Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

WIELCY POLACY Z ZIEMI TARNOPOLSKIEJ

KAZIMIERZ AJDUKIEWICZ (1890–1963), ur. w Tarnopolu. Studia na Uniwersytecie Lwowskim (uczeń prof. K. Twardowskiego). Filozof zajmujący się logiką, semantyczną teorią języka i metodologią nauk. 1928–39 profesor UJK we Lwowie, po II wojnie profesor uniwersytetów w Poznaniu (także rektor) i Warszawie.
 
 
KAZIMIERZ BADENI hrabia (1846–1909), ur. w Surochowie k. Jarosławia, właściciel Buska. Studia prawnicze w Krakowie i tu pierwsza praca w delegaturze Namiestnictwa, potem starosta w Żółkwi i Rzeszowie. 1888–95 namiestnik Galicji, 1895–97 premier Austro-Węgier. Stojąc na stanowisku polskiego charakteru kraju, dążył do znalezienia ugody z Rusinami. W Czechach realizował program przyznania językowi czeskiemu równouprawnienia z niemieckim. Wymusił zgodę cesarza na sprowadzenie zwłok Mickiewicza na Wawel (1890).
 
 
STANISŁAW BADENI hrabia (1850–1912), ur. w Surochowie k. Jarosławia, właściciel Radziechowa. Studia prawnicze i filozoficzne w Krakowie. Poseł na galicyjski Sejm Krajowy, dożywotni członek austriackiej Izby Panów. 1895–1901 i 1903–12 marszałek krajowy (przewodniczący Sejmu). Uporządkował finanse Galicji, zyski obracał na cele oświatowe i gospodarcze. Doprowadził do odzyskania dla kraju Wawelu (1898) i rozpoczęcia restauracji zamku. Dzięki jego staraniom zostały na Wawel sprowadzone prochy J. Słowackiego.
 
 
EUGENIUSZ BAZIAK (1890–1962), ur. w Tarnopolu. Arcybiskup-metropolita lwowski obrządku rzymskokatolickiego (od 1944, wcześniej biskup pomocniczy, od 1946 w Lubaczowie), administrator archidiecezji krakowskiej (od 1951) i metropolita (1962). Internowany i więziony przez władze komunistyczne, pochowany w Katedrze Wawelskiej – patrz CL 2/96 i 3/02.
 
 
LEON BILIŃSKI (1846–1923), ur. w Zaleszczykach. Prawnik i ekonomista, absolwent Uniwersytetu Lwowskiego. Pracował w Namiestnictwie, od 1877 profesor uniwersytetu, rektor, członek Sejmu Galicyjskiego. Od 1892 prezydent dyrekcji austriackich kolei państwowych, od 1895 minister skarbu Austrii (dwukrotnie), gubernator Banku Austro-węgierskiego. Członek austr. Izby Panów, prezes Koła Polskiego w parlamencie wiedeńskim. W odrodzonej Polsce był ministrem skarbu (1919), uporządkował skarbowość polską.
 
 
ALEKSANDER BRĂťCKNER (1856–1939), ur. w Brzeżanach. Historyk języka i piśmiennictwa staropolskiego, odkrywca jego najstarszych zabytków. Docent Uniwersytetu Lwowskiego, od 1881 profesor uniwersytetu w Berlinie – patrz CL 4/01.
 
 
IGNACY DASZYŃSKI (1866–1936), ur. w Zbarażu. Czołowy socjalista polski, wybitny mówca. Wydalony z gimnazjum w Stanisławowie, zarobkował w Drohobyczu i Lwowie. Studia przyrodnicze w Krakowie i Zurychu. Działacz związany z lewicą od lat młodzieńczych, propagował idee socjalistyczne w trzech zaborach i w skupiskach polskich emigrantów na całym świecie. Od 1879 poseł do parlamentu wiedeńskiego. Wyodrębnił galicyjską organizację socjalistyczną z austriackiej, nadał jej charakter patriotyczny, wiążąc się z ruchem patriotycznym i Piłsudskim. W 1918 twórca i premier rządu lubelskiego, w 1920 wicepremier. W Polsce niepodległej poseł i marszałek Sejmu.
 
