Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Ewelina Hrycaj-Małanicz, Paweł Brzegowy, DWADZIEŚCIA PIĘĆ LAT DZIAŁALNOŚCI LWOWSKIEGO UNIWERSYTETU ­TRZECIEGO WIEKU

Dwadzieścia pięć lat temu – 7 czerwca 1994 r. powstał we Lwowie polski Uniwersytet Trzeciego Wieku (LUTW), będący również pierwszym UTW na Ukrainie. Inicjatorką założenia LUTW była dyrektor Mokotowskiego UTW w Warszawie dr inż. Zofia Iwanicka, która urodziła się we Lwowie, spędziła tam młodość i zachowała miłość do rodzinnego miasta na całe życie. Współzałożycielami i pierwszymi prezesami LUTW byli nieżyjący już doc. dr n. fiz. Andrzej Otko i doc. dr hab. n. med. Krystyna Węgier-Maksymowicz (1994–1997), którzy wykonali ogromną pracę i włożyli wiele serca w zrealizowanie tej inicjatywy. LUTW został powołany i funkcjonuje przy Towarzystwie Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej (TKPZL).

Otwarcie LUTW było wielkim wydarzeniem dla mieszkających we Lwowie Polaków pragnących zrzeszać się w narodowych organizacjach społecznych. Obecnych na zebraniu inauguracyjnym pobłogosławił ówczesny kapelan stołecznego oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa śp. ks. Janusz Popławski (1922–2002), życząc sukcesów i pomyślnego rozwoju Uniwersytetu. Do pierwszego Zarządu LUTW wybrano Teresę Adamską, Jadwigę Głowalę, Władysława Łokietkę, Martę Markininę, Wandę Piwońską-Kazimirowicz, Boleslawa Sudomlaka, Wacława Szymańskiego, Irenę Zappe oraz Janinę Zamojską. Niestety pierwsi prezesi z różnych powodów kierowali działalnością LUTW krótko. W październiku 1997 r. na walnym zebraniu LUTW prezesem wybrano Henrykę Harazdę (1998–2003), a przewodniczącą Rady Słuchaczy została doc. dr n. med. Ewelina Hrycaj-Małanicz. W czerwcu 2000 r. Henrykę Harazdę, która pracy w LUTW poświęcała wszystkie swoje siły, umiejętności i czas, powtórnie powołano na prezesa, a do Zarządu weszli: Józef Bernad, Bogusława Czerna, Maria Grzegocka, Mieczysław Heller, Alina Hryckiw, Bronisława Melnarowicz, Cecylia Sikora i Bolesław Sudomlak. Po śmierci Henryki Harazdy prezesem LUTW została Zofia Kosydor, a od lutego 2010 r. obowiązki prezesa pełni doc. dr n. med. Ewelina Hrycaj-Małanicz. Liczba słuchaczy LUTW w różnych okresach jego działalności wahała się w przedziale 200–300 osób. W ostatnich latach, w związku ze starzeniem się społeczności polskiej we Lwowie, nastąpił spadek liczby studentów. Słuchacze, o zróżnicowanym wykształceniu, w przeważającej większości mają 70–80 lat i więcej.

Nie ulega wątpliwości, że założenie ćwierć wieku temu LUTW z oczywistych powodów było bardzo potrzebne mieszkającym we Lwowie Polakom. Z jednej strony był to okres, gdy na Ukrainie nastąpiła odwilż polityczna, sprzyjająca zakładaniu polskich organizacji społecznych, w tym TKPZL w 1988 r., które po dzień dzisiejszy jest największą polską organizacją społeczną i najdłużej działającą w czasach powojennych. Z drugiej strony, starsze pokolenie Polaków żyjących we Lwowie odczuwało zauważalną chęć konsolidacji, wsparcia w towarzyszących im potrzebach wiekowych, narodowych, językowych, w zachowaniu zwyczajów i tradycji. Właśnie takie zadania realizuje LUTW, dodatkowo pomagając w zachowaniu i zwiększeniu sprawności intelektualnej, psychicznej i fizycznej podopiecznych. Założeniu LUTW przyświecało jeszcze ważniejsze zadanie: umożliwienie Polakom starszego pokolenia częstszych kontaktów w języku ojczystym oraz zachowanie i rozwijanie polskich obyczajów.

