Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019

LWÓW – UCZELNIE AKADEMICKIE / CZUKIEW / TYŚMIENICA/ SPIS HASEŁ SŁOWNIKA ZAMIESZCZONYCH W ROCZNIKU 2006

LWÓW – UCZELNIE AKADEMICKIE

Akademia Handlu Zagranicznego była najmłodszą akademicką uczelnią Lwowa. Szkolnictwo polskie o profilu handlowym miało za sobą dłuższą niż inne uczelnie drogę osiągnięcia instytucjonalnej struktury akademickiej. Jej poprzedniczką we Lwowie była utworzona w roku 1817 3-letnia państwowa szkoła realno-handlowa, która w 1845 r. otrzymała, z myślą o przyszłości, nazwę Akademii Realno-Handlowej.
W 1875 r. od Szkoły Politechnicznej we Lwowie odłączony został oddział handlowy w postaci średniej szkoły o nazwie Akademia Handlowa, w strukturę której weszły różne kursy i niższe szkolnictwo miejskie o tym profilu. Mimo nacisku Sejmu Galicyjskiego i Koła Polskiego w parlamencie wiedeńskim utworzenie wyższej uczelni handlowej miało miejsce dopiero w 1894 r., po zmianach programowych Akademi Handlowej w średnio-wyższą 4-letnią Państwową Szkołę Handlową z polskim językiem nauczania. Szkołą tą kierował dyrektor Antoni Pawłowski.
Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości na bazie PSH powstała w 1922 r. 4-letnia Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego, z prof. Pawłowskim jako pierwszym jej rektorem, który był jednocześnie dyrektorem Izby Przemysłowej we Lwowie. Dzięki jego staraniom wybudowano pierwszy gmach uczelni przy ul. Bourlarda 5, później uczelnia miała jeszcze budynek przy ul. Sakramentek 10. Studenci oprócz ogólnej wiedzy handlowej poznawali zasady handlu zagranicznego i służby konsularnej, obejmujące zagadnienia prawne, geografię gospodarczą świata
i towaroznawstwo. Duży akcent położony był na naukę języków obcych. Wychowankowie uczelni mieli wszelkie prawa absolwentów szkół akademickich. Za rektoratu prof. Henryka Korowicza (został rozstrzelany przez Niemców 11 VII 1941) i za jego staraniem uczelnia została przekształcona w 1937 r. w Akademię Handlu Zagranicznego z prawem nadawania stopni magisterskich. W 1939 r. na stanowisko rektora wybrany został wybitny matematyk prof. Stanisław Ruziewicz (również zastrzelony przez Niemców w 1941 r.). Oprócz siedmiu profesorów etatowych na AHZ wykłady prowadzili również profesorowie Uniwersytetu JK: nauki prawne (m.in. prof. K. Przybyłowski) i geograficzne, oraz z Politechniki Lwowskiej (prof. K. Zipser).
Lwowska AHZ była w II RP jedyną uczelnią, kształcącą fachowców dla polskiej służby konsularnej.
Okupanci sowieccy w styczniu 1940 r. na bazie AHZ uruchomili Lwiwśkij Derżawnyj Institut Radiańskiej Torhowli, gdzie wykładowcami byli też Rosjanie i Ukraińcy, a wśród studentów zdecydowanie ubyło Polaków, połowę z nich stanowili zaś Żydzi. W czasie okupacji niemieckiej uczelnia została zamknięta. Działały tylko tajne komplety, w których uczyli profesorowie J. Czyżewski, A. Zierhoffer, Cz. Krogulski, S. Inglot, M. Zimmerman, J. Kuryłowicz. W 1944 r. sowieci utworzyli placówkę serwującą wiedzę o radzieckim handlu.
W ramach ekspatriacji wychowankowie lwowskiej AHZ rozproszyli się, osiedlając się głównie w Krakowie, Katowicach i Wrocławiu. Dawna polska kadra AHZ zasiliła uczelnie wrocławskie, krakowskie (prof. K. Przybyłowski na UJ), poznańskie, w Gdańsku i Toruniu.

