa opieki nad zabytkami przeszłości”

 

 

1928

• 5 lutego 1928 r. utworzenie w Warszawie Związku Polskich Towarzystw Turystycznych. WTTK członkiem założycielem

• 31 marca 1928 r. II Walne Zgromadzenie Towarzystwa

• czerwiec 1928 r. wydanie „Przewodnika po województwie tarnopolskim” w nakładzie 5600 szt. (176 s., 70 ilustracji, mapa). Zawarto w nim doświadczenia w organizacji ruchu turystycznego, a także ochrony i ewidencji zabytków. Wstęp historyczny, przewodnik ukazywał to, co zdaniem autorów było w województwie najciekawsze i godne zwiedzenia

• rozpoczęcie przez Koło w Krzywczu, prowadzone przez Lazara Melzera, z poparciem starosty Ludwika Schreibera (prezesa Oddziału w Borszczowie) prac związanych z udostępnianiem do zwiedzenia jaskiń gipsowych w Krzywczu i odnowieniem zamku

 

 

1928–1930

(w kilkuletnich przedziałach czasowych będą podawane informacje o wydarzeniach, które miały charakter wieloletni lub nie jest możliwe przypisanie ich do konkretnego roku)

• Oddział w Złoczowie rozpoczął akcję opieki nad zabytkami, w tym nad zamkiem króla Jana Sobieskiego. Oddział w Trembowli – pod przewodnictwem Michała Gargasza – urządzał wycieczki, odczyty oświatowe. Oddział w Przemyślanach – pod przewodnictwem Edwarda Schutta – przeprowadził akcję inwentaryzacji zabytków powiatu, a Oddział w Buczaczu – pod przewodnictwem Wojciecha Walzera – zakupił 3 łodzie i urządzał wycieczki Dniestrem, wykonał również rejestrację zabytków. Oddział w Czortkowie – pod przewodnictwem dra Krzysia – urządzał wycieczki, Oddział w Podhajcach – pod przewodnictwem starosty Stanisława Olszewskiego – kupił aparat fotograficzny dla dokumentowania stanu zabytków. Oddział w Brzeżanach – pod przewodnictwem burmistrza Stanisława Wiszniewskiego – urządzał wycieczki podobnie jak Oddział w Zborowie – pod przewodnictwem Manuela Mokrzyckiego, a także rozpoczął akcję zbierania eksponatów do muzeum regionalnego. Oddział w Kopyczyńcach – pod przewodnictwem komisarza rządowego miasta Józefa Kellera – urządzał wycieczki, Oddział w Radziechowie – pod przewodnictwem Rudolfa Stenzla – przeprowadził konserwację zabytków. Oddział w Zbarażu – pod przewodnictwem Tomasza Żebrowskiego – prócz wycieczek urządzał odczyty, a Oddział w Skałacie pod przewodnictwem Mikołaja Bogdanowicza rozpoczął starania o budowę schroniska w Miodoborach

 

 

1929

wydanie przez Oddział w Złoczowie dzieła o charakterze historyczno-naukowym autorstwa dr Łucji Charewiczowej pt. „Dzieje miasta Złoczowa” (na 220 stronach liczne ryciny)

• ponad 2000 osób zwiedziło jaskinie w Krzywczu, w których dla ułatwienia zwiedzania poszerzono wejście i niektóre chodniki, udostępniając do zwiedzania 4 km tras i 6 wielkich sal

 

 

1930–1931

• uruchomienie przez PTTK kursów przewodnickich zakończonych uzyskaniem uprawnień przewodnickich po zdaniu egzaminów

• umieszczenie na dworcach kolejowych w województwie tarnopolskim map turystycznych zaopatrzonych w szereg informacji turystycznych początkiem budowy sieci szlaków turystycznych

• wydanie widokówek Tarnopola w nakładzie 30 000 sztuk

• wydanie albumu „Zamki Podola” w nakładzie 1000 egzemplarzy

 

1930

• 1 marca 1930 r. walne zgromadzenie, powołanie nowych sekcji: 1) propagandy i prasy, pod kierownictwem Tadeusza Woytowicza, 2) wystawowa, pod kierownictwem Ottona Kochmana, 3) odczytowa, pod kierownictwem ks. Jana Roga, 4) wycieczkowa, pod kierownictwem Stefana Juzwy, 5) ochrony zabytków, pod kierownictwem Władysława Kucharskiego

