Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ZUBRZA

Wieś podmiejska na płd. od Lwowa, położona między Kozielnikami (zob.) od płn., Sichowem (zob.) od płn.wsch., Pasiekami od wsch. i Sokolnikami (zob.) od zach. Przez wieś przepływa potok Zubrza. Na przełomie XIX/XX w. Zubrza liczyła ok. 1700 mieszkańców, w tym 1100 Polaków. Parafie rzym.kat. i gr.kat. znajdowały się na miejscu – kościół paraf. pw. św. Michała Archanioła, murowany, konsekrowany w 1822 r.
Zubrza powstała wśród kniei, gdzie według podania żyły żubry, i stąd etymologia ludowa wywodzi nazwę wsi. Po raz pierwszy Zubrza wspomniana była w 1381 r. w latopisie ruskim. W 1407 r. Władysław Jagiełło dał Zubrzę Janowi z Bierowy, pod warunkiem, że w niej osiądzie i ją zasiedli, a na każdą wyprawę wojenną stawi się z jednym włócznikiem i dwoma łucznikami. Jan stał się protoplastą rodu Zubrskich, w których posiadaniu wieś pozostawała przez cały wiek XV. Z tego czasu zachowało się szereg wzmianek archiwalnych, dotyczących dziedziczenia, rodzinnych działów majątkowych oraz odgraniczenia terenów Zubrzy od wsi sąsiednich. W XV w. została też zapewne erygowana parafia rzym.kat., lecz data jej założenia nie jest znana. Nie wiadomo również, kiedy Zubrza stała się własnością miasta Lwowa, aby dostarczać środków utrzymania dla rajców miejskich. W każdym razie w 1509 r. dzierżawił ją Feliks Bałuczyński, sędzia lwowski. Pod koniec 1579 r. król Stefan Batory polecił rajcom stawić się na wezwanie podkomorzego dla wytyczenia granicy między ich wsiami Sichowem i Zubrzą a Czyszkami i Kozielnikami, należącymi do franciszkanów. W 1665 r. rajcy miejscy odnowili dotację dla kościoła parafialnego, o którym wiadomo tylko, że był  drewniany. Do 1674 r. w Zubrzy i Sichowie był jeden dwór i obie wsie razem dawano w dzierżawę lub wyznaczano rządcę, który tam gospodarzył, dochód zaś szedł do podziału między rajców. W 1673 r. postanowiono podzielić te dobra na 12 części, tak aby każdy rajca miał swój dwór, swoje pole i kmieci. Dochód z propinacji (wyszynku w karczmie), młynów i stawu szedł do podziału. Każdy rajca miał ponadto prawo wyrębu lasu na własne miejscowe potrzeby, a raz w roku, na Boże Narodzenie mógł wywieźć do miasta 12 wozów drewna. Wdowom i dzieciom zmarłych rajców przysługiwało prawo do użytkowania majątku przez rok i 6 niedziel.
W 1695 r. Tatarzy spalili dwór i gumna rajcy miejskiego Dominika Wilczka. Król August III w 1735 r. zezwolił na odbywanie w Zubrzy dwóch jarmarków rocznie. W styczniu 1764 r. hetman Jan Klemens Branicki uwolnił Zubrzę od przemarszu wojsk, popasów, noclegów i dostarczania darmowych podwód. Po rozbiorach Zubrza pozostała własnością miejską. W latach 1858–1880 dzierżawił ją od magistratu lwowskiego – wraz z Sichowem i Pasiekami – Kornel Ujejski. Kościół w Zubrzy został zamieniony na cerkiew.
(M.T.)