Głównym kierunkiem działalności LUTW na przestrzeni minionych lat była i pozostaje nieustanna edukacja słuchaczy, mająca na celu aktualizowanie posiadanej przez nich wiedzy, zdobywanie nowych umiejętności, poprawę jakości życia oraz wydłużenie aktywności umysłowej i fizycznej. Działalność edukacyjna jest planowana przez Radę Słuchaczy LUTW. Najczęściej jest ona realizowana w formie wykładów organizowanych dwa razy w miesiącu w sali gimnastycznej Szkoły Średniej nr 10 im. św. Marii Magdaleny we Lwowie. W związku z brakiem własnej siedziby LUTW i ograniczonym budżetem niezbędnym do prowadzenia edukacji na odpowiednim poziomie, spotkania te niestety nie mogą odbywać się częściej. W roli prelegentów LUTW występują różni specjaliści w zależności od planowanej tematyki i innych okoliczności. Bardzo często wykłady są przygotowywane przez kierunkowo wykształconych członków LUTW i przychylnych nam pracowników lwowskich uczelni wyższych. Ogromną pomoc okazali LUTW specjalnie zapraszani lub z różnych powodów obecni we Lwowie uczeni z Polski, za co jesteśmy im bezgranicznie wdzięczni.

Słuchacze LUTW to wielcy patrioci, dlatego szczególnym zainteresowaniem cieszą się wykłady o tematyce historycznej, przede wszystkim z historii Polski i Lwowa. W okresie 25 lat działalności LUTW najwięcej referatów o takiej tematyce wygłosili historycy z Polski, a także pasjonaci historii z grona naszych studentów: Bogusława Czerna, Zbigniew Pakosz, Jerzy Komorowski i Jan Tys­son. W tym miejscu należy przypomnieć wystąpienie prof. dra hab. Andrzeja Zięby Metropolita Szeptycki a Polacy oraz wykład Zbigniewa Durczoka z Krzeszowic, poświęcony życiu i działalności gen. Stanisława Sosabowskiego. Ważne miejsce w działalności edukacyjnej LUTW odegrały prelekcje z różnych obszarów kultury: literatury, sztuki i muzyki. Wśród spotkań z zakresu literatury polskiej najwięcej uwagi poświęcono pisarzom i poetom oraz działalności literackiej dotyczącej Lwowa. Były to referaty o życiu i twórczości Marii Konopnickiej, Gabrieli Zapolskiej, Zbigniewa Herberta oraz wielu innych. Prelekcje o takiej tematyce niejednokrotnie wygłaszały nasze członkinie: Bogusława Czerna i Halina Prokofiewa. Cykl wykładów mających na celu zapoznanie studentów z bogactwem różnych dziedzin sztuki, przeprowadził poważnie zaangażowany w sprawę edukacji seniorów wieloletni członek zarządu LUTW Jerzy Komorowski. Wykorzystanie techniki audiowizualnej na spotkaniach poświęconych malarstwu, życiu i działalności wybitnych malarzy o światowej sławie (Rembrandta, Leonarda da Vinci i in.), a także polskich artystów, jak Jan Matejko, Juliusz i Wojciech Kossakowie, Jan Styka, stało się częstą praktyką i znacznie podniosło poziom prelekcji i efektywność edukacji.

