Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ŚNIATYN

Położenie. Miasto powiatowe w woj. stanisławowskim, położone nad Prutem, przy granicy rumuńskiej, oddalone 92 km od Stanisławowa i 231 km od Lwowa. Przechodzi tędy linia kolejowa (Lwów–Stanisławów–) Kołomyja–Czerniowce. W okresie międzywojennym liczyło ponad 10,5 tys. mieszkańców. Były tu tartaki, młyny, cegielnie, prowadzono handel ziemiopłodami. Parafie obu obrządków znajdowały się na miejscu.
Historia. Po podboju dokonanym przez Włodzimierza Wielkiego i przyłączeniu tych ziem do Rusi, powstał tu gród, o który toczyli walki książęta ruscy. Włączony do Polski przez Kazimierza Wielkiego w 1340 r., stał się miastem królewskim. Dzięki położeniu na szlaku prowadzącym na południowy wschód, odgrywał Śniatyn znaczną rolę handlową. W 1415 r. hospodar Aleksander wraz z bojarami wołoskimi złożyli tutaj hołd Władysławowi Jagielle. W tym samym czasie król przyjmował tu posłów cesarza bizantyńskiego, przybyłych z prośbą o pomoc żywnościową dla Konstantynopola otoczonego przez Turków. Kazimierz Jagiellończyk w 1448 r. przeniósł miasto z prawa polskiego na magdeburskie.
Podczas napadu wołoskiego na Pokucie w 1513 r. Śniatyn został spalony, a niedługo potem spustoszony przez morowe powietrze. W marcu 1576 r. panowie polscy witali tutaj Stefana Batorego, przybywającego do Polski po obiorze na króla. Śniatyn był wówczas znów zamożnym miastem, słynącym z jarmarków, na które zjeżdżali kupcy węgierscy, wołoscy i greccy, głównie po wosk, miody, konie i woły. W 1579 r. król zarządził, by kupcy przybywający z Turcji, Wołoszczyzny i Mołdawii zgłaszali swoje towary w śniatyńskiej komorze celnej. W 1589 r., w dzień targowy, Turcy napadli na miasto, podpalili domy i uprowadzili wielu kupców. W 1598 r. król polecił ówczesnemu staroście, by od kupców przewożących przez Śniatyn gotówkę, pobierał po 6 gr od każdych 10 zł, z przeznaczeniem na budowę zamku. Równocześnie cło płacone przez kupców jadących z towarem na wschód, miało być obracane na poprawienie obronności miasta.. Na początku XVII w. musiał Śniatyn ulec jakiemuś poważnieszemu zniszczeniu, skoro w 1613 r. król Zygmunt III uwolnił miasto na lat 8 od wszelkich podatków i danin. W 1618 r. król zezwolił Ormianom i Grekom na osiedlanie się w nowym mieście Śniatynie i na trudnienie się tam handlem i rzemiosłem. Ormianie dostali przy tym zgodę na budowę kościoła oraz na wybieranie spośród siebie starszych i na rządzenie się na wzór gmin ormiańskich we Lwowie i Kamieńcu.
Około 1642 r. starostą śniatyńskim został Piotr Potocki, który wykorzystując położenie Śniatyna na szlaku spędu bydła z Mołdawii w głąb Polski, zajął się na wielką skalę handlem wołami i konkurując tym z miejscowymi kupcami. Twarde rządy Potockiego doprowadziły do dramatycznych zajść w 1646 r. Mieszczanie odmówili płacenia podatku i podnieśli bunt przeciwko staroście, stłumiony przez jego dragonów. Władysław IV wydał do powstańców surowy uniwersał nakazujący uległość staroście, dopóki sąd królewski nie rozstrzygnie sporu pomiędzy stronami. Ostatecznie Potocki zawarł ugodę z mieszczanami, których za opłatą 1000 zł rocznie na utrzymanie zamku, uwolnił od obowiązków żołnierskich. W roku następnym, za pozwoleniem królewskim, wydzierżawił dobra starostwa Janowi Łęskiemu. Potocki w 1643 r. ufundował w Śniatynie kościół i klasztor dominikanów, który przetrwał do kasaty józefińskiej w 1788 r.
Podczas wojen szwedzkich miasto znacznie ucierpiało z powodu najazdu Siedmiogrodzian. Z tego powodu Jan Kazimierz ponowił w 1662 r. mieszczanom śniatyńskim zwolnienie od wszelkich podatków i innych ciężarów. W 1663 r. lustratorzy znaleźli zamek zniszczony przez nieprzyjaciela i brak koniecznych reperacji oraz nakazali poprawę obronności miasta. Starostą śniatyńskim był wtedy Jan Karol Czartoryski. W 1673 r. oglądał Śniatyn Sobieskiego wraz z wojskiem, ciągnącego tędy pod Chocim. W latach 1752–88 Śniatyn był siedzibą biskupów bakońskich, przeniesioną tu przez arcybiskupa Hieronima Sierakowskiego z Bakowa na Wołoszczyźnie. W tym czasie starostwo śniatyńskie wciąż należało do intratnych. Lustracja z 1765 r. wykazała, że ówczesnemu staroście Piotrowi Potockiemu, wojewodzicowi poznańskiemu, przynosiło rocznie ponad 50 tysięcy zł czystego dochodu. Ostatnim starostą śniatyńskim był Michał Ronikier, cześnik litewski, który po rozbiorach przez długie lata pobierał jeszcze przyznaną mu przez cesarza Józefa II pensję na starostwie śniatyńskim.
Zabytki. Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, murowany, konsekrowany w 1857 r. Przy kościele kaplica, w której również odprawiano nabożeństwa. Druga kaplica na cmentarzu.
Cerkiew parafialna grecko-katolicka pw. św. Mikołaja, murowana. Cerkiew filialna pw. Wniebowstąpienia Pańskiego, drewniana, konsekrowana w 1876 r.
Czasy obecne. Kościół parafialny zwrócony do kultu w 1990 r., w złym stanie technicznym. Ksiądz dojeżdża z Zabłotowa.