• 18 marca 1930 r. zatwierdzenie statutu przez wojewodę tarnopolskiego

• 6 lipca – 10 sierpnia Międzynarodowa Wystawa Komunikacji i Turystyki w Poznaniu. Towarzystwo głównym organizatorem wystawy promującej Podole

• księgozbiór w Centrali Towarzystwa liczył 100 pozycji o treści turystycznej związanej z regionem, ok. 500 zdjęć z regionu i 90 klisz przygotowanych do druku

• utworzenie schroniska w baszcie z XVII w. zachowanej w zamku w Krzywczu

• powierzenie Towarzystwu funkcji Wojewódzkiej Delegatury Państwowej Rady Ochrony Przyrody

• przygotowanie dokumentacji schroniska PTTK w gminie Ostapie

• wydanie przewodnika „Nasze Podole – opis krajoznawczo-turystyczny województwa tarnopolskiego” autorstwa Tomasza Kunzeka (21 s.) w nakładzie 3000 egzemplarzy

• wydanie przez PTTK folderu „Zwiedzajcie Podole” w nakładzie 30 000 egzemplarzy w języku polskim, francuskim, angielskim i niemieckim, prospekty zawierają 10 zdjęć i mapę orientacyjną województwa

• wydanie przez Oddział PTTK w Trembowli „Przewodnika po Trembowli” autorstwa Kazimierza Missony (25 s.)

 

 

1931–1934

• dalsza eksploracja i zwiększenie zakresu udostępniania jaskiń w Krzywczu, wybudowanie ścieżki od podnóża wzgórza do wejścia do groty, ustawienie ławek

• wykończenie parteru domu wycieczkowego w Zaleszczykach, budowa schodów na pierwsze piętro

• rozpoczęcie budowy schroniska dla pasa Miodoborów w Kręciłowie na gruncie darowanym przez właściciela dóbr Adolfa Kimelmana i doprowadzenie budowy pod dach

• staraniem Oddziału w Trembowli zabezpieczono ruiny zamku trembowlańskiego, w baszcie powstało muzeum zamkowe oraz utworzono letni bufet, na brzegu rzeki Gniezny zorganizowano plażę i kąpielisko jako dochodową inwestycję Oddziału, przystąpiono do konserwacji ruin monastyru w Podgórzanach

 

 

1931

• 30 kwietnia – walne zgromadzenie Towarzystwa – zmiana nazwy na Podolskie Towarzystwo-Turystyczno-Krajoznawcze

• lato 1931 r. – oddanie do eksploatacji parteru schroniska w Zaleszczykach

• wydanie nakładem Oddziału PTTK w Buczaczu „Przewodnika po powiecie buczackim” autorstwa Wincentego Urbańskiego (33 s., liczne ilustracje)

• wydanie przez Oddział PTTK w Czortkowie „Przewodnika po Czortkowie i okolicy” autorstwa Józefa Opackiego (69 s., 17 ilustracji)

• wydanie przez Oddział PTTK w Zaleszczykach przewodnika pt. „Zaleszczyki i okolica” (71 s., liczne ilustracje)

• wydanie staraniem PTTK „Planu miasta Tarnopola ze spisem ulic, budynków i rysem historycznym”, podziałka 1:7500

• uruchomienie przez Oddział w Zaleszczykach komunikacji łodziami i motorówkami po Dniestrze

 

 

1932

• Wydział Towarzystwa powołał w 1932 r. Sekcję kół krajoznawczych młodzieży – pod przewodnictwem dyrektora gimnazjum Dominika Pytla

• przyjęcie uczestników odbywającego się we Lwowie zjazdu Asocjacji Słowiańskich Towarzystw Turystycznych

• udział w Wołyńskiej Wystawie Krajoznawczej

 

 

1933

• 17 września – organizacja Zjazdu Krajo­znawczego w Olesku. Odbył się w sali kolumnowej zamku królewskiego. Uczestniczyli w nim przedstawiciele organizacji turystycznych, referenci turystyki Urzędów Wojewódzkich oraz delegaci Okręgowej Dyrekcji kolei państwowych z południowo-wschodnich województw i Ministerstwa Komunikacji. Zjazd podjął 28 uchwał w sprawie rozwoju turystyki na tych terenach. Uchwalono m.in. apel do Ministerstwa Komunikacji o organizowanie na tereny Podola pociągów turystycznych oraz wprowadzenie ponownie zniżek na bilety do miejscowości turystycznych

