Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

Elżbieta Mokrzyska, Irena Suchanek, Danuta Trylska-Siekańska, Z GÓRNEJ PÓŁKI

Przez lata uzbierały się na domowych półkach stosy książek, których nigdy nie zdołaliśmy omówić na tych łamach. CL zaczął wychodzić w 1995 roku, a książki o niezbyt chętnie przez cenzurę widzianej tematyce ukazywały się już w latach osiemdziesiątych (czy nawet późnych 70., sporadycznie jeszcze dawniej). Natomiast od początku lat dziewięćdziesiątych tempo ukazywania się bliskich nam wydawnictw bardzo się wzmogło, nie dało się więc w CL wracać do tamtych starszych (czego w zasadzie nie żałujemy, ale o tym niżej). Teraz jest to już całkiem niemożliwe, bo nawet wiele z najświeższych leopolitanów czeka na swoją kolejkę miesiącami.
Postanowiliśmy tedy zdjąć z najwyższych półek te książki sprzed 20–25 lat, by je sobie przypomnieć. Otóż, z grubsza, są to dwie kategorie: wznowienia starszych tytułów, także XIX-wiecznych pisarzy lwowskich, osadzone w lwowskich i wschodniomałopolskich realiach. Druga kategoria to książki nowsze, na które czekaliśmy niecierpliwie od parudziesięciu lat. Kupowało się więc każdą, gdy się zasłyszało, że o naszych stronach (a były wtedy dość tanie). Rozczarowanie przychodziło dość szybko. Dyrektorzy wydawnictw oraz zapewne ich polityczni doradcy byli dość czujni i w większości wypuszczali książki o specyficznym wydźwięku: wredne albo przynajmniej nijakie. Owszem, zdarzały się relacje z ukraińskich mordów, ale zarazem utopione w ufności do radzieckich towarzyszy. Zdarzyło się też kilka politycznie obojętnych, niektóre warte przeczytania.
Książki te więc po latach przejrzeliśmy i niebawem wrócą na stare miejsce. Dla Czytelników pozwalamy sobie wymienić ich tytuły, z krótką charakterystyką. Przyjęto chronologię edycji.

