Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

OŁYKA

Położenie. Miasteczko w pow. łuckim, woj. wołyńskim, nad rzeczką Putyłówką (dopływem Horynia). Oddalone o ok. 40 km na wschód od Łucka i 12 km od stacji kolejowej na linii Kowel – Równe. W latach międzywojennych liczyła 4,5–5 tys. mieszkańców.

Historia. Ołyka była starą osadą w księstwie kijowskim, wzmiankowaną po raz pierwszy w kronikach ruskich w 1149 r. W XIV w. została włączona do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a w 1569 r. do Korony. Należała do rodziny Kiszków, zaś ok. 1533 r. Dorota, córka Stanisława Kiszki, wychodząc za Jana Radziwiłła Brodatego, wniosła mu Ołykę w posagu. Ich syn Mikołaj, gorliwy zwolennik kalwinizmu, uczynił z Ołyki ośrodek religii kalwińskiej. Prawa magdeburskie Ołyka dostała w 1564 r., a potwierdzili je później Zygmunt III i Władysław IV. W 1589 r. Radziwiłłowie założyli tam ordynację, istniejącą do 1939 r. Mikołaj Czarny Radziwiłł, kanclerz litewski, zbudował w 1554 r. w Ołyce zamek, wzniesiony w stylu renesansowym, jednak po licznych przebudowach stracił on swoje cechy stylowe. W XVII w. założono wokół zamku fortyfikacje typu vaubanowskiego. Wały były otoczone szerokimi fosami. Zamek ten stanowił ważną twierdzę przeciw Turkom, Tatarom i Kozakom, a jego wyposażenie stanowiło 200 armat. W 1648 r. miasto zostało złupione i spalone przez Kozaków.
W 1795 r. Ołyka znalazła się w zaborze rosyjskim. W XIX w. stan miasta był nędzny; ożywiały je tylko odbywające się tu jarmarki, na których handlowano zbożem i drewnem. Odbywały się tu też targi na postoły (stąd powiedzenie Ołyka na łyka).
Zamek ołycki był jedną z najpiękniejszych rezydencji magnackich, jednak ulegał częstym zniszczeniom. Z początkiem XX w. ks. Ferdynand Radziwiłł poddał go gruntownej restauracji, zakończonej w 1914 r., przeprowadzonej przez architekta Zygmunta Gorgolewskiego (twórcy Teatru Wielkiego we Lwowie). W zamku mieściły się wtedy duże zbiory dzieł sztuki, pamiątek historycznych, mebli, portretów, tkanin, zbrojownia i biblioteka. Jednak w czasie I wojny zbiory te zostały zrabowane, a częściowo wywiezione do Rosji. W latach międzywojennych zamek był zamieszkały przez Radziwiłłów, ale opustoszały.
Albrecht Stanisław Radziwiłł ufundował w Ołyce kolegiatę pw. Św. Trójcy, zbudowaną w latach 1635–40. Kościół trójnawowy o dwóch niskich wieżach, wzniesiony wg projektów Jana Maliverny i Benedykta Molli z Rzymu, był uważany za najpiękniejszy kościół na Wołyniu. Rzeźbione ołtarze z marmuru i alabastru wykonano pod nadzorem Melchiora Ampelego ze Lwowa. Wnętrze zdobiły ponadto grobowce i pomniki Radziwiłłów z kolorowych marmurów. Kolegiatę otoczono murami obronnymi z basztami na narożach.
W 1550 r. zbudowano również renesansowy murowany kościół św.św. Piotra i Pawła, który służył Radziwiłłom jako zbór w okresie, gdy rodzina ta hołdowała protestantyzmowi.
Zabytki. Kolegiata ołycka została w okresie powojennym zdewastowana, zachowała się jednak część wystroju ścian i sklepień. Dzwonnica kolegiaty trójarkadowa, pozbawiona dzwonów. Kościół św.św. Piotra i Pawła uległ zniszczeniu w 1920 r., odbudowany w okresie międzywojennym, zamknięty w 1945 r.
Zamek Radziwiłłów zachował swoją bryłę oraz wały, jednak wnętrza zostały pozbawione wszelkiego wystroju i wyposażenia. Nieliczne obiekty z wyposażenia wnętrza znajdują się obecnie w Lwowskiej Galerii Sztuki. Kompleks zamkowy został zamieniony na szpital psychiatryczny.
Brama miejska z 1. połowy XVII w.
Czasy obecne. Kolegiata została zwrócona do kultu rzym.kat. w 1997 r. Obecnie prowadzone są prace renowacyjne. Kościół św.św. Piotra i Pawła od 1991 r. służy jako miejsce kultu dla parafii rzym.kat., do czasu odrestaurowania kolegiaty.