 

 

Doc. dr n. med. Ewelina Hrycaj-Małanicz w towarzystwie prof. dr hab. Katarzyny Dormus, prof. nadzw. UP dra hab. Witolda Wilczyńskiego i dra Stanisława Dziedzica podczas uroczystości z okazji 25-lecia LUTW. Fot. Paweł Brzegowy

 

Jednym z najważniejszych zadań LUTW jest działalność prozdrowotna. W związku z powyższym LUTW realizuje cykle wykładów, mających na celu przekazanie uczestnikom podstawowej wiedzy prozdrowotnej oraz przekonanie ich do prowadzenia zdrowego trybu życia. Takie wykłady, wygłaszane przez specjalistów z Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Daniela Halickiego oraz członków działającego we Lwowie i współpracującego z LUTW, założonego w 1991 r. Stowarzyszenia Lekarzy Polskich, uczą podstaw leczenia i udzielania pierwszej pomocy przy nabytych przez nich schorzeniach.

LUTW działając poza granicami Polski, wykorzystuje różne możliwości edukacji seniorów. Często są to wydarzenia organizowane przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie oraz liczne polskie organizacje społeczne. Konsulat LUTW stale udziela wszechstronnej pomocy, wspiera jego działalność w nieustannie trudnej sytuacji lokalowej i finansowej. Słuchacze LUTW systematycznie od wielu lat uczęszczają na zainicjowane w 2006 r. odbywające się raz w miesiącu Spotkania Ossolińskie pod patronatem Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie, przygotowywane przez dyrektorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu i Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. W. Stefanyka. Członkowie LUTW aktywnie uczestniczyli w sześciu przeglądach współczesnych filmów polskich „Pod Wysokim Zamkiem”, organizowanych we Lwowie przez Konsulat Generalny RP. Oglądając wyświetlane w czasie pokazów filmy o bogatej tematyce, słuchacze LUTW wzbogacili swoją wiedzę w różnych dziedzinach.

Ważne miejsce w działalności LUTW zajmuje organizacja i współorganizacja obchodów polskich świąt państwowych, wydarzeń patriotycznych, rocznic historycznych, uroczystości jubileuszowych itp. Są to akademie z okazji Dnia Niepodległości i Konstytucji 3 Maja, które poprzedza udział studentów w okazjonalnych mszach św. celebrowanych w bazylice archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie. Corocznie uczestniczymy w upamiętnieniu rocznic powstania styczniowego i listopadowego, składając wieńce i wiązanki kwiatów w miejscach pochówku ich uczestników na Cmentarzu Łyczakowskim. Szczególnie uroczyście obchodzono 150. rocznicę powstania styczniowego, w której udział wzięła 40-osobowa delegacja państwowa z Polski. Po uroczystej mszy św. celebrowanej przez abpa ks. dra Mieczysława Mokrzyckiego członkowie LUTW razem z pozostałymi uczestnikami uroczystości udali się na Górkę Powstańców Cmentarza Łyczakowskiego, gdzie spoczywa 230 osób. Złożono wieńce i wiązanki kwiatów, zapalono znicze na grobach powstańców. 17 lutego 2013 r. w LUTW przy dużej frekwencji słuchaczy odbył się odczyt z okazji 150. rocznicy powstania styczniowego.

Studenci LUTW corocznie licznie biorą udział w uroczystościach w Zadwórzu, upamiętniających heroiczny czyn 330-osobowego batalionu dowodzonego przez Bolesława Zajączkowskiego w walce z armią bolszewicką zmierzającą na Lwów. Każdego roku pamiętamy o datach innych strasznych masowych tragedii, które miały miejsce w okrutnych czasach II wojny światowej. W lutym udajemy się do Huty Pieniackiej, gdzie rozegrał się dramat wymordowania ok. 850 osób i spalenia całej wsi, a 4 lipca we Lwowie na Wzgórzach Wuleckich oddajemy hołd bestialsko zamordowanym w 1941 r. czterdziestu uczonym lwowskim. Członkowie LUTW corocznie 1 listopada uczestniczą w organizowanej przez Konsulat Generalny RP we Lwowie akcji „Światełko pamięci dla Łyczakowa”, roznosząc i zapalając do późnego wieczora w przydzielonych sektorach znicze na opuszczonych grobach. W ten sposób oddają hołd i pamiętają o tych, którzy mieszkali i pracowali we Lwowie, wnieśli swoją cząstkę w historię i kulturę polską, nierzadko oddając życie za Ojczyznę. Od kilku lat taką samą akcję prowadzimy 2 listo­pada na Cmentarzu Janowskim, gdzie również przez długie lata byli i są chowani Polacy, i na którym kapłani lwowskiego kościoła rzymskokatolickiego odprawiają uroczystą mszę św. za zmarłych. Corocznie uroczyście obchodzimy inaugurację i zakończenie roku akademickiego, zapraszając przedstawi­cieli Konsulatu Generalnego RP we Lwowie, prezesa TKPZL Emila Legowicza, przedstawicieli innych polskich lwowskich organizacji społecznych. Przywołane uroczystości zazwyczaj upiększają koncerty chóru „Lutnia” i innych zaproszonych zespołów artystycznych.

