Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Andrzej Chlipalski, SŁOWNIK NAZW ULIC I MIESZKAŃCÓW LWOWA

 

Ulica Kadecka

 

 Ulica Kadecka – widok na pierzeję zachodnią (prawą) – parzyste numery domów, fot. Andrzej Chlipalski

 

Ulica Kadecka to jedna z ładniejszych ulic miasta, łączy ul. Pełczyńską z ul. Stryjską. Powstała wkrótce po wybudowaniu na gruntach zw. Przymiarki, austriackiej wojskowej szkoły kadeckiej1, otwartej w 1899 r. Nazwana stąd Kadecką wznosi się od ul. Pełczyńskiej2 ostro w górę w kierunku południowym, a osiągnąwszy górny poziom (na tzw. „górze kadeckiej”) skręca pod kątem prostym w lewo, w kierunku ul. Stryjskiej. Jest to w istocie skrzyżowanie czterech ulic, z których Kadecka zajmuje dwie, o pozostałych dwóch będzie mowa niżej.

Zabudowa ul. Kadeckiej powstała w dwóch okresach, co uwidacznia się w architekturze kamienic. Stronę zachodnią (prawą – numery domów parzyste) realizowano do I wojny światowej, strona lewa wypełniała się zaś stopniowo kamienicami po przerwie wojennej, w ciągu 20-lecia międzywojennego.

Zabudowę strony prawej rozpoczynają remiza i warsztaty tramwajowe, a w przedłużeniu willa dyrektora zarządu lwowskich tramwajów3. Powyżej odchodzi w prawo niewielka przecznica, ul. Śliwińskiego, zakończona zagajnikiem ze stawkiem „Morskie Oko”. Nazwa tej ulicy pochodziła od nazwiska właściciela kamienicy przy u|. Kadeckiej 6, Hipolita Śliwińskiego, budowniczego, a zarazem działacza niepodległościowego, senatora. W jego stylowej kamienicy przemieszkiwał przed I wojną Józef Piłsudski, tu powstawały zręby Związku Strzeleckiego.

Kamienica nr 4 była własnością bar. Brückmanna. W kamienicy nr 8 mieszkał m.in. inż. Zbigniew Schneigert4. Między kamienicami nr 8 i 10 była przerwa w zabudowie i strome dojście do willi Kanarowskich. Pod nr 10 mieszkała m.in. bardzo patriotyczna rodzina Romaniuków5.

Kamienica nr 12 należała do rodziny Zagórskich. Do II wojny mieszkała tu Wanda Olszewska, która wraz z Danutą Sikorzanką były pierwszymi polskimi pilotkami. Dalej były dwie podobne kamienice, nr 14 i 16. W tej pierwszej mieszkał znakomity matematyk prof. Hugo Steinhaus oraz w pewnym okresie rodzina Zarugiewiczów6, w drugiej m.in. pp. Kwiatkowscy – brat ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego, a także rodzina Sokalskich – po II wojnie inż. Kazimierz Sokalski był profesorem i rektorem Politechniki Krakowskiej.

Powyżej tej ostatniej budowa wykończona przez Niemców dla swoich rodzin, a dalej bardzo stroma przerwa w zabudowie i następna przecznica – ul. Kosynierska, która wedle planów miała schodzić do ul. Wuleckiej, do czego nie doszło. Na ulicy tej stały wille, m.in. rodziny dyrektora Lasów Państwowych Karola Chlipalskiego i wybitnego matematyka, prof. Antoniego Łomnickiego, współtwórcy czołowej w kraju lwowskiej szkoły matematycznej.

Za ul. Kosynierską, przy ul Kadeckiej 28, stała kamienica, w której mieszkały rodziny: Mniszków (b. ziemianie zza Zbrucza), Łukowskich7 oraz Longchamps de Berier8.

Powyżej była następna budowa wykończoną przez Niemców na hotel dla oficerów wracających z Rosji. W kolejnej kamienicy na rogu ul. Pochyłej mieszkała m.in. rodzina Gawlińskich9. Na tej przecznicy znajdował się dom nr 7, w którym swoje wczesne lata spędził Janusz Majewski, później znany reżyser filmowy.

Na rogu ulic Kadeckiej i Pochyłej stoi oryginalna willa „Dom pod Książką”, zbudowana w latach 30. dla artysty introligatora i bibliofila Aleksandra Semkowicza, senatora RP. Dalsze kamienice, aż do wspomnianego wyżej skrzyżowania ulic i skrętu Kadeckiej ku ul. Stryjskiej, powstały w latach 30. W tym miejscu jest lokalne skrzyżowanie: dwa odcinki ul. Kadeckiej, ponadto ul. Dylewskich, a przy niej dom dla sierot10, oraz ul. Abrahamowiczów, a przy niej II Dom Techników (Politechniki Lwowskiej) oraz Zakład Wychowawczy Abrahamówiczów11. Ostatni odcinek ul. Kadeckiej, biegnący poziomo, miał po prawej stronie mur terenu Szkoły Kadeckiej.