Anna Kowalska, Na rogatce (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1953).
Powieść obyczajowa przedwojennej lewicowej pisarki. Akcja toczy się we Lwowie od 1901 r. do I wojny.
Julia Prajs, Krzywe litery (wyd. Czytelnik, Warszawa 1960).
Autorka to osławiona funkcjonariuszka UB, Luna Bristigerowa. Akcja toczy się we Lwowie w czasie I wojny światowej, do 1920 roku. Powieść ma zdecydowanie antypolski wydźwięk.
Jan Brzoza, Poniewierka (Wydawnictwo Łódzkie, 1964).
Miejscem akcji powieści jest Lwów w pierwszym dwudziestopięcioleciu XX wieku. Bohater, wyrastając w nędzy i przebywając w środowisku proletariackim, przejmuje lewicowe poglądy. Obdarzony wrodzoną inteligencją, mimo trudności materialnych, zdobywa szczeble edukacji.
Anna i Jerzy Kowalscy, Gruce. Powieść o lwowskiej rodzinie (wyd. Czytelnik, Warszawa 1968). Akcja obyczajowej powieści przebiega w całości w realiach lwowskich.
Jerzy Broszkiewicz, Oczekiwanie (Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972).
Akcja powieści rozgrywa się na tle lwowskiego getta, wśród Polaków i Żydów, oczekujących śmierci.
Stanisław Giza, Na ekranie życia (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1972).
Autor o orientacji socjalistycznej wspomina lata 1908–39, poczynając od rodzinnego Borysławia, poprzez naukę w Drohobyczu, studia we Lwowie oraz pracę we Lwowie i Warszawie.
Jan Zamojski, Miejsca postoju (wyd. Czytelnik, Warszawa 1972).
Wspomnienie chłopaka ze Stanisławowa, wywiezionego na Syberię (fakt wywózki nienazwany), przyjętego do armii Berlinga i jako działacza politycznego awansowanego z czasem do rangi pułkownika. Opisuje szlak wojenny aż do zachodniego Pomorza.
Jadwiga Gorzycka, Czasy i ludzie (wyd. Iskry, Warszawa 1973).
Sfabularyzowane wspomnienia przedwojennej pisarki, żony działacza socjalistycznego Adama Próchnika, lwowianki.
Maksud Ibrahimbekow, Kto pojedzie do Truskawca (wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1976). Tłumaczona z rosyjskiego powieść pisarza sowieckiego (pochodzenia azerskiego), osadzona w realich ZSRR. Nazwa Truskawca w tytule oznacza jedynie miejsce liczące się w tamtejszych ówczesnych sferach towarzyskich.
Stefan Majchrowski, Awantury pana na Jarczewie (Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1980).
Historyczna powieść przygodowa z 2. połowy XVIII wieku. Bohater jest właścicielem podlwowskiego Jaryczowa, który nazywa Jarczewem (prawdziwa nazwa raziła?).
Włodzimierz Paźniewski, Krótkie dni (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983).
Zbiór opowiadań (pełen niedomówień i kilku wątków tematycznych) z życia mieszkańców Wołynia z lat międzywojennych, lecz z odniesieniami do wcześniejszych. Miejscem akcji jest głównie Krzemieniec i inne miejscowości Wołynia, częściowo Lwów. Pokazano współżycie mieszaniny narodowościowej i wyznaniowej.
Karol Józef Stryjski, Horynieccy (Wydawnictwo Łódzkie, 1984).
Saga wymyślonego rodu ziemiańskiego z ziem wschodniego Podkarpacia, czasu międzywojennego, II wojny i wczesnych lat powojennych. Upolityczniona i zideologizowana fabuła nie wykazuje żadnej znajomości ani wyczucia etosu i postawy polskich ziemian. Pod względem realiów i języka została bardzo negatywnie oceniona przez prof. Zofię Kurzową (patrz miesięcznik „Zdanie”, 10/85, Kraków).
Franciszek Sikorski, Dzień nachylił się ku zachodowi (Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1986).
Akcja toczy się w ostatnim okresie mordów ukraińskich i wyjazdów Polaków z rodzinnej wsi. Osiedlają się na Opolszczyźnie, jeszcze przy obecności ludności niemieckiej.
Wacław Biliński, Pomadka od Hawurasa (Krajowa Agencja Wydawnicza, Łódź 1986).
Bohaterem powieści jest maturzysta, który pod wpływem wydarzeń lwowskich w 1936 r. dojrzewa do solidarności ze środowiskami lewicowymi. Mocny wątek erotyczny.
Ferdynand Zamojski, Noc nad miastem (Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1984).
Akcja powieści toczy się w czasie okupacji niemieckiej w miejscu na Podolu, ale nie wykluczone, że chodzi o Stanisławów. Życie polskiej rodziny na tle warunków okupacyjnych i konfliktów z Ukraińcami, przy równocześnie dobrych kontaktach z wojskowymi Węgrami i Austriakami oraz Polakami w niemieckiej armii, zmobilizowanymi na Opolszczyźnie.
Ferdynand Zamojski, Azyl nad Dniestrem (Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1986).
Rzecz dzieje się w czasie okupacji niemieckiej na folwarku pod Samborem. Życie polskiego środowiska inteligenckiego w zagrożeniu od band ukraińskich, zakończone wyzwoleniem przez sowiecką armię.
Julian Schulmeister, Piaski płoną (Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1988).
Tłumaczenie z jęz. rosyjskiego. Sfabularyzowane wspomnienia sowieckiego pisarza, który jako prawnik został oddelegowany do Lwowa w celu badania przestępstw faszystowskich katów Lwowszczyzny.
Przemysław Bystrzycki, Płynie Rzeka, płynie, t. 1 i 2 (Wydawnictwo Poznańskie, 1989).
Powieść rozgrywa się w czasie II wojny w wojsku i partyzantce w symbolicznym Mieście nad Rzeką (o niepodanych nazwach, ale przewijają się nazwy typu Zniesienie, Zboiska, Hołosko) oraz w bliższych i dalszych okolicach (nazwanych, bo na pewno cenzorom nic nie mówiły!). Rzecz dzieje się w środowisku o mieszanym składzie etnicznym.

Elżbieta Mokrzyska, Irena Suchanek,

Danuta Trylska-Siekańska