Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

NADWÓRNA

Położenie. Miasteczko powiatowe w woj. stanisławowskim, położone nad Bystrzycą Czarną (Nadwórniańską, zob. CL 2/2000), na wys. 438 m n.p.m., niedaleko od podnóża łańcucha Karpat Wschodnich (Gorganów i Czarnohory, zob. CL 3/97). Leży przy linii kolejowej Stanisławów – Woronienka (37 km na płd. od Stanisławowa). W latach międzywojennych miała ponad 8, 7 tys. mieszkańców. Były tu rafinerie nafty i benzyny, fabryka świec oraz rozwinięty przemysł drzewny.
Historia. Nazwa miejscowości wywodzić się ma od nadwornej służby Potockich, osiadłej przy ich tutejszym warownym zameczku, często napadanym przez Tatarów i podobno nigdy nie zdobytym. Parafia rzym.kat. erygowana w 1609 r. przez braci Pawła i Mikołaja Kuropatwów h. Jastrzębiec, ówczesnych właścicieli Nadwórnej, która w rękach tej rodziny pozostawała jeszcze przez dwa pokolenia. W 1599 r. ufundowali oni pierwszy kościół pw. św. Trójcy, a przy nim założono w 1716 r. szpitalik dla miejscowej ludności. W 1745 r. dobra nadwórniańskie przeszły na Ignacego Cetnera, późniejszego marszałka Galicji. W 1787 r. przejął Nadwórną skarb austriacki. Eksploatowano wówczas miejscowe źródła solankowe, warząc z nich sól, oraz uprawiano wielką plantację tytoniu. W 2. poł. XIX w. Nadwórna stanowiła własność Buchmuellerów i hr. Gustawa Rohan. Istniała tu wtedy fabryka zapałek Simona Huebnera i browar Wilhelma Buchmuellera.
Zabytki. Kościół parafialny rzym.kat. pw. Wniebowzięcia NMP, murowany, fundowany w 1599 r., przebudowany w 1713 r., uszkodzony przez pożar (1823), gruntownie odrestaurowany i zrekonserwowany w 1838 r. W głównym ołtarzu znajdowała się kopia obrazu MB Częstochowskiej z 1. poł. XVII w., otoczona wielkim kultem (obecnie w katedrze w Legnicy). W 1929 r. Juliusz Krupski wykonał polichromię, której najważniejszą część stanowiła Adoracja Krzyża na ścianie tęczowej. W 1937 r. arch. Wawrzyniec Dayczak przeprowadził rozbudowę starego kościoła, który stał się częścią frontową nowej, trójnawowej świątyni, ustawionej do niej prostopadle. W 1947 kościół zamknięto, podzielono na dwie kondygnacje i zamieniono na pomieszczenia magazynowe i produkcyjne. Polichromię zamalowano.
Czasy obecne. Kościół zwrócono wiernym w 1991 r. Jest znów siedzibą parafii, którą obsługuje obecnie ks. Franciszek Pukajło. Budynek kościelny wymagał gruntownego remontu, gdyż zniszczenie dachu spowodowało zniszczenie sklepień i zawilgocenie ścian. Wymieniono zgniłą więźbę dachową, dach pokryto blachą. Na dachu wybudowano sygnaturkę, która zastąpiła dzwonnicę, rozebraną po 1946 r.
Miejscowi Polacy zrzeszeni są w Klubie „Opieka”.