• wydanie przez PTTK „Przewodnika po jaskiniach w Krzywczu” autorstwa Wiktora Nechaya (31 s., 8 ilustracji, szkic sytuacyjny)

• wydanie przez PTTK „Słownika nazw geograficznych” autorstwa Józefa Haliczera ze wstępem Eugeniusza Romera

• wydanie planu wycieczek po województwie tarnopolskim

• wydanie serii widokówek dotyczących Oleska i Podhorzec w związku z rokiem Sobieskiego

• utworzenie Kół w Olesku, Podwołczyskach i Ponikwie

• edycja odznak członkowskich wyobrażających złote słońce promieniste, emaliowane w kolorach czerwonym i niebieskim z napisem „Podole” i stylizowanym emblematem PTTK

• na koniec roku Towarzystwo liczyło 1630 członków i była to najwyższa liczba w jego historii

 

 

1934

• 30 maja walne zgromadzenie PTTK

• 7 października 1934 r. Zjazd Przewodniczących i Delegatów Oddziałów i Kół PTTK – m.in. dyskusja nt. połączenia z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym (powstałym w 1906 r. w Warszawie)

• wydanie przez Oddział PTTK w Zbarażu przewodnika „Zbaraż w przeszłości i teraźniejszości” autorstwa Henryka Śląskiego (70 s., 14 ilustracji)

 

 

1935

• 12 maja poświęcenie schroniska Oddziału PTTK w Czortkowie w odnowionych dwóch salach zamku. Obiekt wyposażony w 10 łóżek, 20 koców, 10 poduszek i meble. W nim także biuro informacyjne, ekspozycja zbiorów muzealnych, biblioteka i pracownia fotograficzna

• uruchomienie schroniska w Zaleszczykach. Obiekt piętrowy, wyposażony w instalację elektryczną i wodociągową, wewnętrzne łazienki, telefon, kuchnię. 40 miejsc noclegowych i Muzeum Krajoznawcze

• wydanie nakładem Sekcji Popierania Turystyki PTTK przewodnika „Ziemia Podolska” autorstwa Tomasza Kunzeka (48 s., 26 ilustracji i mapka)

wydanie pozycji „Dziesięciolecie istnienia i działalności Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego” autorstwa Tomasza Kunzeka (48 s., 17 ilustracji i 1 planik)

• powstanie sekcji filatelistycznej i popierania turystyki

• uzyskanie własnego lokalu w Tarnopolu przy ulicy Kopernika 2

• przystąpienie do konserwacji ruin zamku w Kudryńcach, obiekt podarowany na rzecz Towarzystwa przez właściciela dóbr Józefa Bartfelda wraz z częścią góry zamkowej

 

 

1936

• styczeń – rozpoczęto wydawanie miesięcznika „Znicz Podola” redagowanego w Czortkowie przez Władysława Cichockiego i Józefa Opackiego

• 7 numer „Znicza Podola” wydany we wrześniu nosił adnotację „Ilustrowany Organ Oficjalny Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego”

• 3 i 4 października 1936 r. zjazd krajoznawczy i walne zgromadzenie PTTK w Czortkowie. Tomasz Kunzek nadal prezesem PTTK, Stefan Juzwa, Józef Schwartz i Józef Opacki wiceprezesami

• powstała Sekcja Kajakowa, będąca jednocześnie Klubem Polskiego Związku Kajakowego; na zebraniu 26 listopada w Tarnopolu postanowiono wybudować przystań oraz oznakować szlaki wodne. Ustalono zasady udostępniania rzek Podola dla turystów

• wydanie „Przewodnika po województwie tarnopolskim” autorstwa Tomasza Kunzeka (303 s., 82 ilustracje, plan Tarnopola Józefa Haliczera oraz mapa woj. tarnopolskiego)

• wydanie nakładem Oddziału PTTK w Borszczowie przewodnika „Powiat borszczowski” autorstwa Józefa Opackiego (56 s., 23 ilustracje)

