Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ZIMNAWODA (lub ZIMNA WODA)

Położenie. Wieś w powiecie lwowskim, w odległości 10 km na zachód od Lwowa; jej południowym skrajem przebiega szosa, a północnym linia kolejowa Lwów–Przemyśl. Leży nad potokiem o tej samej nazwie, wpadającym do Wereszycy (zob. CL 2/2000), dopływu Dniestru. Przed II wojną wieś liczyła ok. 1000 mieszkańców.
Historia. Pierwszym znanym właścicielem tamtejszych dóbr był sędzia lwowski Jan Gołąbek, który otrzymał je w wyniku działów rodzinnych w 1437 r. W 2. połowie XV w. w aktach lwowskich obok niego występują dwaj synowie. Dzieje Zimnejwody w wieku XVI nie są jasne – w 1531 r. została sprzedana przez krewnych Zygmunta Bartoszewskiego Albertowi Trzebieńskiemu (wg SGPK, 1895). W 1556 r. nastąpił podział wsi na Zimnąwódkę oraz właściwą Zimnąwodę. W lustracji ziemi lwowskiej w r. 1578 jako właścicieli tej drugiej odnotowano Leśniowskiego i Jana Sępa. W 1595 r. toczył się spór graniczny między arcybiskupem lwowskim Janem Dymitrem Solikowskim, posiadaczem wsi Rzęsna Polska (zob.), a Jakubem Sępem-Szarzyńskim, podstolim lwowskim, dziedzicem Zimnejwody. Szarzyński w r. 1594 przekazał lub odsprzedał część gruntów Zimnejwody lwowskim Jezuitom. Kolejny właściciel reszty majątku, kasztelan przemyski Stanisław Stadnicki, w r. 1607 zapisał Zimnąwodę i sąsiednie Rudno na uposażenie kolegium jezuickiego we Lwowie. W ten sposób Zimnawoda stała się własnością lwowskich Jezuitów. W rok po kasacie tego zakonu (1773) majątek w Zimnejwodzie przeszedł pod administrację rządu austriackiego. W 1834 r. odsprzedano go Michałowi Czackiemu (któremu za udział w powstaniu listopadowym władze carskie skonfiskowały dobra na Wołyniu), a na pocz. XX w. właścicielami byli Ignacy Homan i Henryk Mueller, ten ostatni co najmniej do 1930 r. Z końcem XIX w. powstało tu letnisko, które później podupadło.
Parafia w Zimnejwodzie powstała w 1453 r. z fundacji Jana Gołąbka; w r. 1539 dokonano jej powtórnego ustanowienia. Pierwszy, drewniany kościół, wzniesiony zapewne wraz z fundacją parafii, w bliżej nieokreślonym czasie padł ofiarą tatarskich najazdów. Kościół murowany, zbudowany został przez Jezuitów dzięki zapisowi Jakuba Sępa-Szarzyńskiego. Budowniczym kościoła był Augustyn Bargieł z warsztatu Giacomo Briano, architekta-jezuity, kierującego budową wznoszonej wówczas we Lwowie świątyni tego zakonu. Kościół w Zimnejwodzie niewątpliwie pełnił funkcje obronne, czego dowodzi zachowana do dziś wieża z dwoma kondygnacjami otworów strzelniczych. Świątynię konsekrował abp Jan A. Próchnicki w r. 1625 pw. św. Katarzyny.
Z Zimnejwody pochodził wybitny poeta polskiego renesansu, Mikołaj Sęp-Szarzyński (1550–81). Był bratem ww. Jakuba.
W latach 1934–39 proboszczem w Zimnejwodzie był ks. Włodzimierz Cieński (później proboszcz parafii św. Marii Magdaleny we Lwowie). Po II wojnie światowej ostatni proboszcz ks. Stanisław Cichocki wywiózł część wyposażenia świątyni do Wrocławia; obecnie znajduje się ono w kościele na Księżu Małym. Wśród przywiezionych przedmiotów kultu są m.in. obrazy lwowskich malarzy: Ireny Nowakowskiej-Acedańskiej, Zygmunta Acedańskiego i Leonarda Winterowskiego.
Kościół w Zimnejwodzie użytkowany jest obecnie przez grekokatolików.