Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

KORZEC

Położenie. Miasteczko w pow. równieńskim, woj. wołyńskim, na starym trakcie z Wołynia na wschód, a w latach międzywojennych w odległości 2 km od granicy polsko-sowieckiej. Liczył wtedy ok. 5000 mieszkańców. Korzec leży na wyżynie wznoszącej się nad jarem utworzonym przez rzeczkę Korczyk, dopływ Słuczy. W miasteczku działała cukrownia „Korzec”, własność rodziny Potockich.
Historia. Stara miejscowość, znana od XII w., należała pierwotnie do księstwa halicko-włodzimierskiego. W XIV w. Korzec został włączony do Wielkiego Księstwa Litewskiego i nadany Teodorowi Ostrogskiemu, a następnie ks. Dymitrowi Butawowi, od którego wywodzi się ród książąt Koreckich, zasłużonych w obronie tych ziem przed Tatarami. W 1569 r. na mocy postanowień Unii Lubelskiej Korzec został przyłączony do Korony. Bogusz Korecki, wojewoda wołyński, wzniósł w Korcu zamek obronny, powiększony i umocniony w XVI w., a przebudowany w XVII w. na barokowy pałac. Koreccy zbudowali pierwszy kościół w 1533 r., uległ on jednak kilkakrotnym przebudowom.Ostatnim z rodu książąt Koreckich był Samuel Karol, starosta rybczycki, a po jego śmierci w 1651 r. majątek przeszedł na Leszczyńskich, potem na Czartoryskich. Włość korecka obejmowała 2 miasta i 57 wsi.
Szczególnie zasłużony dla Korca był ks. Józef Czartoryski, który w końcu XVIII w. uczynił zeń jedno z najbardziej uprzemysłowionych i najpiękniejszych miast Wołynia. Na przedmieściu Józefin założył sławną fabrykę porcelany, do której sprowadził z Sevres w 1780 r. Francuzów Franciszka i Michała Mezerów. Fabryka zatrudniała do 1000 pracowników, a jej wyroby – porcelana korecka – stały się w Polsce poszukiwane. Fabryka spaliła się w r. 1797. Poza wymienioną, Czartoryski założył fabrykę mebli oraz fabrykę pasów kontuszowych, zwanych koreckimi.
Miasteczko zostało zaplanowane przez Józefa Czartoryskiego na założeniu francuskim, z ośmiobocznym rynkiem pośrodku. Jednak w XIX w. założenie zostało zniekształcone przez chaotyczną i bezstylową zabudowę żydowską. Pałac w Korcu, przebudowany przez ks. J. Czartoryskiego w końcu XVIII w., spłonął w 1832 r. i nie został odbudowany. Po śmierci J. Czartoryskiego podzieliły się Korcem jego dwie córki, Potocka i Jabłonowska. Po powstaniu listopadowym połowa należąca do Potockich została skonfiskowana przez rząd carski, a druga połowa do końca XIX w. pozostawała w rękach Jabłonowskich i Mołodeckich. W latach międzywojennych majątek był własnością rodziny Bnińskich.
Korzec, położony w żyznej rolniczej okolicy, był w XIX w. skupiskiem bogatych kupców zbożowych i drzewnych, którzy budowali sobie okazałe domy. Siedziba rodziny Herensteinów, złożona z kilku pałacyków, miała charakter pańskiej rezydencji. W mieście znajdowało się wtedy kilka garbarni, młyn parowy, browar, gorzelnia, fabryka miodu. Najbliższa okolica słynęła z sadów. W 1889 r. wielki pożar strawił w mieście paręset domów.
Zabytki. Z pałacu pozostały ruiny z wysoką wieżą z bramą wjazdową. Poniżej pałacu zachowały się stare mury zamku. Pałacyk ks. Józefa Czartoryskiego z 1788 r. zamieniono w XX w. na szkołę.
Barokowy kościół z klasztorem franciszkanów z 1620 r. fundacji ks. Karola Koreckiego, przebudowany w XVIII w. W 1832 r. podległ kasacie i został przerobiony na cerkiew prawosławną w stylu bizantyjskim. Cerkiew parafialna pw. św. Mikołaja w stylu empire, zbudowana w 1836 r. przez Czartoryskich dla ocalenia kościoła od kasaty. Dwie cerkwie z XVIII w. Klasztor pobazyliański z XVII w.
Kościół farny pw. Wniebowzięcia NPM, usytuowany na przedmieściu Nowy Korzec, pochodzi z 1706 r., zbudowany na fundamentach pierwotnego (fundowanego w 1533 r. przez ks. Karola Koreckiego). Jest to obiekt barokowy, bez wieży, z ośmioboczną, wysoką kaplicą, rozbudowany z pocz. XX w. W kościele znajdował się cudami słynący obraz św. Antoniego. Kościół zamknięty w r. 1966. W latach 1946–58 dojeżdżał tu z Równego o. Serafin Kaszuba, kandydat do chwały ołtarzy.
Przy kościele znajduje się pomnik i cmentarzyk żołnierzy polskich z 1920 r. Na cmentarzu zbiorowa mogiła żołnierzy oraz grób Szwajcara, pułkownika WP Buola z 1920 r.
Obok kościoła zachowały się dawne wały miejskie. Rynek z przyległymi ulicami pochodzi z 2. poł. XVIII w.
Czasy obecne. W Korcu żyje ok. 200 wiernych obrz. rzym.kat. W r. 1990 odzyskali dla kultu kościół farny, obsługiwany obecnie przez ks. Józefa Kozłowskiego. Przy kościele skupia się życie społeczno-kulturalne wspólnoty.