Akademia Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie była jedną z dwóch ośrodków akademickich kształcących lekarzy tej specjalności w II RP (druga była w Warszawie). Powstała w 1881 r. dzięki staraniom i wnioskowi Sejmu Galicyjskiego i nosiła początkowo nazwę ck Szkoły Weterynaryjnej we Lwowie. Jej organizatorem i pierwszym dyrektorem był w latach 1881–94 prof. Piotr Seifman, zasłużony polski założyciel Instytutu Weterynarii w Kazaniu. Jeszcze w okresie zaboru austriackiego w 1909 r. szkoła uzyskała pełnię praw akademickich, a po uzyskaniu przez Polskę niepodległości, wkrótce – bo już w 1922 r. – otrzymała z racji jej wysokiego poziomu kształcenia nazwę Akademii Medycyny Weterynaryjnej. Swoją wysoką rangę w II RP osiągnęła dzięki dorobkowi naukowemu grona profesorskiego i działalności dydaktycznej. W ostatnim roku akademickim przed wybychem II wojny światowej studenci kształcili się w 17 katedrach i specjalistycznych laboratoriach, a wykładowcami m.in. byli tak znakomici uczeni, jak profesorowie-kierownicy katedr: Z. Markowski (Kat. Chorób Wewnętrznych Zwierząt), A. Bant (Kat. Anatomii Zwierząt), G. Poluszyński (Kat. Zoologii), A. Zakrzewski (Kat. Anatomii Patologicznej Zwierząt) czy Tadeusz Olbrycht (Kat. Hodowli Zwierząt). Ostatnim polskim rektorem uczelni był prof. Kazimierz Szczudłowski, kier. Katedry Chirurgii Zwierząt. Siedziba Akademii mieściła się przy ul. Kochanowskiego 67–69.
Wojna i okupacja Lwowa przyniosła bolesne straty w gronie przedwojennych pracowników Akademii: zamordowany został prof. E. Hamerski (Kat. Chorób Zakaźnych Zwierząt), w getcie lwowskim zginął prof. A. Gizelt (Kat. Farmakologii), w łagrach syberyjskich przebywał prof. J. Aleksandrowicz (Kat. Histologii), rektor Akademii w latach 1935–37, późniejszy żołnierz armii gen. Andersa, a pozostając na emigracji zyskał światowy rozgłos, prowadząc pracę naukową w Anglii.
W czasie pierwszej okupacji sowieckiej uczelnia, oparta głównie o polskie siły naukowe, była czynna jako Lwiwśkij Weterinaryjnij Institut.
W okresie okupacji niemieckiej w lutym 1942 r. na jego bazie utworzono Staatliche Tierarztliche Fachkurse Lemberg, gdzie wielu wykładowców Polaków zastąpili weterynarze niemieccy i ukraińscy. Władze drugiej okupacji sowieckiej przekształciły w 1944 r. tę placówkę z powrotem w Lwiwśkij WI. Pod koniec tegoż roku polscy profesorowie dawnej Akademii Medycyny Weterynaryjnej – wraz z wykładowcami, asystentami, laborantami – opuścili Lwów, przybywając do Krakowa, a w latach 1945–46 do Wrocławia, tworząc główną bazę Wydziału Weterynaryjnego, który został utworzony w ramach Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu, jako wydział tej pierwszej dwuczłonowej uczelni polskiej w tym mieście. Jego pierwszym dziekanem został prof. Z. Markowski, b. rektor lwowskiej Akademii Medycyny Weterynaryjnej w latach 1920–23 i 1927–30. Kilku profesorów pozostało we Lwowie.


