Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

SIDORÓW

Położenie. Wieś (niegdyś miasteczko) w pow. kopyczynieckim, woj. tarnopolskim, 8 km na płd. od Husiatyna. Leży w pobliżu ujścia potoku Suchodół ze Słobódką do Zbrucza. W latach międzywojennych liczył ok. 2200 mieszkańców, w tym ok. 1200 Polaków.
Historia. Pierwszymi znanymi właścicielami dóbr byli Kalinowscy. Potęgę tego rodu stworzył Walenty Aleksander, generalny starosta podolski, któremu protekcja króla Zygmunta III Wazy (za opowiedzenie się po stronie króla podczas rokoszu Zebrzydowskiego) ułatwiło karierę i powiększenie majątku. W małżeństwie z Elżbietą Strusiówną miał trzech synów. Najmłodszy, Marcin, wojewoda czernihowski i hetman polny koronny, po śmierci obu braci otrzymał cały olbrzymi majątek. Wystawił w Sidorowie zamek, zbudowany na cyplu wzgórza, otoczonego z trzech stron przez wody potoków (Suchodołu i Słobódki), spiętrzone groblami; czwartej strony bronił głęboki przekop. W 1672 r. zamek został zdobyty przez Turków, ale w następnym roku odzyskany. Przez trzy lata był obsadzony załogą, którą dowodził Jan Samuel Chrzanowski, znany później z obrony Trembowli. Zniszczony zamek odbudował na pocz. XVIII w. jeden z następnych Kalinowskich, też Marcin (potomek hetmana z linii bocznej), kasztelan kamieniecki.
Ten ostatni, wraz z synem Ludwikiem, ufundował w Sidorowie kościół Dominikanów Obserwantów, wzniesiony w 1714 r. Zbudowano go na planie herbu fundatorów – Kalinowa (strzała na łęku z dwoma gwiazdami): ostrzem strzały jest absyda, trzonem – prezbiterium z nawą, a dwoma gwiazdami – dwie wieże. Pod głównym ołtarzem pochowano fundatorów. Obok świątyni wystawiono klasztor, skasowany w r. 1784; kościół przekazano wówczas duchowieństwu świeckiemu i ustanowiono parafię.
Po zgonie Ludwika Kalinowskiego (1770) dobra sidorowskie odziedziczyła jego córka Tekla Bielska, a po niej jej córka Aniela Miączyńska. Tą drogą Sidorów stał się jedną z licznych posiadłości tej rodziny (w kilku województwach). Mąż Anieli, Ignacy, kolekcjonował malarstwo (ok. 4000 dawnych obrazów), a zbiory te stały się podstawą galerii im. Miączyńskich i Dzieduszyckich, otwartej we Lwowie w 1911 r., w latach 30. zaś rozprzedanej (obecnie część zbiorów jest w zbiorach publicznych: na Wawelu oraz w Muzeach Narodowych w Warszawie i Poznaniu).
Sidorów należał krótko do Korytowskich, a od nich dobra te nabył Ignacy Pajgert. Jego syn Józef Kalasanty, zapomniany dziś poeta i malarz, wybudował dwór i zgromadził w Sidorowie dużą, wielojęzyczną bibliotekę. Tegoż następcą był syn, Adam, również poeta, bardziej znany jako tłumacz (m.in. Byrona i Szekspira). W 1863 r. odbyło się u niego w Sidorowie potajemne spotkanie Zygmunta Miłkowskiego (T.T. Jeża) z gen. J. Wysockim i E. Różyckim. Synowie Pajgerta – Władysław (malarz), Jan Szczęsny (profesor prawa) i Kornel (ekonomista i bankowiec) nie dbali o zamek, który coraz bardziej niszczał. Potomkowie Pajgertów mieszkają w Polsce.
Po 17 września 1939 r. podjęto próby zburzenia zamku, jako symbolu feudalizmu, jednak potężne mury oparły się tym zamiarom.
Zabytki. Imponująca ogromem ruina zamku przetrwała do dziś. Kościół był przez dziesięciolecia użytkowany jako magazyn i został zdewastowany. Przed paroma laty przekazano go grekokatolikom.
Czasy obecne. Polacy z Sidorowa osiedlili się głównie w Warcie Bolesławieckiej k. Zgorzelca i w tamt. kościele znajduje się przywieziony przez nich obraz MB Różańcowej oraz relikwie – wg tradycji – św. Józefa. Byli mieszkańcy ufundowali kopię tego obrazu i w 1994 r. ofiarowali ją do sidorowskiej świątyni.