Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020

Elżbieta Turnau, ZALESZCZYCCY BARONOWIE

Na początku XIX wieku majątek Zaleszczyk, tj. około 4000 morgów gruntu z pałacem wystawionym przez Poniatowskich, gorzelniami i młynami, należał do Marcina Janickiego. Zadłużoną posiadłość nabył w roku 1808 Ignacy Brunicki – przedtem Izaak Brunstein, od niedawna też właściciel dóbr Uhryńkowce i Chartanowce (na płn. od Zaleszczyk). Ten nasz przodek na pewno potrafił robić pieniądze, od niego pochodziło bogactwo rodziny Brunickich. U początków fortuny leżały m.in. intratne dostawy dla wojska w czasie wojen napoleońskich. Brunstein wraz ze swoim wspólnikiem, Ormianinem Agopsowiczem, dostarczali także konie dla Bawarii. W ogólnym kryzysie, jaki był następstwem wojen tamtego czasu, rząd bawarski pozostał im dłużny znaczną sumę. Obaj wierzyciele spędzili całe tygodnie w Monachium, chodząc od jednego ministra do drugiego, ale bez skutku. W końcu – zamiast pieniędzy – zaproponowano Agopsowiczowi tytuł baronowski. Ormianin, polski szlachcic i ziemianin, nie odniósł się do tego z entuzjazmem. Inaczej Brunstein, dla którego mogła to być szansa. Wykorzystał sytuację, pokonał przeszkody – i na Podole wrócił jako baron Brunicki.
Był jednak Ignacy Brunicki baronem tylko bawarskim, a tego tytułu w Austrii nie uznawano. Ale trafił się sprzyjający przypadek. Cesarz Franciszek II postanowił objechać Galicję, podróż miała prowadzić z Krakowa przez Lwów, Tarnopol do Czerniowiec. Postoje i noclegi wyznaczone zostały w większych siedzibach magnackich, jeden wypadł w Zaleszczykach. Powiadomiony o tym Brunicki pośpieszył do Wiednia, przekupił kogo trzeba, a następnie kazał skopiować – w specjalnie w tym celu przebudowanej części pałacu zaleszczyckiego – pokoje zamieszkiwane przez cesarza w jego wiedeńskiej rezydencji. Monarcha przybył, zachwycił się, i nazajutrz przed wyjazdem zapragnął pozostawić dowód swego uznania i łaski. Skaptowany uprzednio przez Brunickiego starosta podsunął cesarzowi myśl uznania tytułu bawarskiego, co też nastąpiło.
W wieku sześćdziesięciu kilku lat był Ignacy Brunicki jednym z najbogatszych ludzi w Galicji, posiadaczem trzech wielkich kluczy: Uhryńkowce, Zaleszczyki i Podhorce. W 1818 r. nabył jeszcze od skarbu państwa klucz Płazów koło Lubaczowa, z pałacem w Rudzie Różanieckiej.
Ignacy miał czterech synów i dwie lub trzy córki. Najstarszy syn, Herman, dziedzic Płazowa, ożeniony z Rozalią Żygielską, miał ośmioro dzieci, w tym Ludwikę, która w roku 1828 wyszła za mąż za Jakuba Turnaua, dziedzica dóbr pod Dobczycami. Wnuk Jakuba i Ludwiki, August Turnau, ożenił się z piękną i energiczną dziedziczką Zaleszczyk (swoją kuzynką), Stellą Wattmann-Maelcamp-Beaulieu, wnuczką brata Ludwiki, Jana Antoniego Brunickiego. Ojciec Augusta, Józef Brunicki, ożeniony z Węgierką Klotyldą Fejervary, był feldmarszałkiem w wojsku austriackim. Oboje z żoną słabo mówili po polsku, ale trzymali bonę Polkę, aby nauczyła małego Augusta swego języka.
Pałac Turnau’ów w Zaleszczykach
August Turnau, kiedy żenił się ze Stellą, miał około 40 lat i był austriackim pułkownikiem. Na życzenie żony wystąpił z wojska i zamieszkał w Zaleszczykach. Jednak po wybuchu I wojny – znowu na żądanie żony, która była austriacką patriotką – wrócił do wojska. W Zaleszczykach zawsze rządziła Stella, nic więc dziwnego, że August odziedziczywszy w 1920 roku, po swojej ciotecznej wujence, majątek w Przeworskiem, zamieszkał tam na stałe.
Dziećmi Stelli i Augusta Turnauów byli Klotylda (Oky) i Gotfryd (Fred). Oky wyszła za znanego krakowskiego laryngologa, Eugeniusza Klassę (-Brunickiego). Fred studiował w latach 1923–27 rolnictwo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po śmierci Stelli w 1938 r. odziedziczył Zaleszczyki, nie długo jednak cieszył się swoim spadkiem. Na początku II wojny przedostał się do Anglii i tam jako oficer wojsk lotniczych walczył aż do jej zakończenia. Ożenił się z Angielką, przeniósł się do Rodezji, gdzie pracował jako urzędnik. Ostatni dziedzic Zaleszczyk zmarł w Anglii w 1978 roku.

Spisane według Kroniki rodzin Kopeckich i Turnauów autorstwa K. Kopeckiego, A. Bogdańskiej-Zarembiny i E. Sawickiej; fragmenty za Wspomnieniami Mariana Rosco Bogdanowicza, Kraków 1959.

ELŻBIETA TURNAU, ur. w majątku Mikulice k. Przeworska, w rodzinie związanej ze Lwowem. Po utracie rodzinnego domu w  1944 r. i paroletnim pobycie w Rzeszowie zamieszkała w Krakowie. Tu ukończyła szkoły oraz studia biologiczne na UJ. Pracuje w Instytucie Nauk Geologicznych PAN, obecnie jest profesorem. Przedmiotem jej badań są zarodniki wymarłych roślin.