Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

OBROSZYN

Położenie. Wieś w pow. gródeckim, woj. lwowskim, położona w odległości 14 km na płd. zach. od Lwowa i 18 km na wsch. od Gródka Jagiellońskiego. Włączona w dorzecze Dniestru przez potok Stawiska, dopływ Szczerka. Parafie obu obrządków były na miejscu.

Historia. Obroszyn należał początkowo do dóbr królewskich. W 1456 r. Kazimierz Jagiellończyk oddał wieś w zastaw Piotrowi z Szamotuł, kasztelanowi poznańskiemu, za sumy pożyczone na opłacenie wyprawy do Prus.
Dziesięć lat później wykupił Obroszyn z jego rąk, za zgodą króla, arcybiskup lwowski Grzegorz z Sanoka. Od tego czasu aż do II wojny światowej (1939 r.) Obroszyn stanowił nieprzerwanie własność arcybiskupów lwowskich. W 1730 r. abp Jan Skarbek wybudował tam pałac jako letnią rezydencję, według projektu przypisywanego Józefowi II Fontanie. Twórca projektu starał się połączyć w nim charakterystyczne cechy dworów polskich z wdziękiem i finezją architektury francuskiej. Po śmierci Skarbka nad ukończeniem budowy czuwał jego następca Mikołaj Ignacy Wyżycki, za którego czasów powstała kaplica pałacowa. Prace we wnętrzach zostały doprowadzone do końca przez abpa Wacława Sierakowskiego (w 2. poł. XVIII w.). Szczególnym miłośnikiem Obroszyna był abp Ferdynand Onufry Kicki, który ufundował we wsi murowany kościół konsekrowany w r. 1791 pw. Podwyższenia Krzyża św. i erygował parafię rzymskokatolicką w 1793 r. Powiększył także wieś, zakładając nową osadę z folwarkiem zwanym Ferdynandówką. Późniejsi metropolici lwowscy niczym wybitniejszym w dziejach Obroszyna się nie zapisali. W XIX wieku, a szczególnie w drugiej jego połowie pałac bardzo podupadł. Podczas I wojny uległ dewastacji, najpierw przez Niemców, a następnie przez Austriaków, którzy zamienili pałac na dom dla rekonwalescentów Turków. W latach dwudziestych abp Józef Bilczewski zdecydował się na przeprowadzenie generalnego remontu podupadłej rezydencji.
Zabytki. Pałac w Obroszynie jest późnobarokową budowlą na planie prostokąta, jedenastoosiową, dwukondygnacyjną, nakrytą wysokim dachem mansardowym. Elewacja frontowa ma trójosiowy ryzalit w części środkowej i tradycyjne polskie alkierze na narożach. Podobnie ukształtowana była fasada ogrodowa z niewielkim tarasem. Wnętrza zapełniały meble z okresu budowy pałacu oraz liczne dzieła sztuki, wśród których znajdowała się kolekcja portretów wszystkich arcybiskupów lwowskich. Na pocz. I wojny światowej kolekcja ta przewieziona została do Lwowa. Pozostałe na miejscu meble i inne przedmioty wojska rosyjskie wywiozły w głąb Rosji lub na miejscu zniszczyły.
Do całości założenia pałacowego należała okazała brama wjazdowa w stylu barokowym oraz park francuski z kanałem na osi i tarasami na różnych poziomach.
W czasie restauracji podjętej w latach 20. przez architekta Bronisława Wiktora pod kierunkiem konserwatora Józefa Piotrowskiego dokonano szeregu niefortunnych zmian zarówno w wyglądzie zewnętrznym pałacu, jak i we wnętrzach. Np. na fasadzie ogrodowej dodano spiralnie skręcone kolumny, a przy tarasie ustawiono potężne cokoły dźwigające wazony z kwiatami, otoczone rzeźbami. Pilastry wzbogacono głowicami.
W 1939 r. po wkroczeniu wojsk sowieckich w pałacu umieszczono Instytut Rolnictwa, na którego potrzeby przepołowiono kaplicę, aby pomieścić większą liczbę pracowników.
Czasy obecne. W pałacu nadal znajduje się ten sam instytut. Zachował się, choć w złym stanie, zespół bramny. Kościół parafialny zdewastowany, nie używany do kultu. Na ścianie zewnętrznej zachowało się barokowe epitafium z częściowo tylko czytelną inskrypcją.