Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ŁYSIEC

Położenie. Miasteczko w pow. bohorodczańskim, woj. stanisławowskim, położone nad Bystrzycą Sołotwińską, przy drodze ze Stanisławowa (w odl. 10 km na płd.zach.) do Bohorodczan (8 km na płn.wsch.). Na przełomie XIX/XX w. Łysiec liczył niespełna 2,5 tys. mieszkańców. Liczna była tu grupa ludności ormiańskiej.

Historia. W roku 1416 Władysław Jagiełło nadał Łysiec i kilka wsi przybyłej ze Śląska rodzinie Telefusów jako remompensatę za opuszczone przez nią dobra. W swej nowej siedzibie zbudowali oni (od dawna nieistniejący) zamek obronny. Nie wiadomo, kiedy Łysiec uzyskał prawa miejskie ani w jaki sposób przeszedł w ręce Potockich – prawdopodobnie ok. połowy XVII w. W 1669 r. Andrzej Potocki ufundował parafię rzymskokatolicką i pierwszy drewniany kościół parafialny.W tym samym czasie powstała parafia katolicka obrządku ormiańskiego dla licznie osiad­łych tu Ormian, którzy trudnili się wyrobem skór safianowych. Tutejszy kościół ormiański rychło zasłynął dzięki znajdującemu się w nim obrazowi Matki Boskiej, namalowanemu wg podania przez ormiańskiego kapłana o imieniu Kolumbus. Gdy w 1719 r. okolicę pustoszyła morowa zaraza, sam Łysiec został od niej uwolniony po procesjach z obrazem, uważanym już za cudowny.

W posiadaniu Potockich Łysiec pozostawał jeszcze w 2. połowie XVIII w. Podczas podziału fortuny Stanisława Potockiego, wojewody poznańskiego, klucz łysiecki przypadł w 1770 r. Józefowi Potockiemu. Nie wiemy dokładnie, kiedy dobra przeszły na spokrewnionych z nimi Kossakowskich. W każdym razie, gdy w 1779 r. spłonął drewniany kościół, fundatorką drugiego była w 1782 r. Anna Kossakowska. W poł. XIX w. Łysiec został nabyty przez rodzinę węgierskich arystokratów hr. Stadionów. Dzięki pomocy Rudolfa Stadiona został ukończony i wyposażony nowy murowany kościół w Łyścu, budowany od 1834 r. po pożarze z 1830 r. i przeznaczony dla obu obrządków, łacińskiego i ormiańskiego. Ukończono go w 1852 r., konsekrowano w 1882 r. pw. Wniebowzięcia NPM. W głównym ołtarzu znajdował się od dawna łaskami słynący obraz, ikona Matki Boskiej w typie MB Częstochowskiej, malowany na płótnie nałożonym na deskę, o wymiarach 136 x 98 cm.

Podczas I wojny światowej Łysiec był ewakuowany, kościół ograbiony, a obraz odarty ze złoconych blach. W 1917 r. stacjonujący w Łyścu rosyjski kapitan przewiózł obraz do kościoła ormiańskiego w Stanisławowie, by uchronić go przed dalszym zniszczeniem. Tam obraz pozostał do 1920 r., kiedy to w uroczystej procesji, ubrany w nowe srebrne sukienki, sprawione ze składek stanisławowian, powrócił na dawne miejsce. Po II wojnie przewieziono go do Gliwic i obecnie znajduje się w kaplicy parafialnej tamtejszej wspólnoty ormiańskiej. W 1991 r. obraz został ukoronowany przez wizytującego parafię ormiańskiego patriarchę katolickiego z Libanu, Jana Piotra XVII Gaspariana, koronami poświęconymi przez papieża Jana Pawła II w 1987 r.

W Łyścu urodzili się dwaj wybitni lwowscy arcybiskupi ormiańscy: Samuel Cyryl Stefanowicz (1755–1858), konsekrowany na arcybiskupa w 1824 r., oraz Izaak Mikołaj Isakowicz (1824–1901), konsekrowany w 1882 r.

Czasy obecne. Do kaplicy rzym.kat. pw. Wniebowzięcia NPM w Łyścu dojeżdżają ze Stanisławowa księża Kazimierz Halimurka i Stanisław Smolczewski.

(M.T.)