Nasz Uniwersytet utrzymuje kontakty z wieloma UTW w Polsce, w tym z UTW Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, z UTW w Krakowie, Wrocławiu, Bydgoszczy, Rzeszowie, Kołobrzegu i in. Często jesteśmy zapraszani na ich kolejne jubileusze i inne uroczystości. Najdłuższa współpraca łączy nas z Mokotowskim UTW w Warszawie, z inicjatywy którego założono UTW we Lwowie, przez wiele lat uznawany za jego filię. W ramach współpracy corocznie przez wiele lat 10–15-osobowa grupa naszych słuchaczy wyjeżdżała do Polski na organizowany przez MUTW „Letni Uniwersytet”, gdzie uczestniczyła w lekcjach, konferencjach i warsztatach, które odbywały się w malowniczym Drohiczynie. Nasi studenci otrzymali możliwość wysłuchania prelekcji z różnych dziedzin nauki i kultury, wygłaszanych przez wybitnych uczonych. Wykłady te wiele nas nauczyły, pozwoliły zdobyć doświadczenie w planowaniu i organizowaniu działalności Uniwersytetu. Szczególnie owocnie układa się nasza wieloletnia współpraca z Akademią Trzeciego Wieku przy Miejskim Ośrodku Kultury w Olsztynie, kierowaną przez długie lata przez wspaniałego organizatora Czesława Wojniusza, a od 2016 r. przez jego następczynię – Aldonę Bagińską. Szczególnie pamiętamy spotkanie z 2013 r., gdy po raz pierwszy zwiedziliśmy Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. Spotkali się wówczas z nami przedstawiciele rektoratu, poznaliśmy nowoczesną i bogatą infrastrukturę naukowo-dydaktyczną oraz ofertę studiów dla osób z Ukrainy.

W czerwcu 2013 r. w Warszawie odbył się II Zjazd Ogólnopolskiego Porozumienia UTW z udziałem studentów LUTW. W dniach 24–28 czerwca 2019 r. jedenastoosobowa grupa słuchaczy LUTW uczestniczyła w XIII Europejskim Spotkaniu Integracyjnym Polskich UTW, które, jak i poprzednie, zorganizowano na wysokim poziomie, co przysporzyło nam wiele radości i zadowolenia. Pamiętamy żywo o odznaczeniu LUTW w części inauguracyjnej XIII Spotkania Złotą Różą z okazji zbliżającego się jubileuszu 25-lecia. Dla obecnych bardzo interesujące było wystąpienie Krystyny Lewkowicz – prezes fundacji Ogólnopolskie Porozumienie UTW, która przedstawiła nowe działania i perspektywy w polityce senioralnej w Polsce na najbliższe lata. Fundacja zrzesza 120 UTW, w tym i nasz wśród pięciu zagranicznych, i podkreśla konieczność prowadzenia przez rząd odpowiedniej polityki senioralnej w związku z szybko rosnącą liczbą ludzi starszych i mnożącymi się problemami starzejących się społeczeństw. Polski rząd poparł starania Fundacji w zakresie polityki senioralnej przyjmując Program na rzecz aktywności społecznej osób starszych na lata 2014–2020.

