Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

WŁODZIMIERZ WOŁYŃSKI

Położenie. Miasto powiatowe w woj. wołyńskim, położone nad Ługiem (prawobrzeżnym dopływem Bugu), przy linii kolejowej Lwów – Kowel. W okresie międzywojennym liczył ok. 21,5 tys. mieszkańców. Istniał tu przemysł rolny i skórzany oraz rozwinięty handel ziemiopłodami.
Historia. Włodzimierz był jednym z najstarszych grodów ruskich, założonym prawdopodobnie w 2. poł. X wieku (po aneksji tych ziem w r. 981). Po raz pierwszy wzmiankowany w dokumencie z 998 r., kiedy to Włodzimierz Wielki, książę kijowski, ustanowił go stolicą odrębnej dzielnicy, w której osadził jednego ze swoich synów, Wsiewołoda. W 992 r. Włodzimierz erygował tu biskupstwo. Odtąd Włodzimierz stał się najważniejszym ośrodkiem życia politycznego i religijnego tej części państwa ruskiego i na długi czas kością niezgody między Rusią Kijowską, Polską i Litwą. W 1321 r. Gedymin, pokonawszy książąt ruskich, zdobył księstwo włodzimierskie. W 1349 zajął je czasowo Kazimierz Wielki, który ustanowił tu biskupstwo rzym.kat., przeniesione później do Łucka. Po śmierci Kazimierza Litwini ponownie opanowali Włodzimierz, odebrany im w 1431 r. przez Władysława Jagiełłę podczas jednej z jego wypraw przeciwko Świdrygielle. W 1491 r. Włodzimierz został spalony przez Tatarów, a tamtejsza ludność wymordowana lub wzięta w jasyr. Spustoszone miasto utraciło znaczenie na rzecz Łucka.
Król Kazimierz Jagiellończyk, by pomóc podupadłemu miastu, nadał mu prawo magdeburskie, potwierdzone w 1509 r. przez Zygmunta I. Sejm lubelski w 1569 r. uczynił Włodzimierz stolicą powiatu i siedzibą starostwa. Odbywały się tu więc sejmiki, których miejscem był sobór prawosławny lub kościół dominikanów, ufundowany wraz z budynkiem klasztornym przez Aleksandra Jagiellończyka, dziś nieistniejący. Zygmunt August w 1570 r. raz jeszcze potwierdził Włodzimierzowi prawa miejskie, ustanawiając cechy, zapewniając swobodę handlu i zezwalając na dwa dwutygodniowe jarmarki roczne. Poczynając od 1582 r. miasto miało 6 cechów: kuśnierski, krawiecki, piekarski, rzeźnicki, szewski i kowalski. Wielkim wydarzeniem w życiu miasta było goszczenie Władysława IV, który w 1617 r., ciągnąc na wyprawę pod Moskwę, stanął tu obozem. W 1657 r. Włodzimierz został jeszcze raz zdobyty, splądrowany i częściowo spalony, tym razem przez Kozaków i Siedmiogrodzian. Po tym ciosie miasto już się nie podniosło, jak o tym świadczy lustracja, dokonana w 1788 r.: było tu wówczas zaledwie 117 domów chrześcijańskich i 85 żydowskich. O świetniejszej przeszłości świadczyła tylko istniejąca od dawna szkoła unickich bazylianów. August III dał jej przywilej wyłączności, tak że w tym samym mieście i w promieniu 5 mil nie mogła działać żadna inna szkoła. Przywilej ten uniemożliwił otwarcie kolegium jezuickiego. Ufundowany dla jezuitów i zbudowany w 1. połowie XVIII w. wg projektu P. Giżyckiego kościół pw. Rozesłania Apostołów oraz zabudowania klasztorne dostały się później bazylianom, a w 1840 r. cerkwi prawosławnej. W 1921 r. został odzyskany przez katolików i jako kościół parafialny służył do 1945 r.Kościół parafialny pw. św. Joachima i św. Anny, trójnawowy, został zbudowany w 1752 r. przez bpa Adama Woynę Orańskiego.
W latach 80. XVIII w. dwukrotnie zatrzymywał się we Włodzimierzu król Stanisław August, witany wówczas przez uczniów szkoły bazyliańskiej oracjami, wygłoszonymi po polsku, łacinie, francusku, niemiecku, włosku i angielsku. Po III rozbiorze Polski, gdy Włodzimierz został włączony do Rosji, szkoła bazyliańska przeszła w 1803 r. pod państwowy zarząd okręgu naukowego wileńskiego i pod bezpośredni nadzór Tadeusza Czackiego.
Zabytki. Pozostałości wałów ziemnych nieistniejącego zamku z X–XIV w., założonego na miejscu dawnego grodziska.
Kościół parafialny z 1752 r. został zamknięty przez władze sowieckie w 1945 r. i był użytkowany jako sala koncertowa i kawiarnia, dzwonnicę rozebrano. Kościół jezuicki został zdewastowany za czasów sowieckich. Na cmentarzu katolickim znajdują się ruiny kaplicy.
Sobór prawosławny (Uspieński) z XII w., przebudowany w poł. XVIII w. przez bazylianów unickich, od XIX w. ponownie prawosławny. Dwie cerkwie (z XIII–XIV w. i z XVIII w.).
Czasy obecne. Kościół parafialny został odzyskany dla kultu w 1992 r. Kościół pojezuicki należy ponownie do Cerkwi prawosławnej.