Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

KUKIZÓW

Położenie. Miasteczko (od II wojny wieś) w pow. lwowskim, 23 km na płn. wschód od Lwowa. W latach międzywojennych liczył ok. 1 tys. mieszkańców (w tym ok. 30% Polaków, 60% Rusinów i 10% Żydów).
Historia. Wzmiankowany po raz pierwszy – jako wieś – w r.1438, stał się miastem w r.1538, a prawo magdeburskie otrzymał w 1699 r. Należał kolejno do Kukizowskich, Herburtów, Krzeczowskich, Żółkiewskich, Daniłowiczów, Sobieskich, Radziwiłłów, Jabłonowskich, i w XIX w. do Strzeleckich. W okresie międzywojennym właścicielami dworu i dóbr kukizowskich byli Zofia i Kazimierz Dzielińscy.
W latach 1684–93 na zlecenie Jana III Sobieskiego Piotr Beber z Krakowa wybudował w Kukizowie drewniany, piętrowy pałac, będący jedną z ulubionych rezydencji króla. W czasie, gdy Kukizów nabyli Strzeleccy, pałac ten już nie istniał; wybudowany przez nich nowy, murowany dwór spłonął u schyłku XIX w. Po roku 1919 Dzielińscy odbudowali go według własnych planów (obecnie już nie istnieje).
W r.1768 odbyły się w Kukizowie u Anny z Sapiehów Jabłonowskiej tajne narady, poprzedzające zawiązanie konfederacji barskiej.
Parafia rzym.kat powstała przed r.1600, z kościołem p.w. św. Jana Ap. Ponownie została uposażona przez królewicza Jakuba Sobieskiego w r. 1737, a kościół po zniszczeniach odbudowany (p.w. św. Jakuba Ap.). W 1890 r. wybudowano nowy, drewniany, w którym neogotycką polichromię malował Julian Kruczkowski. W 1907 r. Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi prowadziło tu szkołę, a od 1934 r. ochronkę. W r.1944, po napadzie banderowskim, siostry opuściły Kukizów, ratując obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, czczony przez wiernych. Po wojnie obraz został umieszczony w Dulczy Wielkiej w diec. tarnowskiej. Kościół w Kukizowie po r.1944 został rozebrany (a materiał użyty do budowy domu dla sekretarza partii). Najbliższy czynny kościół znajduje się dziś w Jaryczowie Nowym.
Data erekcji parafii gr.kat nie jest znana. Zbudowaną w r.1708 cerkiew p.w. św. Mikołaja rozebrano przed II wojną celem rekonstrukcji, ale materiał z niej spalił się; ocalał tylko stary ikonostas. W r.1928 wybudowano nową cerkiew, murowaną.
Od r.1692 do ok. 1830 przebywali w Kukizowie Karaimi, sprowadzeni z Trok przez króla Jana III. Mieli tam kienesę (synagogę). Z Kukizowa pochodził Mordechaj ben Nissan, autor rozpraw o Karaimach i ich religii.
W 1880 r. urodził się tam Jan Dąbski, wybitny działacz ludowy w II RP, poseł na Sejm, wiceminister spraw zagranicznych i przewodniczący delegacji polskiej na rokowania ryskie. Był inicjatorem utworzenia Biblioteki Sejmowej.
Z Kukizowa pochodzi Danuta Dzielińska, rzeźbiarka (córka właścicieli tamt. majątku, także art. plastyków), od lat współorganizatorka i komisarz Krakowskiego Triennale Rzeźby Religijnej.
(T.K.)