Danuta Nespiak

CZUKIEW
Wieś w powiecie samborskim, wojew. lwowskim, położona między Dniestrem a jego prawobrzeżnym dopływem, rzeczką Czukiew (dawny Szczukiew, a pierwotna nazwa wsi brzmiała Kotkowice).
Najwcześniejsza wzmianka historyczna o Kotkowicach pochodzi z 1415 r., kiedy to Władysław Jagiełło zezwolił na przeniesienie wsi na prawo niemieckie. Zapewne w tym samym roku erygowana tam została parafia rzym.kat. Od roku 1419 dziesięciny z parafii stanowiły beneficje kościelne (najpierw przypisane katedrze przemyskiej, od 1457 r. kościołowi parafialnemu w Samborze, a od 1631 r. do końca XVIII w. kolegium scholastyków w Jarosławiu). Nazwa Czukiew po raz pierwszy występuje w 1521 r. (Kothkowycze alias Czukyew). Do połowy XVIII w. obie nazwy używane były wymiennie.
Pierwsza wiadomość o kościele parafialnym w Czukwi pochodzi z protokołu wizytacji przeprowadzonej w 1636 r., w którym znajduje się zapis, że w 1623 r. kościół spalony został przez Tatarów. Nowy, drewniany kościół postawiono w roku 1628. Teren przykościelny otaczały drewniane fortyfikacje.
Obecny kościół parafialny pw. Narodzenia NMP pochodzi z 1726 r., a konsekrowano go w 1743 r. Wybudowany z kamienia łupanego i cegły, tynkowany, złożony z trójprzęsłowej nawy i wyższego od niej prezbiterium, zamkniętego ścianą prostą, do której przylega zakrystia. Po bokach prezbiterium dwie prostokątne kaplice. W 1928 r. do nawy dobudowano kruchtę zaprojektowaną przez inż. Manasterskiego z Sambora. XVIII-wieczne wyposażenie kościoła zastąpiono pod koniec XIX w. ołtarzami w stylu neoromańskim.
W 1957 r. kościół został zamknięty i zamieniony na skład chemikaliów. Ostatni proboszcz, ks. Jan Wajda, zdołał wywieźć część ruchomości kościelnych (w tym obrazy ołtarzowe). W 1990 r., po odzyskaniu kościoła przez tamtejszą wspólnotę parafialną, powróciły one do Czukwi. Kościół zachował się w dobrym stanie. Po odzyskaniu go odmalowano wnętrze i wybudowano nowy chór muzyczny.
Wśród zachowanych zabytków najcenniejszy jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, ze srebrnymi sukienkami i koronami; umieszczony w prowizorycznym ołtarzu.