Ważną częścią naszej działalności jest współpraca z Ogólnopolską Federacją Stowarzyszeń UTW (OFS UTW) z Nowego Sącza, prezesem której jest Wiesława Borczyk. OFS UTW zrzesza wiele UTW z Polski oraz kilka polskich UTW zza wschodniej granicy, m.in. LUTW. Do głównych zadań OFS UTW należą: reprezentowanie interesów ruchu UTW oraz ich członków wobec władz, organizowanie szkoleń i warsztatów dla prezesów i członków zarządów, organizowanie konferencji, seminariów i warsztatów tematycznych we współpracy z władzami samorządowymi, uczelniami i innymi organizacjami w zakresie poprawy warunków życia starszego pokolenia. W ramach współpracy z OFS UTW reprezentanci LUTW corocznie uczestniczą w Forach III Wieku w Nowym Sączu i odbywającym się równolegle w Krynicy-Zdroju Forum Ekonomicznym. Czteroosobowa grupa słuchaczy LUTW w dniach 4–7 września 2013 r. wzięła udział w II Forum UTW w Nowym Sączu. 5 września 2013 r. była obecna na Sesji Plenarnej XXIII Forum Ekonomicznego, na której uczestniczyła w panelach poświęconych problemom praw obywatelskich seniorów. 6 września 2013 r. prezes LUTW podpisała umowę o współpracy między OFS UTW a LUTW. Przedstawiciele LUTW reprezentowali nasz Uniwersytet na III Forum FOS UTW w Nowym Sączu oraz na XXIV Forum Ekonomicznym w Krynicy-Zdroju w 2014 r. Prezes LUTW doc. dr n. med. Ewelina Hrycaj-Małanicz 4 września 2014 r. wystąpiła na panelu Forum III Wieku podczas Forum Ekonomicznego „Seniorzy w społeczeństwie obywatelskim – 25 lat wolności”, na którym zapoznała uczestników oraz rodaków za pośrednictwem obecnych mediów z całokształtem 20-letniej działalności LUTW z okazji jego jubileuszu. Na Forum nagłośniono również współpracę LUTW z innymi organizacjami na Ukrainie, w Polsce i w innych krajach. Uczestników Forum zainteresowało życie seniorów na Ukrainie oraz stosunek nowo powstałego państwa ukraińskiego do tego problemu w ciągu 23 lat jego istnienia. Niestety kwestia seniorów do dnia dzisiejszego w polityce rządu ukraińskiego nie jest traktowana priorytetowo.

W 2014 r. LUTW obchodził 20-lecie działalności. Z tej okazji podczas obecności naszej delegacji na III Forum prezes FOS Wiesława Borczyk 5 września na sesji plenarnej wygłosiła laudację i wręczyła nam dyplom – podziękowanie za całokształt działalności. W roku 2014 we Lwowie jubileusze (łącznie z LUTW) obchodziło 14 polskich organizacji społecznych. W związku z tym Konsulat Generalny RP podjął decyzję o zorganizowaniu 22 listopada uroczystej, wspólnej akademii z okazji jubileuszów w sali Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej. Wśród osób nagrodzonych podczas akademii znaleźli się członkowie LUTW. Marię Sołomko – dyrygentkę działającego przy LUTW chóru „Lutnia” – odznaczono Srebrnym Krzyżem Zasługi Prezydenta RP, Jerzego Komorowskiego – Medalem 25-lecia Konsulatu Generalnego RP we Lwowie, chór „Lutnia” – Dyplomem Uznania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP. W dniach 26–29 listopada 2015 r. braliśmy udział w obchodach Dni Lwowa w Warszawie zorganizowanych przez Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich. Podczas odbywającej się konferencji prezes LUTW doc. dr n. med. E. Hrycaj-Małanicz wygłosiła wykład o jego 20-letniej działalności.

