Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

KRZYWCZE

Wieś w powiecie borszczowskim, woj. tarnopolskim, 15 km na płd. wsch. od Borszczowa, 5 km od stacji kol. Germakówka. Najwyższe wzniesiene 276 m npm. Leży nad potokiem Cyganka, dopływem Nieczławy (zob.CL 2/2000). Dzieli się na Krzywcze Górne, położone ponad jarem, i Dolne, na dnie jaru.
W XVII w. własność Kąckich, których staraniem zbudowany został (w części górnej) zamek na planie prostokąta, z czterema narożnymi basztami. Często oblegany i zdobywany przez Kozaków, Turków i Tatarów. Odrestaurowany gruntownie w XVIII w., zamieszkany był jeszcze na początku XIX w. Później rozebrano go na budulec, pozostały tylko dwie baszty, część jednej ze ścian i resztka bramy wjazdowej. Prochownia zamkowa została przebudowana na kaplicę. W XIX w. Krzywcze należało do Jana Golejewskiego, członka Stanów Galicyjskich, po nim do jego najmłodszego syna, również Jana, po którym majątek odziedziczył tegoż syn, Kornel. Wszyscy pochowani są w miejscowej kaplicy.           (MT)
W stromej, skalistej (przeciwległej) ścianie jaru znajduje się wejście do rozległego kompleksu jaskiń krystalicznych, będących unikatem przyrodniczym w Europie i należących do najbardziej znanych grot w Polsce, wzmiankowanych już w książce ks. Rzączyńskiego w 1721 r. Zapomniane, zostały na nowo odkryte w 1908 r. Ich badaczem był archeolog z UJK we Lwowie Leon Kozłowski w 1928 r.
Groty w Krzywczu należą do dość rzadkich zjawisk krasu gipsowego, rozwiniętego szczególnie na Podolu, jako pozostałość po morzu okresu trzeciorzędowego (miocenu). Morze to wysychając pozostawiło u stóp Karpat potężne pokłady soli kamiennej i soli potasowych, na Podolu zaś pokłady gipsu (grubości do 35 m), przykryte wapieniem. Groty są efektem wyżłobienia przez wody opadowe, przenikające się do wnętrza skały oraz jej wyługowanie.
Jaskinie składają się z systemu korytarzy, łącznie o dług. ok. 30 km, komór, pionowych szczelin i kominów. Występują zwisające głazy oraz stalaktyty. Jaskinie są udostępnione do zwiedzania od 1933 r.              (AC)**