Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Łukasz Tomasz Sroka, CZEMŻE SIĘ POCHWALIĆ ZDOŁASZ, MIASTO JEDYNE...

...czyli historycy z Akademii Pedagogicznej w Krakowie badają Lwów1
Czemże się pochwalić zdołasz, miasto jedyne... – w ten przewrotny sposób pytał przed laty Stanisław Wasylewski w swojej pracy pt. Lwów, wydanej w serii „Cuda Polski”2. Próby odpowiedzi na to pytanie podejmują się kolejne pokolenia historyków, w tym także krakowskich, wśród nich ważne miejsce zajmują pracownicy naukowi Akademii Pedagogicznej. Opisują zagadnienia, które są im najbliższe; w ten sposób odkrywamy życie kulturalne i naukowe Lwowa, tamtejszego duchowieństwa, ziemiaństwa, Żydów, etc. Dzięki temu doskonale wiemy, czym Lwów może się pochwalić, a istotnie jest czym.
Wśród najlepiej opracowanych tematów znajdują się życie oraz aktywność społeczna i gospodarcza ziemian we Lwowie. Jest to zasługą przede wszystkim profesora Kazimierza Karolczaka i jego prac, m.in.: Dzieduszyccy. Dzieje rodu. Linia poturzycko-zarzecka (Kraków 2001) oraz Ziemianin w mieście. Lwowskie siedziby arystokracji galicyjskiej3. Historykowi literatury Piotrowi Borkowi zawdzięczamy prace związane z historią i literaturą, np. Ukraina w staropolskich diariuszach i pamiętnikach. Bohaterowie, fortece, tradycja (Kraków 2001) i Samuel Kazimierz Kuszewicz – lwowianin z wyboru4. On także opracował Dyjaryjusz wziętego Lwowa przez króla szwedzkiego Karola XII die 6 mensis Septembris anno 1704, autorstwa Jana Tomasza Józefowicza (Kraków 2003). Efektem wieloletnich skrupulatnych badań archiwalnych są prace Henryki Kramarz – zaliczają się do nich: Samorząd Lwowa w czasie pierwszej wojny światowej i jego rola w życiu miasta (Kraków 1994) oraz Ks. Jan Badeni (1858–1899) w życiu i na łamach prasy5.
Od 1992 roku co dwa lata odbywają się konferencje naukowe z cyklu: Lwów. Miasto – społeczeństwo – kultura; w roku 2006 we Lwowie miała miejsce ósma konferencja. Jednym z twórców i stałych organizatorów konferencji jest prof. Kazimierz Karolczak. Pokłosiem tych międzynarodowych spotkań badaczy i miłośników Lwowa są publikacje książkowe. Już w 2004 roku, w trakcie podsumowania siódmej konferencji, profesor Feliks Kiryk powiedział, iż: Nie jest możliwe napisanie obecnie solidnej historii Lwowa i Galicji, która uwzględniałaby stanowiska strony polskiej i ukraińskiej, bez sięgnięcia do publikacji będących dorobkiem tych konferencji. Do naukowców związanych z Akademią Pedagogiczną w Krakowie, którzy dotychczas wygłosili swoje referaty i opublikowali teksty na łamach tomów Lwów. Miasto-społeczeństwo-kultura, należą6: Piotr Borek, Józef Brynkus, Jacek Chrobaczyński, Józef Hampel, Kazimierz Karolczak, Feliks Kiryk, Henryka Kramarz, Czesław Michalski, Czesław Nowarski, Bożena Popiołek, Łukasz Tomasz Sroka, Michał Śliwa i Piotr Trojański.
Akademia Pedagogiczna jest również współorganizatorem konferencji z cyklu: Książki, czasopisma i biblioteki Krakowa i Lwowa XIX i XX wieku.
Sukcesy wydawnicze naszych naukowców oparte są na rozległych, wieloletnich badaniach archiwalnych w licznych archiwach i bibliotekach, rozsianych od Kórnika, przez Wrocław, Kraków aż po Lwów. W Grodzie Lwa prowadzą (bądź prowadzili) swoje badania m.in.: Piotr Borek, Józef Hampel, Feliks Kiryk, Kazimierz Karolczak, Henryka Kramarz i Łukasz Tomasz Sroka. Podczas swoich pobytów nie tylko wykonywali kwerendy archiwalne, ale także występowali z referatami (np. w 1991 roku wygłosili swoje referaty: Henryka Kramarz Życie codzienne Lwowa w czasie pierwszej wojny światowej, Józef Hampel Procesy radykalizacji wsi małopolskiej w latach II Rzeczypospolitej i Henryk Kotarski Prace nad atlasem historyczno-wojskowym ziem ruskich Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku). W ramach wymiany naukowej pomiędzy Akademią Pedagogiczną w Krakowie a Uniwersytetem Lwowskim referaty wygłosili również Kazimierz Karolczak, Feliks Kiryk i Henryk Żaliński. Oprócz tego organizowane są różne, bardziej lub mniej formalne, panele dyskusyjne z udziałem miejscowych uczonych: starszych i doświadczonych oraz młodych, dopiero co wkraczających na forum nauki. Tym inicjatywom zawdzięczamy nie tylko wspomniany już wcześniej cykl konferencji, ale także przełamywanie barier i liczne przyjaźnie. To z kolei przełożyło się na nawiązanie oficjalnej współpracy Akademii Pedagogicznej w Krakowie im. Komisji Edukacji Narodowej z Uniwersytetem Lwowskim im. Iwana Franki. Profesor Kazimierz Karolczak stał się opiekunem młodych historyków ukraińskich odbywających staże naukowe w Krakowie.
Jest jeszcze jeden człowiek, którego nie sposób pominąć w niniejszym artykule. Za jego sprawą mogliśmy poznać lwowskie obyczaje intelektualne, kulturalne i towarzyskie – to profesor Marian Tyrowicz (1901–1989). Od urodzenia związany ze Lwowem, w 1925 r. ukończył tamtejszy Uniwersytet Jana Kazimierza. W 1955 roku podjął pracę w ówczesnej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. Pozostawił po sobie szereg materiałów źródłowych i publikacji na temat Lwowa, m.in. Wspomnienia o życiu kulturalnym i obyczajowym Lwowa 1918–19397. Bibliografię prac prof. Mariana Tyrowicza można znaleźć w wydawnictwach: Z dziejów polskich ruchów społecznych w XIX wieku. Studia-Szkice-Odczyty (Warszawa 1965), Z dziejów Polski XIX i XX wieku (Kraków 1978) oraz Studia z dziejów Małopolski w XIX i XX wieku (Kraków 1992)8. Lwowski akcent wystąpił również w życiu profesora Adama Przybosia (1906–1990), który przez pewien czas pełnił funkcję nauczyciela prywatnego w domu hr. Michała Baworowskiego we Lwowie. Od 1950 r. związał się z WSP w Krakowie9.
Lwów urzeka kolejne pokolenia historyków krakowskich. Trudno się temu dziwić, wszak w tym mieście wszystko jest piękne. Najpiękniejsza naturalnie jest historia, ale odpowiadając na pytanie Stanisława Wasylewskiego można dodać, że Lwów może się również pochwalić piękną architekturą, uroczymi kawiarniami, pyszną kawą i niepowtarzalnym barszczem. Niniejsze fakty zgodne są z tym, co przed I wojną światową pisał o mieście prof. Strzygowski: Wedle powszechnego mniemania Lwów jest miastem nudnem, rozciągniętym na płaszczyźnie, podług szablonu krzyżujących się systematycznie ulic, ot coś jak gdyby Mannheim. Urzędnicy, wojsko, emeryci, a wszystko to ugarnirowane ponadto polskimi żydami; cóż w tem ciekawego?10. Jestem prawie przekonany, że sami Lwowianie sądzą podobnie o swym mieście. A przecież mieszkają oni w prawdziwym raju! Gdyby Lwów miał rzekę, należałby do najpiękniejszych miast na świecie... Jest jednak miastem nie tylko pięknym, lecz – w porównaniu z Krakowem – posiada własną, odrębną fizjonomię, a to dzięki czynnikom, które od razu zwracają uwagę przybysza, że dotarł do granic zachodnioeuropejskiej kultury.
Lwów naturalnie nigdy nie był i nie jest nudny, co poświadczają chociażby powtarzane do dnia dzisiejszego lwowskie piosenki i skecze pochodzące z repertuaru tamtejszych kabaretów. Mimo to nie ma nic lepszego, jak samemu się o tym wszystkim przekonać.
Łukasz Tomasz Sroka
Widok panoramiczny Lwowa znad Góry Piaskowej (lata międzywojenne, wg O. Czerner, Lwów na dawnej rycinie i planie)