Stronę lewą ul. Kadeckiej (wsch., numery nieparzyste) rozpoczyna gmach Zakładu Energetycznego na rogu ul. Pełczyńskiej. Powyżej odchodzi tu alejka parkowa12 z szerokim pasem zieleni, która wznosi się równolegle do ul. Kadeckiej na tyłach zabudowy, dochodząc aż do końca równoległej ul. Herburtów, a potem bezpośrednio przy ulicy, tworząc niejako parkowe dojście do Parku Stryjskiego.

Powyżej alejki znajduje się ciąg kamienic zbudowanych w latach 1930. W jednej z nich, nr 5c, mieszkała rodzina Kilianów, wywieziona w nocy 13/14 kwietnia 1940 do Kazachstanu. Tam Janina Stanisławska-Kilianowa założyła polski teatr lalek „Niebieskie Migdały”13.

Poza pierwszym ciągiem kamienic odchodzi w lewo początek ul. Herburtów, a za nim m.in. kolejny ciąg pięciu wartościowych kamienic (nry 7, 9, 11, 11a), zbudowanych przez arch. Piotra Tarnawieckiego w późnych latach 20. XX w. w stylu między historyzmem a funkcjonalizmem. W jednej z tych kamienic mieszkała przez kilka lat rodzina twórcy. Ostatnia kamienica po tej stronie należała do rodziny Meissnerów.

Nieco powyżej do ul. Kadeckiej dochodził koniec ul. Herburtów (załamującej się pod kątem prostym). Ulica ta była zabudowana willami zamieszkałymi przez znanych obywateli miasta, m.in. prof. Bartla, b. premiera RP (wcześniej dom bar. Groed­lów, właścicieli lasów karpackich), profesorów Kuryły i Jakóba, oraz innych rodzin inteligenckich: Mazzucato, Matzke, Boraków, Dylewskich. W tej ostatniej mieściła się przed wojną znana szkoła męska Kistryna. Ostatni zbudowany przed wojną dom przy ul. Herburtów – ponad ul. Kadecką – to luksusowa willa finansisty Finkelsteina.

Powyżej, aż do ul. Stryjskiej, nie ma zabudowy po lewej, poziomej stronie ul. Kadeckiej. Jest tu natomiast dość szeroki skwer o charakterze parku14, ciągnący się od końca ul. Herburtów.

Andrzej Chlipalski


 

 1 Po I wojnie znalazła się tam polska Szkoła Kadecka Józefa Piłsudskiego.

 2 Ściślej od węzła ulic: Pełczyńskiej, Wuleckiej, Lenartowicza i Tomickiego, przy którym wcześniej zbudowano warsztaty tramwajowe z remizą.

 3 Do II wojny dyrektorem był inż. Rusin, którego jeden z synów zginął jako lotnik w Bitwie o Anglię.

 4 Inż. Schneigert osiadł po II wojnie w Zakopanem i tam projektował kolejki linowe na potrzeby wielu miejscowości podgórskich w kraju.

 5 Mąż jednej z córek, p. Duniewski, był do II wojny dyrektorem uzdrowiska Lubień Wielki pod Lwowem, a w czasie wojny mieszkał w tej kamienicy.

 6 Pani Jadwiga Zarugiewiczowa stała się symboliczną Matką Nieznanego Żołnierza, poległego w Obronie Lwowa, złożonego w 1925 r. pod arkadami pałacu Saskiego w Warszawie.

 7 W czasie II wojny mieszkała tu też córka Danuta Chlipalska z dwoma synami (jej mąż znalazł się za granicą). Starszy syn to Andrzej Chlipalski, od 1995 do 2016 r. redaktor naczelny kwartalnika „Cracovia-Leopolis”.

 8 Syn Piotr w późniejszych latach – konsul RP na różnych placówkach.

 9 W latach powojennych syn Stanisław był znanym fotografikiem w Krakowie.

10 Dyrektorem domu sierot był Stanisław Chruściel. Jego syn Tadeusz, lekarz – profesor w Warszawie, był na przełomie XX/XXI w. prezesem Naczelnej Izby Lekarskiej RP, a zięć, też lwowianin, Zygmunt Ewy, profesorem fizjologii na UJ CM.

11 Zakład Wychowawczy fundacji Abrahamowiczów był internatem wraz ze szkołą dla młodzieży z ziem południowo-wschodnich, głównie ormiańskiej i ziemiańskiej.

12 Tu, wedle niezrealizowanych planów, miała dochodzić do Kadeckiej ul. Obertyńska. Alejka okalała zarazem tzw. „Górki Pełczyńskie” od zach. i pn. Wzdłuż ostatniego odcinka ul. Kadeckiej i alejki, na terenie szerokiego tutaj pasa parkowego. Niemcy założyli cmentarz – Heldenfriedhof – dla żołnierzy, którzy zmarli w szpitalu wojskowym, założonym w budynkach Szkoły Kadeckiej.

13 Teatr ten, po powrocie rodziny z deportacji, funkcjonował jeszcze przez pewien okres w Warszawie.

14           Na terenie tego poziomego odcinka skweru, między jezdnią a alejką, Niemcy urządzili cmentarz – Heldenfriedhof – dla swoich żołnierzy, którzy ranni na froncie wschodnim zmarli w szpitalu wojskowym, założonym w Szkole Kadeckiej