Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

PRZEMYŚL, JAROSŁAW, MOŚCISKA, SAMBOR, DROHOBYCZ, STRYJ

 

W poprzednim numerze (CL 4/02, III str. okładki) zapowiedzieliśmy prezentację planów miast wschodniomałopolskich, które – jak niemal wszystkie polskie miasta, od średniowiecza poczynając – były zakładane na zasadzie wywodzącej się ze starożytności – z planu rzymskiego obozu wojskowego. W tamtym numerze pokazaliśmy plan takiego obozu, a także stare francuskie miasto Aigues Mortes i średniowieczną Warszawę. Dziś oglądamy jeszcze starą Bolonię. Zasada ta, rozwinięta w wielu krajach Zachodu, towarzyszyła również tzw. prawu magdeburskiemu, które stanowiło podstawę lokacji większości naszych miast.

W kolejnych numerach CL, obok planów miast Małopolski Wschodniej, ze Lwowem na czele, będziemy demonstrować także – dla porównania – plany miast centralnej i zachodniej Polski: Krakowa, Poznania czy Nowego Targu, Miechowa, Poznania lub Myślenic, a także Wrocławia, który leżał na jednej z dróg pochodu cywilizacji europejskiej do Polski. Wpływ ten zaznaczył się w średniowieczu m.in. właśnie rozplanowaniem naszych miast (i ich ustrojem) oraz budową gotyckich kościołów. Jedne i drugie utkwiły głęboko w naszej cywilizacji, a w Małopolsce Wschodniej przetrwały o wiele dłużej niż gdzie indziej.

W niniejszym numerze – wpisując się w jego przemyski profil – przedstawiamy kilka planów głównych miast Ziemi Przemyskiej, od Jarosławia poczynając, poprzez stołeczny Przemyśl oraz najbliższe mu Mościska i Sambor, po Drohobycz i Stryj. Kilka objaśnień do planów:

 

PRZEMYŚL (s. 4) – klasyczny plan szachownicowy, z rynkiem w centrum i ratuszem w jego środku. Gotycki kościół parafialny (obecnie katedra), z uwagi na górzystą rzeźbę terenu, stoi nieco dalej, „o piętro wyżej”. Obok wyrosły później dalsze kościoły, piętrząc się malowniczo nad śródmieściem.

(s. 4) – klasyczny plan szachownicowy, z rynkiem w centrum i ratuszem w jego środku. Gotycki kościół parafialny (obecnie katedra), z uwagi na górzystą rzeźbę terenu, stoi nieco dalej, „o piętro wyżej”. Obok wyrosły później dalsze kościoły, piętrząc się malowniczo nad śródmieściem.

 

JAROSŁAW (s. 22) – jego plan jest skażony – podobnie jak w Krakowie – ulicą wybiegającą nietypowo z jednego naroża rynku ku zamkowi. Być może, że i tam owa ulica (jak w Krakowie Grodzka) jest śladem wcześniejszego układu dróg.

(s. 22) – jego plan jest skażony – podobnie jak w Krakowie – ulicą wybiegającą nietypowo z jednego naroża rynku ku zamkowi. Być może, że i tam owa ulica (jak w Krakowie Grodzka) jest śladem wcześniejszego układu dróg.

 

MOŚCISKA (s. 39) – tak wyglądało miasteczko w dawnych wiekach. Kościoły parafialny i dominikański (dziś Redemptorystów) osłaniają miasto po dwóch stronach. W układzie tym niewiele się zmieniło do dziś, przybyło tylko zabudowy. Ale szosa Przemyśl–Lwów nadal przebiega przez rynek.

(s. 39) – tak wyglądało miasteczko w dawnych wiekach. Kościoły parafialny i dominikański (dziś Redemptorystów) osłaniają miasto po dwóch stronach. W układzie tym niewiele się zmieniło do dziś, przybyło tylko zabudowy. Ale szosa Przemyśl–Lwów nadal przebiega przez rynek.

 

SAMBOR (s. 5) – układ klasyczny. Ratusz w środku rynku, kościół parafialny z zachowanymi elementami gotyku w narożnym kwartale (oznaczony cyfrą 1). Dalsze kościoły powstały później.

(s. 5) – układ klasyczny. Ratusz w środku rynku, kościół parafialny z zachowanymi elementami gotyku w narożnym kwartale (oznaczony cyfrą 1). Dalsze kościoły powstały później.

 

DROHOBYCZ (s. 6) – i tu, jak w Samborze, klasyczny układ: ratusz pośrodku rynku, w narożnym kwartale wspaniała gotycka fara (oznaczona cyfrą 1).

(s. 6) – i tu, jak w Samborze, klasyczny układ: ratusz pośrodku rynku, w narożnym kwartale wspaniała gotycka fara (oznaczona cyfrą 1).

 

STRYJ (s. 7) – jak w dwóch poprzednich, tylko stary ratusz już nie istnieje. Kościół o strukturze gotyckiej w narożnym kwartale.

(s. 7) – jak w dwóch poprzednich, tylko stary ratusz już nie istnieje. Kościół o strukturze gotyckiej w narożnym kwartale.

 

Szersze omówienie zagadnienia urbanistyki starych miast na ziemiach polskich zamieścimy w następnym numerze.