Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

BEŁZ / BRUCHNAL / JACKÓWKA / LWÓW - TABLICE PAMIĄTKOWE

BEŁZ
Miasteczko w pow. sokalskim, wojew. lwowskim, położone na zachód od Sokala, nad rzeczką Sołokiją, dopływem Bugu, 199 m npm. Parafie obu wyznań na miejscu.
Historia. Już na początku XI w. był tu gród obronny, stolica księstwa bełskiego, podbitego przez Bolesława Chrobrego, a po jego śmierci, w 1030 r. przez Jarosława Mądrego, księcia kijowskiego. W XII–XIII w. ziemia bełska tworzyła odrębne księstwo, którym władali ksiażęta Rusi Włodzimierskiej. Po wygaśnięciu ich rodu, na początku XIV w. przeszła prawem spadku na księcia mazowieckiego Bolesława Trojdenowicza. Po jego śmierci w 1340 r. król Kazimierz Wielki prowadził rokowania z najeżdżającymi tę ziemię ksiażętami litewskimi i w 1366 r. włączył ją do Polski, nadając jako dożywotnie lenno księciu Jerzemu Narymuntowiczowi. Pierwsze prawa miejskie nadane zostały Bełzowi w 1375 r. przez Władysława Opolczyka. Prawdopodobnie w tym samym czasie erygowana została parafia rzym.-kat. przy kościele pw. św. Mikołaja. W 1388 r. Władyslaw Jagiełło przekazał ziemię bełską w lenno księciu Ziemowitowi Mazowieckiemu. Lennem ksiażąt mazowieckich pozostawała do 1462 r., a po wymarciu synów Ziemowita wrócila do Korony i odtąd, do 1772 r., Bełz był miastem królewskim oraz stolicą województwa, w której odbywały się sejmiki szlacheckie. Kroniki nie odnotowały żadnych ważniejszych wydarzeń historycznych związanych z miastem, poza zdobyciem go w 1655 r. przez Turków. Około 1377 r. do Bełza sprowadzeni zostali dominikanie, którzy początkowo osiedli za miastem, a w 1554 r. przenieśli się do wybudowanego w samym mieście klasztoru wraz z kościołem Wniebowstąpienia NP Marii. Z. Chodkiewiczowa ufundowała w 1659 r. klasztor dominikanek, a przy nim kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NP Marii. Kościół z nieznanych nam przyczyn uległ zniszczeniu i w 1743 r. na jego miejsce wybudowano nowy. Oba klasztory uległy kasacie józefińskiej w 1788 r. Należące do nich klasztory przekazane zostały miejscowej parafii.
W XIX w. Bełz był jednym z ważniejszych ośrodków chasydyzmu i siedzibą cadyka.
W Bełzie nie rozwinęło się żadne rękodzieło, a w XIX w. nie powstały żadne fabryki.
Jak w wielu kresowych miastach ludność polska i ruska żyła z rolnictwa, a żydowska z handlu płodami rolnymi.
Zabytki. Z historycznych budowli zachowały się w Bełzie: zrujnowany kościół podominikański (poł. XVII w.), budynek poklasztorny (poł. XVIII w.), cerkiew drewniana (XVII w.), baszta obronna (poł. XVII w.).
Od końca II wojny światowej do 1951 r. Bełz należał do Polski. Na obszarze ZSRR znalazł się w wyniku przeprowadzonej wówczas korekty granic.

BRUCHNAL
Wieś w pow. jaworowskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 8 km na płd. wsch od Jaworowa. Leży nad potokiem Gnojowiec (dopływ Szkła), 132 m npm.
Z historii Bruchnalu znamy tylko kilka oderwanych faktów. W XV w. należał do dóbr Herburtów z Felsztyna. Parafia rzym.-kat. erygowana staraniem Herburtów w 1514 r. W połowie XVI w. właścicielem wsi był Jan Herburt, który do 1589 r. pisał się z Bruchnala, później z Felsztyna. W połowie następnego stulecia dziedzicem Bruchnala był Mikołaj Stogniewski. Z jego osobą zapewne wiąże się budowa w 1645 r. murowanego kościoła parafialnego pw. Trójcy św., poświęconego w 1710 r. W 2. połowie XIX w. właścicielem Bruchnala był Jan Szeptycki.

JACKÓWKA
Wieś w pow. tłumackim, wojew. stanisławowskim, oddalona 2 km od Tłumacza. Parafie obu wyznań znajdowały się w Tłumaczu.
Jeszcze przy końcu XVIII w. była to mała osada o nazwie Szyndybałówka. Nabył ją wraz
z sąsiednimi terenami Łokutki i Słobódki, Bronisław Jacek Czechowicz, który po wykarczowaniu całego obszaru sprowadził osadników i założył wieś Jackówkę. W krótkim czasie Jackówka przeszła na własność rodziny Rudakowskich. Od nich zakupił ją Henryk Dzieduszycki dla powiększenia swoich dóbr tłumackich. W 1849 r. cały majątek został sprzedany wiedeńskiemu bankierowi, baronowi von Wertheimsteinowi, który podjął rozbudowę cukrowni w Tłumaczu, założonej przez Dzieduszyckiego w 1838 r. W 1853 r. ck akcyjne towarzystwo dla wyrobu cukru w Galicji przejęło cały majątek tłumacki wraz z Jackówką.
Na gruntach Jackówki znajdował się kamieniołom dostarczający gipsu i kamienia budowlanego. Była tu też cegielnia.