 
FRANCISZEK KLEEBERG (1888–1941), ur. w Tarnopolu. Generał brygady, bohater kampanii wrześniowej 1939 r., dowódca w ostatniej wygranej w bitwie pod Kockiem. Patrz Sylwetki.
 
 
TADEUSZ KOMOROWSKI-BÓR (1895–1966), ur. w majątku Chorobrów k. Brzeżan. Generał dyw. Studia w Akademii Wojskowej w Austrii. W I wojnie w wojsku austriackim na froncie rosyjskim, od 1918 w WP. W latach 20. na stanowiskach dowódczych w Jaworowie, Czortkowie, Trembowli. Od 1933 pułkownik – d-ca Pułku Ułanów Małopolskich, od 1938 komendant Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. We wrześniu 1939 walczył w ramach „Armii Lublin”, uniknął niewoli. Współorganizował konspirację wojskową w Krakowie, komendant ZWZ obsz. nr 4 (Krakowskie i Śląsk). W 1941 jako generał, z-ca komendanta głównego ZWZ w Warszawie, a po aresztowaniu gen. S. Roweckiego dowódca AK. Opracował akcję „Burza”, podjął decyzję rozpoczęcia Powstania Warszawskiego. Od X 1944 w niewoli niemieckiej. Od 1945 na emigracji w Londynie. Zajmował stanowiska Naczelnego Dowódcy PSZ oraz premiera rządu emigracyjnego (1947–49).
 
 
JÓZEF KORZENIOWSKI (1797–1863), ur. w Brodach. Pisarz, dramaturg, pedagog. Wykształcony w Liceum Krzemienieckim, był później jego profesorem, aż do likwidacji uczelni. Od 1833 był profesorem uniwersytetu kijowskiego, jednak usunięty z powodów politycznych, od 1846 dyrektorem gimnazjum w Warszawie. Współpracował z A. Wielopolskim nad organizacją szkolnictwa w Królestwie Polskim. Praca literacka zyskała mu opinię jednego z najwybitniejszych prozaików polskich XIX w. Najważniejsze dzieła: dramat Karpaccy górale (1840), powieści SpekulantKollokacja (1845–6).
 
 
KAZIMIERZ MICHAŁOWSKI (1901–1981), ur. w Tarnopolu. Archeolog, odkrywca zabytków w płn. Afryce. Studiował na UJK we Lwowie, pogłębiał studia za granicą. W 1919 obrońca Lwowa. Praca naukowa do stopnia docenta we Lwowie. Od 1930 na Uniwersytecie Warszawskim, profesor, kierownik Katedry Archeologii Klasycznej (po II wojnie – Śródziemnomorskiej). Przed i po wojnie organizował wielokrotne kampanie wykopaliskowe w Egipcie, Nubii i Syrii (Palmira). Stał na czele międzynarodowego komitetu ekspertów dla ocalenia świątyni w Abu Simbel oraz kierował rekonstrukcją świątyni Hatszepsut w Egipcie. W Faras (Nubia) odkrył świątynię ze słynnymi freskami z VIII–XIII w. (WZ)
 
 
LEON PINIŃSKI hrabia (1857–1938), ur. we Lwowie, właściciel maj. Grzymałów. Profesor prawa rzym. na Uniwersytecie Lwowskim, 1898–1903 namiestnik Galicji. Kolekcjoner, swoje zbiory ofiarował Wawelowi, Ossolineum i in. – patrz CL 1/01.
 
 
WŁADYSŁAW RUBIN ksiądz (1917–1990), ur. w Tokach k. Podwołoczysk. Kardynał, dostojnik watykański. Studiował prawo i teologię na UJK we Lwowie. Po agresji sowieckiej deportowany do łagru na Syberii. ZSRR opuścił z armią Andersa, dokończył studia teologiczne w Bejrucie, wyświęcony 1946 jako kapłan archidiec. lwowskiej. Doktorat prawa kan. na Pap. Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Pracował jako misjonarz Polaków we Włoszech, od 1959 rektor Pap. Kolegium Polskiego w Rzymie. Od 1956 biskup-delegat dla duszpasterstwa Emigracji, docierał do wszystkich zakątków świata. Od 1979 kardynał, prefekt Kongregacji dla Kościołów Wschodnich. Pochowany w Lubaczowie.
 
