Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

GLINIANY

Położenie. Miasteczko w pow. przemyślańskim, wojew. tarnopolskim, położone o 19 km na płn. od Przemyślan, u zbiegu Hanaczówki i Pregnojówki, dopływów Pełtwi. Leży w płaskiej i bagnistej okolicy, należącej do tzw. dołów złoczowskich (jedna z najniższych na Podolu wysokości nad poziom morza). Parafie obu wyznań znajdowały się na miejscu.

Historia. Gliniany wchodziły w skład dóbr królewskich. Osada wiejska istnaiła już w XIV w. Status miasta lokowanego na prawie magdeburskim nadał Jan Tarnowski, wojewoda sandomierski i starosta ruski w 1397 r. W tym samym roku Władysław Jagiełło, który wielokrotnie w Glinianach przzebywał, erygował parafię rzym.kat. Miasto położone na szlaku prowadzącym do Lwowa było pustoszone i palone podczas najazdów tatarskich. Dla złagodzenia skutków zniszczeń kolejni władcy obdarzali je przywilejami i zwalniali z opłat podatkowych na określony okres czasu. W 1578 r. król Stefan Batory zezwolił na odbywanie tu jarmarków rocznych na św. Michała i targów w czwartki.

Ze względu na swe strategiczne położenie Gliniany były stałym punktem zbornym pospolitego ruszenia i politycznych zgromadzeń szlachty. Najbardziej znanym wydarzeniem historycznym, które się tu rozegrało, była tzw. „wojna kokosza” w 1537 r. Po śmierci Zygmunta Augusta tutaj na naradę nad wyborem nowego króla zebrała się szlachta województwa ruskiego i podolskiego. Wielkie zgromadzenia wojsk odbywały się w latach 1648, 1649, 1653, 1673, 1676, 1691-93, 1698. Dla dokonania ich przeglądu przybywali tu kolejni królowie: Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki, Jan III, August II. Po I rozbiorze Gliniany przeszły w ręce Potockich. Z tego czasu (1786 r.) zachowały się wiadomości o prowadzonej na szeroką skalę uprawie konopi oraz o wyrobie płócien, które kupcy żydowscy wywozili do Gdańska. W połowie XIX w. majątek gliniański należał do rodziny Glixellich. Pod koniec stulecia był własnością Franciszka Badeniego, a na początku XX w. Franciszka Potulickiego. Na przełomie XIX/XX w. zasłynęły Gliniany z wyrobu kilimów.

Zabytki. Kościół parafialny pw. Ducha Świętego, wybudowany w miejsce poprzednich drewnianych kościołów. Budowa rozpoczęta w 1791 r., ukończona w latach 30. XIX w. Konsekrowany w 1840 r. Murowany, tynkowany, z prezbiterium zwróconym na płd., zamkniętym ścianą prostą, i z trójprzęsłową nawą poprzedzoną kruchtą z wieżami po bokach. Po II wojnie światowej kościół zamknięty i zamieniony na magazyny. W niewyjaśnionych okolicznościach uległ pożarowi. W 1995 r. zwrócony wiernym i następnie odremontowany dzięki pomocy dawnych mieszkańców Glinian oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki RP. Większość ruchomości kościelnych została po wojnie przewieziona do Jadownik Podgórnych k. Brzeska. Po rekonsekracji świątyni w 2000 r. część naczyń liturgicznych i szat została zwrócona parafii.

Cerkiew z XVIII w. Pozostałości zamku obronnego, XV w.