Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ROZTOCZE WSCHODNIE

Wąskie pasmo wyżynne o charakterze grzbietu, które biegnąc z płn.zach. na płd.wsch. łączy Wyżynę Lubelską z Podolem, a oddziela Nizinę Małopolską od Pobuża (niziny nadbużańskiej). Przeciętna szerokość pasma zamyka się w 15–20 km, a jego cała długość – od Kraśnika do Lwowa – wynosi ok. 180 km. R. zachodnie i środkowe znajduje się na terenie RP, a reszta – R. wschodnie – obecnie na terytorium państwa Ukrainy. Najwyższe punkty zawierają się między 300 a 400 m n.p.m. – te ostatnie występują tylko w R. wschodnim, w rejonie Lwowa.
Pod względem geologicznym R. nie jest jednolite. Jego strukturę tworzą skały wieku kredowego, a na nich utworzyły się wapienie osadowe, zlepieńce i piaskowce, z których pozostały na powierzchni ostańce. Lądolód skandynawski pozostawił głazy narzutowe, piaski, gliny morenowe i lessy. Krajobraz R. jest mocno urzeźbiony: posiada ostre krawędzie, głębokie, długie doliny, zbocza pocięte wąwozami, jarami i wądołami. Najbardziej urozmaiconą rzeźbę (np. wzgórza ostańcowe w Grzybowicach k. Lwowa) i największe wysokości ma R. wschodnie. Najwyższymi, a zarazem ostatnimi kulminacjami są: Wysoki Zamek (409 m n.p.m) i Czartowska Skała (401 m).
Z R. wypływają: Wereszyca na południe, a Rata i Sołokija na północ. Występują źródła mineralne, siarczane: w Szkle (pisał o nich w XVI w. Wojciech Oczko) i Niemirowie. W Woli Dobrostańskiej była pobierana znakomita woda pitna do wodociągów lwowskich.
R. jest częściowo zalesione, częściowo pod uprawami. Po płn. stronie Lwowa znajdował się bór sosnowy (dziś przerzedzony), a w nim utworzyło się popularne letnisko podlwowskie – Brzuchowice (zob. CL 3/96), w latach międzywojennych doskonale zagospodarowane. Inną atrakcją rekreacyjną w pobliżu miasta był Janów, z wielkim stawem wśród lasów.
W obrębie R., poza wymienionymi miejscowościami uzdrowiskowo-letniskowymi, leży wiele starych miejscowości (m.in. Potylicz, Magierów), a na obrzeżu znane miasta: Janów, Żółkiew (zob. CL 1/96), Rawa Ruska. Przez te ostatnie przebiega historyczna droga ze Lwowa do Warszawy i Lublina (w XX w. szosa i linia kolejowa. Obecnie przejście graniczne w Hrebennem).
(A.C.)