Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

BUSK

Położenie. Miasto w powiecie Kamionka Strumiłowa, woj. tarnopolskie. W XIX w. nazywane „galicyjską Wenecją”, gdyż przecinały je kręte koryta trzech rzek: Bugu (od niego nazwa miasta) i jego dwóch dopływów: prawobrzeżnej Pełtwi i lewobrzeżnej Sołotwiny (sławne też były buskie błota), wys. 222 m n.p.m. W okresie międzywojennym liczyło ok. 7000 mieszkańców, w tym połowa Polaków, reszta Rusini i Żydzi. Najbliższa stacja kolejowa: Krasne, na linii Lwów (odl. ok. 50 km) – Brody. W Busku działały browary, młyny, tartaki i cegielnie.
Historia. Jeden z najstarszych grodów na Rusi Czerwonej. Pierwsza wiadomość z roku 1097 mówi o oblężeniu przez Włodzimierza, księcia czernichowskiego Buska należącego wówczas do Dawida Ihorowicza, księcia włodzimierskiego. Po jego śmierci przechodził z rąk do rąk. W 1411 r. Ziemowit, książę mazowiecki, nadał zniszczonemu grodowi prawo magdeburskie i przywileje, które następnie były potwierdzane przez kolejnych władców: Władysława, księcia mazowieckiego (1478), Jana Olbrachta (1499), Aleksandra (1506), Zygmunta I (1510 i 1521) oraz Zygmunta Augusta (1550). Zygmunt August odnowił także erekcję parafii rzym.-kat. założonej zapewne ok. poł XV w. (pierwotny kościół parafialny ufundowany został w 1456 r.). Miasto było wielokrotnie zdobywane i niszczone przez Tatarów i Kozaków, mimo dobrego obronnego położenia wśród błot i mocnego ufortyfikowania wałami. Szczególnie wielkich zniszczeń doznało w 1672 r. W 1764 r. Stanisław Jabłonowski, wojewoda ruski, stanął tu obozem i ściągnął wojsko, z którym król Jan III Sobieski wyruszył przeciwko Turkom. Mimo częstych zniszczeń Busk był przynoszącym dobre dochody starostwem grodowym. W 2 poł. XVIII w. jego posesorem był Józef Mier, zwolennik Targowicy, który po I rozbiorze Polski i włączeniu Buska do Austrii, stał się jego właścicielem. Podniósł on miasto i okolice gospodarczo, zakładając tu manufaktury: szkła i żelazną, rozwijając gospodarkę leśną oraz popierając zakładanie warsztatów obróbki drewna. Za jego czasów ufundowany też został murowany kościół rzym.-kat. (1780 r.). W rękach Mierów Busk znajdował się do lat siedemdziesiątych XIX w., wyjąwszy krótki okres, kiedy z powodu zadłużenia przejęty został przez skarb państwa. Wystawione następnie w 1833 r. na licytację, miasto zakupione zostało przez Feliksa Miera. Od Mierów Busk przeszedł do spowinowaconych z nimi Badenich, a jego właścicielem został Kazimierz Badeni, syn Władysława i Cecylii z Mierów, od 1888 r. namiestnik Galicji. Busk był jego ulubionym miejscem pobytu, lecz ze względu na swą działalność polityczną nie mógł w nim często przebywać. W 1896 r. zorganizował w Busku zjazd prezesów rad powiatowych i posłów na sejm we Wiedniu.
Zabytki. Kościół p.w. NM Panny z 1780 r., cerkiew p.w. św. Onufrego z XVIII w., pałac Badenich z XIX w., otoczony rozległym parkiem. Nagrobki kamienne XVII–XVIII w. „na Podzamczu”. W pobliskim lesie 14 kurhanów z czasów wojen litewskich.
Czasy obecne. Kościół, w 1946 r. kościół zamieniony na magazyn, zwrócono wiernym w 1991 r. Z Łopatyna dojeżdża tu dwaj księża saletyni: ks. Julian Musiał i ks. Józef Błażej.