 
EDWARD RYDZ-ŚMIGŁY (1886–1941), ur. w Brzeżanach. Marszałek Polski, naczelny wódz. Szkoły w Brzeżanach, studia na ASP i UJ w Krakowie. Za młodu działacz socjalistyczny i niepodległościowy, członek Związku Strzeleckiego we Lwowie (1912–14). Piłsudczyk, od 1914 uczestnik walk, od 1918 generał. 1918–20 udział w walkach polsko ukraińskich i polsko-bolszewickich. W bitwie pod Brodami jego oddziały powstrzymały Budionnego i odparły zagrożenie Lwowa. Od 1929 inspektor armii, zastępca Piłsudskiego. Od 1935 generalny inspektor sił zbrojnych, od 1939 marszałek. We wrześniu 1939 opuścił Polskę, ale w 1941 powrócił do Warszawy, stając na czele Obozu Polski Walczącej. Wkrótce zmarł, pochowany na Powązkach jako Adam Zawisza.
 
 
JAN SOBIESKI (1629–1696), ur. na zamku w Olesku, król polski. Studiował na Akademii Krakowskiej, poznał liczne kraje zach. Europy i Turcję. 1648–53 i 1660 udział w bitwach z Kozakami, Tatarami, Turkami, a 1656–60 ze Szwedami (jako pułkownik). Starosta jaworowski, stryjski, poseł na sejmiki. Od 1665 marszałek, od 1666 hetman polny koronny. Po zwycięstwie nad Kozakami pod Podhajcami – wielki hetman koronny. 1671–72 zwycięstwa nad Tatarami. Pod wpływem żony Marii Kazimiery d’Arquien (Marysieńki) związał się ze stronnictwem francuskim, był przeciwnikiem króla Michała Wiśniowieckiego. Po zdobyciu przez Turków Kamieńca Podolskiego (1672) utracił popularność, ale ją odzyskał po zwycięstwie pod Chocimiem (1673). Po śmierci króla Michała obrany (1674) królem Polski jako Jan III. 1674–76 powstrzymał najazd turecki na Ukrainie i pod Lwowem (Lesienice 1674) oraz pod Żurawnem. Poniósł niepowodzenia w polityce wobec Prus, Węgier oraz w stosunkach z Francją, związał się z Austrią. 1683 jako naczelny dowódca wojsk polskich, austriackich i niemieckich rozbił oblężenie tureckie pod Wiedniem (powstrzymując agresję islamu na Europę), ale politycznie dla Polski nie wyzyskane. Odtąd liczne niepowodzenia polityczne i militarne, utrata ziem zadnieprzańskich (1686), nieporozumienia z magnaterią, załamanie planów dynastycznych. Zmarł 1696, pochowany na Wawelu.
Unowocześnił strukturę i uzbrojenie wojska polskiego. Był doskonałym taktykiem. Jego listy do Marysieńki są wartościowym dziełem literackim.
 
 
IGNACY TOKARCZUK ksiądz, ur. w Łubiankach Wyższych k. Zbaraża (1918). Seminarium duchowne i studia na UJK we Lwowie. 1961 ordynariusz przemyski, od 1992 arcybiskup-metropolita – patrz CL 1/03.            
 
 
JÓZEF WITTLIN (1896–1976), ur. w Dmytrowie k. Radziechowa. Po latach młodzieńczych we Lwowie przeniósł się do Łodzi, potem do Warszawy. Pisarz i poeta – członek grupy „Skamander”; eseista, tłumacz, współpracownik „Wiadomości Literackich”. Najważniejsze dzieła: Sól ziemi, Mój Lwów, tomy esejów. Wiele podróżował, wojna zastała go we Francji. Od 1941 do śmierci w Nowym Jorku, pracował dla Radia „Wolna Europa”.
 
Maria Klara Bohomolec, Witold Zieliński (WZ, skrót), Polski Słownik Biograficzny