Krzewieniu tradycji i obyczajów polskich oraz wzajemnej integracji Polaków we Lwowie służą corocznie organizowane spotkania opłatkowe, wielkanocne i różne inne wydarzenia okolicznościowe, jak np. udział w majówkach lwowskich w Brzuchowicach. Członkowie LUTW są zaangażowani w działalność wielu sekcji. Posiadają talenty lite­rackie i poetyckie. Należy wymienić w tym miejscu Krystynę Angielską, Jadwigę Jamrozównę, Alicję Michałkiewicz-Romaniuk, Stanisławę Nowosad, Longinę Sikirnicką i Ewę Tajner. Ich wiersze drukowano w różnych publikacjach, w tym w antologii współczesnej polskiej poezji lwowskiej pod tytułem My ludzie Lwowa wydanej w 2006 r. z okazji 750-lecia miasta Lwowa. Nasza słuchaczka S. Nowosad w 2008 r. wydała tomik poezji pt. Gdzie jesteś Ojczyzno? W 2014 r. ukazał się drugi zbiór jej wierszy pt. Wierność, w których, jak w całej bogatej twórczości poetyckiej, nawołuje do trwania w wierze, nadziei i miłości, w przywiązaniu do kultury polskiej we Lwowie, do tradycji patriotycznych naszego miasta i religii katolickiej. W twórczości S. Nowosad często przywoływana jest postać naszego wielkiego rodaka papieża – św. Jana Pawła II i wspomnienia z jego pielgrzymki do Lwowa w 2001 r.

LUTW od chwili założenia współpracuje z chórem „Lutnia”. Jego twórcą i pierwszym kierownikiem był Igor Iwanow. Dyrygentem chóru od wielu lat jest Maria Sołomko – absolwentka Lwowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej. Stale poszerzany repertuar chóru „Lutnia” obejmuje obecnie 130 polskich pieśni patriotycznych, religijnych, biesiadnych, lwowskich oraz kolęd. Chór „Lutnia” na bieżąco uświetnia uroczystości inauguracji i zakończenia roku akademickiego LUTW, akademie z okazji świąt państwowych: Święta Niepodległości Polski i Konstytucji 3 Maja, spotkania opłatkowe i wielkanocne, majówki w Brzuchowicach, okolicznościowe msze święte w kościołach Lwowa i obwodu lwowskiego. Chór uczestniczył w mszach św. celebrowanych pod kurhanem w Zadwórzu w 80. i 81. rocznicę bitwy na jego polach. W dniach od 29 września do 3 października 2014 r. chór „Lutnia” brał udział w V Międzynarodowym Przeglądzie Umiejętności Artystycznych Domów Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej. Za udział w konkursie i prezentację swojego dorobku artystycznego został nagrodzony pamiątkowym pucharem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu na rzecz aktywności społecznej osób starszych na lata 2014–2020 oraz dyplomem uznania. Podczas pobytu członkowie chóru zwiedzili Częstochowę i siedzibę zespołu Śląsk w Koszęcinie, uczestniczyli we mszy św. na Jasnej Górze. Chór „Lutnia” dwa razy występował w Olsztynie, ostatnio 27 czerwca 2019 r. podczas XIII Spotkania Polskich UTW zza Wschodniej Granicy. Pamiętnym dla chóru „Lutnia” pozostał jego występ 22 listopada 2014 r. wspólnie z chórami „Echo” i Katedry Łacińskiej na scenie Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej podczas uroczystej akademii z okazji jubileuszu 14 polskich organizacji łącznie z LUTW. Wówczas wspólnie odśpiewaliśmy dwie tak ważne dla Polaków pieśni – Rotę i Legiony.

Z okazji jubileuszu ćwierćwiecza istnienia LUTW, we wrześniu br. zorganizowano kilkudniowe uroczystości połączone z konferencją naukową, o których traktuje sprawozdanie zamieszczone w bieżącym numerze kwartalnika „Cracovia–Leopolis”.