TYŚMIENICA
Położenie. Miasteczko w powiecie tłumackim, wojew. stanisławowskim, położone o 14 km na płd.wsch. od Tłumacza i 12 km od Stanisławowa. Leży na wys. 252 m npm., w dolinie rzeczki Worony, dopływu Czarnej Bystrzycy. Przechodził tędy gościniec ze Stanisławowa do Niżniowa.
Tyśmienica stanowiła i pozostaje do dziś centrum przemysłu białoskórniczego (skóry szlachetne).
Historia. Pierwotnie była to osada rozłożona na wzgórzu zwanym Horodyszcze. W 1062 r. osiedlili się tu Ormianie, których 200 lat później licznymi przywilejami obdarzył król Kazimierz Wielki. Tyśmienica należała do dóbr królewskich i w 1448 r. król Kazimierz Jagiellończyk wydał przywilej nadający jej miejskie prawo magdeburskie. W 1513 r. miasto zostało doszczętnie spalone przez Turków, Tatarów i Wołochów. Część mieszkańców ocalałych z pogromu przeniosła się w dolinę Worony, zakładając tam nowe miasto. Nie wiadomo, kiedy Tyśmienica przeszła w ręce prywatne. Na początku XVI w. właścicielami jej byli dziedziczni panowie z Paniowa. W XVII w. należała już do Potockich. Mikołaj Potocki, hetman wielki koronny, ufundował w 1631 r. parafię rzym.kat., do obsługi której sprowadził dominikanów. Pierwszym przeorem tutejszego klasztoru był o. Szymon Okolski, autor dzieła Russia glorida, wydanego w 1646 r. we Lwowie, a opisującego dzieje tamtejszej prowincji dominikańskiej. O. Okolski pełnił także przez pewien czas funkcję kapelana i kaznodziei obozowego hetmana Potockiego.
Tyśmienica była kilkakrotnie niszczona podczas napadów tatarskich, tureckich i wołoskich i za każdym razem szybko się odbudowywała. Wraz z miastem niszczone były także drewniany kościół i klasztor dominikański, które po ostatnim zniszczeniu pożarem w 1763 r. odbudowano z cegły. Dominikanie utrzymali się w Tyśmienicy aż do 1936 r., kiedy to ich tutejszy klasztor jako zbyt mały został zlikwidowany przez władze generalne zakonu.
Wielkim wydarzeniem w historii miasta był pobyt Jana III, który w 1686 r. zbierał tu wojska i żegnał się z królową Marysieńką przed wyprawą na Wołochów. Tyśmienica przez długi czas należała do Potockich, z pewną jednak przerwą (nie ma pewności kiedy i jak długo), wiadomo jedynie, że dziedzictwo rodowe przejął na nowo w 1755 r. Stanisław Potocki (z rąk Michała Wielhorskiego), a po nim jego syn Józef (zm. 1802).
Ludność Tyśmienicy była wielonarodowościowa i wielowyznaniowa. Grekokatolicy oprócz drewnianej cerkwi parafialnej mieli jeszcze dwie inne, a w latach 1732–44 istniał tu monaster bazylianów. Ważną rolę odgrywała w Tyśmienicy gmina ormiańska, powiększona przez Dominika Potockiego, który w 2. połowie XVII w. osiedlał tu ormiańskich uchodźców z zajętego przez Turków Kamieńca Podolskiego. Ormiańscy kupcy mieli w Tyśmienicy składy towarów, a zajmowali się głównie handlem skórami safianowymi. Mieli także własną parafię z kościołem początkowo drewnianym, a po 1759 r. murowanym. Około 1739 r. przy kościele ormiańskim istniała szkoła. Była w Tyśmienicy także bóżnica żydowska, wybudowana w XVIII w.
Z XIX-wiecznych dziejów Tyśmienicy znamy tylko nieliczne fakty. Wiadomo, że w 1806 r. cesarz austriacki Franciszek I nadał miastu przywilej na jarmarki roczne; że pod koniec lat 50. przebywał tu poeta Wincenty Pol oraz że w 1882 r. miasto zniszczył pożar.
W czasie II wojny światowej miasto zostało bardzo zniszczone, po wojnie zaś zabudowane blokami.
Z historycznych zabytków Tyśmienicy do dzisiaj ocalała tylko drewniana cerkiew z 1736 r. i dzwonnica oraz część murów kościoła i klasztoru dominikańskiego. Obecnie nie ma tam żadnego kościoła rzym.kat.


Maria Taszycka


SPIS HASEŁ SŁOWNIKA
ZAMIESZCZONYCH W ROCZNIKU 2006

Czukiew 4/06
Jabłonica 1/06
Janów 1/06
Jezierna 1/06
Kozłów (miasto) 1/06
Kozłów (wieś) 1/06

Lwów – pomniki, figury, rzeźby 2/06
– Rzeźby na Rynku
– Pomniki na ulicach, placach i w parkach
– Rzeźby, figury, nagrobki w mieście i na cmentarzach

Lwów – uczelnie akademickie
– Akademia Handlu Zagranicznego 4/06
– Akademia Medycyny Weterynaryjnej 4/06
– Politechnika Lwowska 3/06
– Uniwersytet Jana Kazimierza 2/06

Peczeniżyn 1/06
Rozwadów 3/06
Tłuste (miasto) 3/06
Tłuste (wieś) 3/06
Tłusteńkie 3/06
Trzcieniec 3/06
Tyśmienica 4/06


SPISY HASEŁ ZAMIESZCZONYCH
W POPRZEDNICH ROCZNIKACH

1995–1996 CL 1/97
1997 CL 1/98 2002 CL 4/02
1998 CL 1/99 2003 CL 4/03
1999 CL 1/2000 2004 CL 4/04
2000 CL 4/2000 2005 CL 1/06
2001 CL 4/01 2006 CL 4/06