Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

LASZKI MUROWANE (miasto)

Położenie. Miasteczko w pow. samborskim, wojew. lwowskim, położone na prawym brzegu Strwiąża, na wys. 329 m npm. Leży przy gościńcu prowadzącym z Chyrowa do Sambora.

Historia. W 1374 r. książę Władysław Opolczyk nadał wieś Herburtom. W 1. połowie XVI w. należała do Tarłów, którzy zapewne około połowy stulecia wybudowali tu zamek obronny. Wkrótce po 1564 r. Mikołaj Tarło, dworzanin i sekretarz królewski, dokonał lokacji miasta na prawie magdeburskim. W 1571 r. jako wiano ślubne córki Mikołaja przeszły w ręce Mniszchów i ich własnością pozostały przez blisko 250 lat. Sceną wielkiej historii były Laszki za czasów pierwszego z laszeckich Mniszchów, Jerzego, który swą córkę Marynę wydał w r. 1605 za cara Dymitra Samozwańca. Po śmierci Jerzego, za zaciągnięte przez niego długi, na krótki okres przeszły

w ręce węgierskiego magnata Jerzego Drugheta (Humiennego). Do Mniszchów powróciły w 1638 r.

W połowie XVII w. spłonął zamek będący ich główną siedzibą. Odbudował go Franciszek Bernard Mniszech, tworząc z niego świetną rezydencję. W 1688 r., staraniem Jerzego Wandalina Mniszcha i jego żony Anny z Chodkiewiczów, erygowana została w Laszkach parafia rzym.kat. Mniszchowie przekazali wówczas parafii drewniany kościół pw. św. Jerzego, ufundowany w 1614 r. jako kaplica przyzamkowa. W 1. połowie XVIII w., gdy właścicielem Laszek był Józef Wandalin Mniszech, tamtejszy zamek przeżywał okres największej świetności. Został odnowiony, wyposażony w skupowane przez właścicieli dzieła sztuki, otoczony fortyfikacjami i francuskim parkiem, który słynął na całą Rzeczpospolitą. W 1748 r. sporządzono kompletny inwentarz wyposażenia zamku, dzięki któremu znamy dziś jego bogactwo (ponad 600 obrazów, księgozbiór liczący ponad 1000 tomów). Najcenniejsze przedmioty zostały przez następnego dziedzica Jana Karola Mniszcha, a później przez wdowę po nim, wywiezione do Wiśniowca.

Około 1815 r. Stanisław Mniszech sprzedał Laszki wraz z zamkiem i pozostałą w nim częścią wyposażenia austriackiemu rotmistrzowi Edwardowi Zerboni de Spoletti. W 1835 r., gdy po raz kolejny pożar zniszczył zamek, większa jego część wraz z fortyfikacjami została rozebrana na materiały budowlane. Ocalałe wschodnie skrzydło zamku odrestaurował nowy właściciel Laszek, Marceli Bogdanowicz. Ten jednak około r. 1861 sprzedał majątek hr. Edmundowi Krasińskiemu, który wszystkie zachowane jeszcze w zamku dzieła sztuki i pamiątki wywiózł do Czahrowa, gdzie spłonęły w 1867 r. Podczas działań wojennych w 1914 r.ocalałe dotąd skrzydło zamku uległo zupełnemu zniszczeniu, tak że nie nadawało się już do odbudowy.

Zabytki. Dawny kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Jerzego, ufundowany przez Jana Karola Mniszcha w 1735 r. w miejsce poprzedniego, drewnianego. Późnobarokowy, murowany, tynkowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym półkoliście. Fasada z wysokim szczytem, dach dwuspadowy. Przed fasadą wolnostojąca murowana dzwonnica. W 1796 r. władze austriackie przekazały kościół miejscowej parafii gr.kat., która miała go w użytkowaniu aż do 1946 r. W 1988 r. świątynia została odzyskana przez grekokatolików i przez nich odnowiona, ale w 1990 r. przejęła ją Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna.

Kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca, wybudowany w latach 1900–01 przez Ignacego Krasickiego z Leska. Murowany, ceglany, tynkowany, złożony z prostokątnego jednonawowego korpusu i węższego prezbiterium, zakończonego półkoliście. Fasada poprzedzona kruchtą, zwieńczona wysokim szczytem. Po stronie płn.zach. od fasady wieża-dzwonnica, wzorowana na przykościelnej wieży w Felsztynie. W 1944 r. kościół został zamknięty przez władze sowieckie, a od 1950 r. był używany jako magazyn kołchozowy.

Resztki zamku: niewielki fragment ściany skrzydła wschodniego oraz kamienne płyty

z herbem Topór.

Maryna Mniszchówna – patrz CL 1/96, s.19

Park zamkowy w Laszkach Murowanych – patrz CL 4/99, s. 49