Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ROMANÓWKA SZCZUROWICKA

Wieś (pierwotnie o nazwie Romanów) w powiecie radziechowskim, woj. tarnopolskim, na lewym brzegu Styru, przylegająca od południa do Szczurowic (zob. CL 2/99). Czas powstania nieznany, niegdyś królewszczyzna. W r. 1470 Kazimierz Jagiellończyk nadał wsi prawo niemieckie. W 1523 r. nabył ją hetman zaciężny i starosta buski Jakub Sancygniowski, a odziedziczył je jego syn Stanisław wraz z braćmi. Nie jest więc jasne nadanie ich przez króla w 1555 r. Janowi Krotoskiemu, kasztelanowi inowrocławskiemu. W r. 1662 jednym z kolejnych posesorów był Tomasz Ołtarzewski, podczaszy czernichowski (wespół z Zuzanną Ciecierską). Co najmniej od 1754 r. królewszczyznę tę miał Wojciech Rzyszczewski, dziedzic pobliskiego Rzyszczewa (już na Wołyniu), cedując ok. 1765 r. na swego syna Adama, który w 1776 r. odkupił ją od rządu austriackiego. Jego córka Józefa, żona Jana Chołoniewskiego, otrzymała zapewne tę wieś w posagu, bo na początku XX w. dobra romanowskie były własnością tej rodziny. Ich syn Adam w 1832 r. sprzedał Romanówkę Piotrowi Nawratilowi, który nabyte dobra doprowadził do wzorowego stanu (znane były tamtejsze chmielarnie).

Romanówka, położona na granicy austriacko-rosyjskiej, była miejscem przerzutów z Galicji emisariuszy, a po upadku kolejnych powstań – uciekinierów zza kordonu. Zarówno Chołoniewscy jak i Nawratil jednym i drugim służyli pomocą. Część uciekinierów, nie mając środków do dalszej podróży, pozostawała w okolicy, tworząc nowe ogniska polskości. Nawratil przez kilka lat ukrywał Ignacego Kulczyńskiego (1798–1839), jednego z najwybitniejszych spiskowców galicyjskich; w r. 1837 pomógł Szymonowi Konarskiemu, udającemu się za kordon dla wywołania powstania, przekroczyć granicę na Styrze. W tym samym roku gościli w Romanówce Jan Szczepanowski i ks. Faustyn Masiewicz, spiskowiec z Litwy (patrz Łopatyn, CL 1/98).
W czasie I wojny światowej spalony został stary, piękny dwór Nawratilów. W jego piwnicy był później skład amunicji Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), dowodzonych w tamtych stronach przez legendarnego Leopolda Lisa-Kulę.
Z Romanówki wywodził się zapomniany lwowski młodopolski poeta Józef Nawrocki oraz Piotr Bieńkowski (1865–1925), pionier polskiej archeologii śródziemnomorskiej i twórca katedry archeologii na UJ w Krakowie. (T.K.)