• wydzierżawiono w Tarnopolu od Związku Strzeleckiego przystań, gdzie urządzono pomieszczenie do przechowywania kajaków i szatnię. Towarzystwo zakupiło 5 kajaków, namioty, sprzęt biwakowy, umożliwiono przechowywanie sprzętu członków: 3 żaglówek i 8 kajaków

 

 

1937–1939

• powstanie Oddziałów w Bilczu Złotem i Husiatynie, łącznie funkcjonowały 22 oddziały

• wykończenie II piętra schroniska w Zaleszczykach, przejęcie od Zarządu Miasta Zaleszczyki w formie darowizny parceli nad rzeką w celu budowy przystani i schronu na kajaki

• odbudowa połowy prawego skrzydła zamkowego w Czortkowie, pertraktacje o nabycie

• uzyskanie w Krzywczu Górnym drogą darowizny od L. Melzera drugiej baszty

• w Kudryńcach zakończono konserwację ruin zamkowych

• w Bilczu Złotem uzyskano od księcia P. Sapiehy działkę z wejściem do jaskini Werteby

• w Olesku urządzono schronisko w wyremontowanym domu obok zamku

• w Uścieku Zarząd Gminy darował grunt pod budowę stanicy kajakowej

 

 

1937

• 3 czerwca Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze wykupiło od Fundacji Ubogich im. H. Sadowskiego ruiny zamku czortkowskiego. Odnowiono połowę prawego skrzydła, gdzie uzyskano 13 pokoi przeznaczonych na pomieszczenia schroniska turystycznego, biura informacyjnego, świetlicy i muzeum

• 15 grudnia powołano do życia Wojewódzką Komisję Letniskową Powiatów i Gmin Województwa Tarnopolskiego jako autonomiczną Sekcję PTTK

• za pośrednictwem Towarzystwa w 1937 r. wynajęto 22 067 kwater

 

 

1938

• wydano 18 000 widokówek z motywem Czortkowa, Św. Trójcy i Złoczowa

• powołanie Sekcji Narciarskiej, która stała się członkiem Polskiego Związku Narciarskiego, w 1938 r. 56 członków

• wydanie przez Oddział PTTK w Skałacie „Przewodnika po powiecie skałackim” autorstwa Józefa Opackiego (48 s., 14 ilustracji) w nakładzie 1500 egzemplarzy

• wydanie „Przewodnika po Brzeżanach i okolicy” autorstwa S. Wiszniewskiego w nakładzie 1500 egzemplarzy (68 s.)

• za pośrednictwem Towarzystwa w roku 1938 wynajęto 23 450 kwater

• na koniec 1938 r. 1609 członków PTTK

 

 

1939

• liczba członków Sekcji Kajakowej wyniosła 37 osób

• 24 maja protokół Komisji Rewizyjnej Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wydział Centralny w Tarnopolu spisany w biurze Towarzystwa z rewizji ksiąg za 1938 r. Komisja w składzie: dyrektor inż. Władysław Burgielski, inspektor Eugeniusz Pfisterer, dyrektor Michał Greszczuk i Bronisław Szozda przeprowadziła kontrolę ksiąg, zamknięć i wyrywkową kontrolę dokumentów rachunkowych za 1938 r. stwierdzając zgodność zapisów, bilansu i rachunku strat i zysków. Komisja Rewizyjna uchwaliła postawić wniosek Walnemu Zgromadzeniu na udzielenie absolutorium z działalności za 1938 r.

 

Więcej na ten temat: J. Kapłon „Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze” w „Cracovia Leopolis. Czasopismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich”, zeszyt 4 (60) 2009, oraz „Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Zarys dziejów.” Studia i materiały z dziejów krajoznawstwa polskiego. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zarząd Główny. Komisja Historii i Tradycji, t. 1. Warszawa 2006

 

 


Autor, nieustannie prowadzący badania na dziejami Podolskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, zwraca się z uprzejmą prośbą o kierowanie do niego wszelkich informacji dotyczących tego niezwykłego stowarzyszenia, bowiem nieustannie stara się wzbogacać o nim wiedzę celem zachowania jej dla przyszłych pokoleń – jako ważnego elementu historii polskiej turystyki.