LWÓW – TABLICE PAMIĄTKOWE
AKADEMICY – OBROŃCY LWOWA (Dom Akademicki, ul. Łozińskiego 7)
1918–1928. W tym domu młodzież akademicka dała początek swą mobilizacją bohaterskiej obronie Lwowa świętą czyniąc powinność Ojczyźnie – stąd wyszedł dnia 31 X 1918 pierwszy patrol obrońców Lwowa pod dowództwem podchor. Andrzeja Battaglii, studenta uniwersytetu, pierwszego poległego w obronie Lwowa.

BEŁZA WŁADYSŁAW (ul. Zimorowicza 10)
W tym domu mieszkał przez lat dwadzieścia sześć i zmarł dnia 29 stycznia 1913 roku Władysław Bełza, autor Katechizmu Polskiego Dziecka.

BORKOWSKI DUNIN LESZEK
(ul. Słowackiego 16)
W tym domu mieszkał i umarł dnia 30 XI 1896 Leszek hr. Dunin Borkowski, autor, mówca.

GOSZCZYŃSKI SEWERYN (ul. Fredry 4)
W domu, który do r. 1911 stał w tym miejscu, mieszkał i umarł dnia 25 lutego 1876 Seweryn Goszczyński.

GRUNWALD (na murze katedry rzym.-kat.)
W pięćsetną rocznicę pogromu Krzyżakow na polach Grunwaldu ku pamięci złamania przemocy jednością, praojcom na cześć, potomności na wzór – Rada miasta Lwowa, 15-tego lipca 1910

JÓZEF II (ul. Kopernika 36)
Instructioni cleri religionis firmamenti vovit Iosephus II Aug. Anno MDCCLXXXIII. – Renov. MDCCCXV. (Według instrukcji kleru zakonnego odnowił sklepienie Józef II Aug. Anno 1783 – Renow. 1815)

KOŁŁĄTAJ HUGO (po lewej stronie gmachu ratuszowego)
W setną rocznicę zgonu ten kamień ku wieczystej pamięci otrzymał, przyczyn upadku Ojczyzny najlepszy znawca, co wskazał drogi ratowania bytu, wielki reformator przez narodową oświatę i szkolnictwo, sprawiedliwość społeczną i demokrację, przywrócenie praw miastom, powołanie ludu do obywatelstw, reformę praw zasadniczych państwa, przywódca duchowy Czteroletniego Sejmu, Kostytucji Trzeciego Maja główny twórca, w walce o odzyskanie niepodległości narodowych sił organizator, w pracy nad odrodzeniem we wszystkich dziedzinach wielki przodownik Hugo Kołłątaj 1750–1812. W dowód wzrastającej czci i wdzięczności narodu od Miasta Lwowa 1912.

KONSTYTUCJA TRZECIEGO MAJA (na szczątkach muru na Wysokim Zamku)
1791. Wolność, równość, niepodległość! Korporacja kamieniarzy, wierna temu hasłu na piastowskim zamku rocznicę tę uwiecznia dnia Trzeciego Maja 1891 r.

KONSTYTUCJA TRZECIEGO MAJA
(jak wyżej)
1791–1891. Niech żyją wszystkie stany! Wierna temu hasłu młodzież ucząca się, rękodzielnicza i handlowa w 100-letnią rocznicę Konstytucji Trzeciego Maja tę tablicę umieszcza.

NARUTOWICZ GABRIEL (ul. Niemcewicza 45)
Pamięci Profesora Politechniki, inż. Gabriela Narutowicza I Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 6-tą rocznicę śmierci za stworzenie tego warsztatu pracy w czasie sprawowania Urzędu Ministra Robót Publicznych, poświęcają wdzięczni urzędnicy i pracownicy. A.D. 16 XII 1928 r.

OSSOLIŃSKI Z TĘCZYNA JÓZEF MAKSYMILIAN (na gmachu Ossolineum, ul. Ossolińskich)
Wzór cnoty obywatelskiej, wiekopomny fundator Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, niestrudzony badacz przeszłości polskiej 1784–1826.

PIŁSUDSKI JÓZEF (ul. Kadecka 6)
Tu w domu Hipolita Śliwińskiego przebywał i pracował Komendant główny Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, Józef Piłsudski ze swoim sztabem w latach 1908–1914. Tablicę tę w roku 1933 ufundował Okręg
VI Związku Strzeleckiego w 25 roku jubileuszowym.

POLACY Z ZAGRANICY (na prawej stronie gmachu ratuszowego)
Składając hołd bohaterstwu Orląt Lwowskich tablicę tę na pamiątkę utworzenia Światowego Związku Polaków ufundował II Zjazd Polaków
z zagranicy. Lwów, w sierpniu 1934.

