Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

DUNAJÓW

Położenie. Miasteczko w pow. przemyślańskim, woj. tarnopolskim, w odległości 79 km od Lwowa i 19 km na wsch. od Przemyślan. Położone w jarze Złotej Lipy, na wys. 319 m n.p.m. Na pocz. XX w. liczyło 2400 mieszkańców. Parafie obu obrządków były na miejscu.

Historia. Pierwotnie była to wieś wchodząca w skład tzw. dóbr stołowych arcybiskupów lwowskich. W 1424 r. abp Jan Rzeszowski za zezwoleniem królewskim lokował tu miasto na prawie niemieckim. Bezpieczeństwo ludności zapewnić miał zamek warowny z trzech stron oblany rozlewiskiem Złotej Lipy, czwartym zaś bokiem, od wsch. łącząc się z miasteczkiem. Dunajów był ulubionym miejscem pobytu abpa Grzegorza z Sanoka, wybitnego humanisty, prozaika i poety. Rządził majątkiem wzorowo, otoczył zamek murami dla obrony przed częstymi napadami Tatarów i uzyskał od króla Kazimierza Jagiellończyka przywileje ekonomiczne, jak np. pozwolenie na dwa jarmarki doroczne.
Grzegorz z Sanoka stworzył w Dunajowie żywy ośrodek życia umysłowego, pierwszy w Polsce humanistyczny dwór na wzór renesansowych dworów włoskich. W 1469 r. udzielił tu schronienia włoskiemu humaniście Kallimachowi (Filipowi Buonacorsi), który uchodzić musiał z Włoch w związku z udziałem w spisku przeciwko papieżowi Pawłowi II. Dunajów stał się azylem także dla drugiego uciekiniera, wenecjanina Marina Condulmero. Dwuletni pobyt Kallimacha na zamku dunajowskim, toczone tam dyskusje światopoglądowe i artystyczne znalazły odbicie w jego twórczości.
W 1474 r. zamek zwycięsko oparł się Tatarom dzięki obronie zorganizowanej przez Grzegorza z Sanoka. Parafię rzymskokatolicką erygował w 1485 r. abp. Jan Strzelecki, fundator pierwszego kościoła parafialnego, zniszczonego podczas jednego z licznych najazdów nieprzyjacielskich. Kościół został odbudowany w 1585 r. przez abpa Jana Dymitra Solikowskiego. Następcy Solikowskiego niechętnie odwiedzali Dunajów ze względu na znaczną odległość od Lwowa i trudności w dojeździe do zamku. Pod koniec XVIII w. Dunajów stał się miejscem przymusowego pobytu abpa Wacława Sierakowskiego i całej kapituły katedry lwowskiej, internowanych tu przez władze austriackie. Do I wojny światowej zamek wraz ze znajdującym się w nim cennym zbiorem dokumentów i biblioteką dotrwał w dobrym stanie. Działania wojenne w 1915 r. spowodowały duże zniszczenia.
W miasteczku w 2. połowie XIX w. działały młyny wodne, hamernia miedzi oraz gorzelnia (w przysiółku Pisarówka, przyłączonym do Dunajowa w 1876 r.).
Zabytki. Pałac arcybiskupów lwowskich, przebudowany z zamku w XVII w., założony na planie wydłużonego prostokąta, jednopiętrowy, z dwoma skrzydłami bocznymi, z których jedno mieściło na I piętrze kaplicę pałacową. Wnętrza odrestaurowane podczas pobytu abpa Sierakowskiego, ozdobione freskami. Z tego czasu pochodzi też oficyna wybudowana dla pomieszczenia internowanych kanoników. Zachowane częściowo mury obronne oraz ślady wałów i fos.
Kościół parafialny pw. św. Stanisława bpa, z 1585 r., konsekrowany w 1766 r., obronny, na planie prostokąta, z czworoboczną wieżą na froncie i płaskorzeźbionym portalem bocznym. Cerkiew drewniana z rzeźbionym ikonostasem.
Czasy obecne. Kościół parafialny zwrócony do kultu, w stanie wymagającym gruntownego remontu. Dojeżdża tu ksiądz z Bóbrki.