Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

POTYLICZ

Położenie. Miasteczko w pow. Rawa Ruska, woj. lwowskim, w odl. 7 km na płd. wsch. od Rawy R. i 2,5 km od linii kol. Jarosław–Rawa R.Leży nad rzeką Ratą na wys. 352 m n.p.m. W najbliższej okolicy znajdują się pokłady gliny garncarskiej, węgla brunatnego i wapnia oraz biały piasek nadający się do wyrobu szkła. W latach przed II wojną liczył ponad 3300 mieszkańców. Zatrudnienie znajdowali w kopalniach węgla i młynach.

Historia. Wiadomości historyczne są skąpe. Potylicz należał do dóbr koronnych w starostwie lubaczowskim, woj. bełskim. Parafia rzym.kat. została erygowana w 1425 r. przez Ziemowita, księcia mazowieckiego. Król Jan Olbracht lokował starostwo potylickie w 1498 r. i nadał je Marcinowi Broniewskiemu, staroście lubaczowskiemu. Po nim przeszło na jego syna i wnuków. W r. 1502, po najeździe tatarskim król Aleksander uwolnił miasto od podatków i opłat na kilka lat. W 1519 r. dostał Potylicz przywilej urządzania jarmarków rocznych. Król Zygmunt I na prośbę starosty ziem ruskich Stanisława z Chodcza potwierdził w 1523 r. prawo magdeburskie dla Potylicza. Liczbę 3 rajców miejskich powiększono wtedy o czwartego, którym miał być Rusin, podobnie Rusin miał zasiadać między 7 ławnikami. Dla zapewnienia mieszkańcom ochrony przed napadami nieprzyjacielskimi, Zygmunt I zezwolił w 1533 r. na wybudowanie warownego kościoła, z miastem, na wzgórzu Stare Grodziszcze. Jednak do budowy nie doszło z braku funduszów, gdyż przeznaczone na to dochody z karczmy zużyto na obwarowanie miasta. Zygmunt August, chcąc pomóc mieszczanom potylickim zubożonym przez napady nieprzyjacielskie, uwolnił przewożone przez nich towary od ceł, a wszystkie dotychczasowe przywileje potwierdził w 1569 r. po kolejnym spustoszeniu Potylicza przez Turków. W r.1655 miasto zostało znów spustoszone przez Kozaków i ich sprzymierzeńców. Częstym gościem w Potyliczu bywał w przejazdach Jan III Sobieski. Od poł. XVIII w. wójtostwo potylickie należało do Głogowskich.
W XIX w. Potylicz był własnością Jabłonowskich. W latach 30. XIX w. Ludgarda z Tyszkiewiczów Jabłonowska, znana z działań na rzecz uprzemysłowienia kraju, założyła w Potyliczu wytwórnię fajansów, która (1867) zatrudniała ok. 50 ludzi i przerabiała 250 korców gliny rocznie. Wyrabiano tam na początku dekoracyjne talerze o ażurowych kołnierzach, malowane w kwiaty, później zwyczajne naczynia stołowe, które znajdowały zbyt w kraju i na Wołoszczyźnie. Prawdopodobnie ok. 1880 r. wytwórnia przeszła w ręce żydowskie, o czym mają świadczyć naczynia z hebrajskimi napisami. Wytwórnię zamknięto z końcem XIX w.
Zabytki. Kościół parafialny pw. św. Stanisława bpa, murowany, konsekrowany w r.1858, zamknięty w 1946 r. Cerkiew gr.kat. pw. Narodzenia Matki Boskiej, drewniana. Na wzgórzu sąsiadującym z miastem ślady osadnictwa prehistorycznego.
Czasy obecne. Kościół parafialny oddany do kultu w r. 1990, obsługiwany przez o. Gracjana Piotrowskiego, bernardyna, dojeżdżającego z Rawy Ruskiej.             (M.T.)