POLSKIE DRUŻYNY STRZELECKIE (plac Kapitulny 2)
W tym domu była siedziba tajnych organizacji polskich. Zw. Wojsk. I Armia Polska 1909–
–1911. Związek Polskich Drużyn Strzeleckich, które w r. 1914 weszły w skład Legionów. –
12 marca 1934

POPŁAWSKI JAN (ul. Pełczyńska 3)
W tym domu mieszkał Jan Henryk Popławski 1845–1908, pisarz polityczny, organizator życia narodowego, odbudował podstawy polityki polskiej, drogę ku morzu wskazał, we Lwowie znaczną część swej pracy prowadził.

SIENKIEWICZA SZKOŁA (ul. Dunin-Borkowskich 23)
Szkoła ta w pamiętnym dniu 1 listopada 1918 była pierwszą placówką, którą obroniła garstka polskich Legionistów przeciw zbrojnemu zamachowi na przynależność Lwowa do Polski.
Bohaterom w cześć – potomnym na wzór – miasto Lwów

SMOLKA FRANCISZEK (na szczątkach muru na Wysokim Zamku)
Twórcy Kopca Unii Lubelskiej dr Franciszkowi Smolce w osiemdziesiątą piątą rocznicę urodzin 5 listopada 1895 mieszczaństwo lwowskie.

SMOLKA FRANCISZEK (pl. Smolki 4)
W tym domu mieszkał Franciszek Smolka, ur. w r. 1810, um. 1898, za pracę nad wyzwoleniem ludu więzień stanu, skazany na śmierć,
z brzaskiem wolności konstytucyjnego życia 1848, prezydent pierwszego parlamentu w Wiedniu i Kromieryżu, wielokrotny prezydent Rady Państwa, poseł na sejm, w usiłowaniach o szeroką autonomię kraju przodownik, zgody narodów niezachwiany propagator. Twórca Kopca Unii Lubelskiej, Lwowa znakomity obywatel.

SOBIESKI JAKUB (na murze kościoła MB Gromnicznej, ul. Czarnieckiego)
D.O.M. Jakobus Sobieszyn Sobieski castellanus cracoviensis et Theophila Danilowiczówna consortes, templum hoc cum coenobio virginum ordinis s. Theresiae Carmelitarum a fundamentis erexerunt et dotaverunt a. D. 1642. – Joannes vero tertius, rex Poloniae, filius, perfecit et exornavit a. D. 1692. (Jakub Sobieszyn Sobieski kasztelan krakowski i żona Teofila Daniłowiczówna, kościół z klasztorem sióstr zakonnych św. Teresy, Karmelitanek od fundamentów wybudowali i ufundowali a.D. 1642. Jan III – syn, król Polski upiększył a.D. 1692).

SOBIESKI JAN (Rynek 6)
Tu mieszkał król Jan III Sobieski

SOBIESKI JAN (kamień pamiątkowy na Wysokim Zamku, od strony Zniesienia)
R.P. 1675, dnia 21 sierpnia na polach Lesienic, widocznych z tego wzgórza, Jan III Sobieski, Król Polski, W.Ks. Litewski etc. z 6000 polskim rycerstwem rozgromił 40.000 tysięczną hordę tatarską, idącą na Lwów. Czcząc pamięć bohaterskiego Obrońcy, Rada Miasta Lwowa
w dwusetną rocznicę odsieczy Wiednia, 12 września 1883 położyła ten kamień.

STRZELECKIE ODDZIAŁY (ul. Kosynierska 1)
W tym domu kwaterowały pierwsze oddziały strzeleckie w latach 1912–1914. Tablicę tę
w roku 1933 ufundował Okręg VI Związku Strzeleckiego w 25 roku jubileuszowym.

SZAJNOCHA KAROL (na gmachu Państwowego Gimnazjum II, na Podwalu)
Karol Szajnocha, historyk polski, ur. w Komarnie 20 XI 1818, był uczniem II gimnazjum
w latach 1830–1835, zmarł we Lwowie 1868 r.

TRAUGUTT ROMUALD (na frontowej ścianie dzwonnicy kościoła oo. Bernardynów, pl. Bernardyński)
Pamięci dyktatora powstania styczniowego, Romualda Traugutta, straconego na stokach cytadeli warszawskiej 5 VIII 1864. Małopolska Wschodnia 1924.

WIŚNIOWIECKI KORYBUT MICHAŁ
(Rynek 9)
Michał Korybut, król polski, w.x. litewski etc., spiesząc do wojska przeciw Turkom, nagłą zaskoczony chorobą, w tym domu życia dokonał dnia 10 listopada 1675

ZIMOROWICZ JÓZEF BARTŁOMIEJ
(Rynek 29)
W domu, który stał niegdyś w tym miejscu, mieszkał i umarł 14 października 1677 r. Józef Bartłomiej Zimorowicz, burmistrz, poeta i kronikarz lwowski.

ZWIĄZEK WALKI CZYNNEJ
(ul. Lenartowicza 12)
W tym domu była pierwsza kwatera Związku Walki Czynnej w roku 1908. Tablice tę w r. 1933 ufundował Okręg VI Związku Strzeleckiego
w 25 roku jubileuszowym.