Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

LUBOML (lub LUBOMLA)

Położenie. Miasto powiatowe w woj. wołyńskim, leży przy linii kolejowej Chełm – Kowel, w odległości 88 km od Chełma i 48 km od Kowla. W latach międzywojennych liczyło ok. 3500 mieszkańców (przed I wojną 7 tys.). Powiat utworzono po I wojnie.
Historia. Luboml leży na historycznej Ziemi Chełmskiej i należał do książąt litewskich. Ziemia ta w 1356 r. została przyłączona do Korony, a Luboml, na mocy porozumienia między Olgierdem a Kazimierzem Wielkim został w 1366 r. nadany w dzierżawę lenną księciu bełskiemu Jerzemu Narymontowiczowi. Za czasów Władysława Jagiełły był tu zamek, zapewne drewniany. Ten sam król ufundował w 1412 r. kościół pw. Św. Trójcy, pierwotnie gotycki, wielokrotnie niszczony i odbudowywany, konsekrowany w 1552 r. przez bpa Jakuba Uchańskiego. W XVII w. nadano mu charakter barokowy. Z czasem utworzono tu starostwo grodowe, wcielone za Zygmunta III Wazy do tych dóbr królewskich, na których oparta była oprawa posagowa królowej. W 1659 r. sejm nadał je w dożywocie wojewodzie kijowskiemu i hetmanowi kozackiemu Wyhowskiemu, za zasługi dla Rzeczypospolitej. Ostatnią starościną była do 1771 r. Antonina Rzewuska. Okres świetności nadszedł dla Lubomla w końcu XVIII w. wraz z przejściem miasta w ręce Branickich, którzy założyli tu swoją rezydencję, budując pałac z parkiem, użytkowany przez nich aż do konfiskaty w połowie XIX w. W 1881 r. uległ pożarowi, reszty zniszczenia dokonała II wojna. Pod rządami Branickich miasto bardzo się rozbudowało i ożywiło gospodarczo. W 1. poł. XIX w. na rynku zbudowano sukiennice. W 1870 r. rząd rosyjski przejął dobra, rozparcelowane na fermy, nadawane urzędnikom państwowym za zasługi. Miasteczko popadło wówczas w marazm, aż do czasu, gdy stając się stacją kolei przeżyło ponowne ożywienie.
Kościół parafialny pw. Najśw. Trójcy został w r. 1945 zamknięty przez władze sowieckie, wyposażenie zniszczono, a budynek przeznaczono na magazyn soli. W latach 70. konserwatorzy sowieccy przeprowadzili w nim prace renowacyjne, które, niekompetentnie prowadzone, doprowadziły do jeszcze większego zniszczenia. Później umieszczono tam tartak. W 1985 r. wichura zerwała nowy dach, zawaliła się sygnaturka. Władze administracyjne planowały urządzenie tam muzeum.
Zabytki. Po zamku pozostały lochy i sklepione podziemia, a po pałacu XVIII-wieczne oficyny. Park pałacowy stał się parkiem publicznym.
Kościół parafialny, dzwonnica z 1640 r. Obraz MB Lubomelskiej z XVII w. znajduje się obecnie w Polichnej k. Kraśnika.
Synagoga murowana, niegdyś obronna, wzniesiona w 1. połowie XVI w., ozdobiona polską attyką renesansową.
Czasy obecne. Wspólnota rzym.kat. odzyskała w 1992 r. kościół parafialny, który został odremontowany i skupia życie parafialne.