PRZYPISY
1 Artykuł dedykuję Profesorowi Kazimierzowi Karolczakowi, który zainspirował mnie do podjęcia badań naukowych poświęconych historii Lwowa.
2 Reprint wydano we Wrocławiu w 1990 r.
3 Praca opublikowana w: „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis 21. Studia Historica III”, Księga Jubileuszowa Profesora Feliksa Kiryka, pod red. A. Jureczki, F. Leśniaka, Z. Nogi, Kraków 2004, s. 395–404.
4 Praca opublikowana w: Lwów. Miasto-społeczeństwo-kultura, t. V: Ludzie Lwowa, Studia z dziejów Lwowa pod red. K. Karolczaka, Kraków 2005, s. 11–36.
5 Praca opublikowana w: Ibidem, s. 159–171.
6 Najnowszy tom, zawierający referaty wygłoszone podczas VIII Konferencji, jest aktualnie przygotowywany do druku we Lwowie.
7 Praca wydana we Wrocławiu w 1991 r., z przedmową Juliana Maślanki. Zob. Leksykon profesorów Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej 1946–2006, pod red. J. Hampla, F. Kiryka, I. Pietrzkiewicz, Kraków 2006, s. 584–585.
8 Na podst. J. Hampel, Bibliografia prac prof. Mariana Tyrowicza za lata 1977–1989, [w:] „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny” Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie, Prace Historyczne XIII: Studia z dziejów Małopolski w XIX i XX wieku, pod red. L. Mroczki, Kraków 1992, s. 275.
9 Zob. Leksykon..., op. cit., s. 462–463.
10 Cyt. za. S. Wasylewski, Lwów, Wrocław 1990, s. 10.

ŁUKASZ TOMASZ SROKA, ur. 1979 w Skawinie. Absolwent studiów historycznych w Akademii Pedagogicznej w Krakowie, tamże doktorat. Uczeń prof. K. Karolczaka. Nauczyciel akademicki w Katedrze Historii XIX w. w Instytucie Historii AP. Prowadzi badania na temat Rady m. Lwowa w okresie autonomii galicyjskiej.