Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

SKAŁAT

Położenie. Miasteczko powiatowe w woj. tarnopolskim, położone nad rzeką Gniłą (zob. CL 2/2000), na wys. 298 m n.p.m. o 2 km od linii kolejowej Tarnopol – Podwołoczyska, w odległości 35 km od Tarnopola, a 14 km od Podwołoczysk. W okresie międzywojennym liczyło ok. 7200 mieszkańców. Była tu cegielnia i fabryka wódek oraz ożywiony handel ziemiopłodami. Parafie obu wyznań znajdowały się na miejscu.

Historia. Pierwsze zachowane dane historyczne o Skałacie pochodzą dopiero z XVII w. W 1630 r. ówczesny właściciel, Krzysztof Wichrowski, wybudował tu warowny zamek, a w dwa lata później erygował parafię rzym.kat. Z córką Wichrowskiego, Weroniką, przeszedł Skałat w dom Firlejów. Podczas wojen kozackich miasto i zamek uległy zniszczeniu, kilkakrotnie także zdobywali je Turcy. Zamek został odbudowany dopiero w XVIII w. staraniem Marii z Wodzickich Scypionowej. W 1734 r. właścicielka Anna z Lanckorońskich Kalinowska założyła przy parafii szpitalik dla ubogich.
Pod koniec stulecia cały klucz skałacki należał do rodziny Tarłów, potem przeszedł w posiadanie ks. Poniatowskich, a ok. 1870 r. został sprzedany Sueskindowi Rosenstockowi, po którym odziedziczyli go jego synowie Maurycy i Bernard. Jeszcze pod koniec XIX w. Skałat był nędzną mieściną zaludnioną głównie przez Żydów, a na przedmieściach – włościan. Z zakładów przemysłowych w tym czasie czynna była tylko gorzelnia parowa braci Rosenstocków.
    
Zabytki. Ruiny zamku warownego z 1630 r., zbudowanego w czworobok z kamienia łupanego, z czterema pięciobocznymi basztami na rogach, zniszczonego w czasie wojen kozackich, odbudowanego w XVIII w. Zachowana brama wjazdowa z końca XVIII w., ozdobiona na szczycie kamienną figurą rycerza w hełmie.
Kościół parafialny pw. NPMarii, murowany, z wysoką wieżą, konsekrowany z 1827 r., został wysadzony w powietrze za czasów władzy sowieckiej. Synagoga murowana z XVII w. W rynku stare domy z podcieniami i facjatkami.
Czasy obecne. Parafia rzym.kat. reaktywowana w 1989 r. Na miejscu zburzonego kościoła w budowie jest nowy, mniejszy od dawnego, lecz nawiązujący do tamtego stylistycznie. Obecnie nabożeństwa odprawiane są w kaplicy urządzonej na plebanii. Proboszczem jest obecnie ks. Roman Stadnik.
Wg spisu ludności z 1981 r. w Skałacie żyje ok. 240 Polaków.