Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

JANÓW

Położenie. Miasteczko w pow. gródeckim, wojew. lwowskim, 18 km na płn.wsch. od Gródka Jagiellońskiego. Położone na Roztoczu, na wys. 316 m npm., u stóp Góry Królewskiej i góry Próchnik, nad rzeką Wereszycą, która we wsch. części obszaru tworzy duży staw. Przez miasto przechodzi trakt ze Lwowa do Jaworowa, niegdyś odcinek drogi łączącej Lwów z Warszawą. Parafie obu wyznań na miejscu.

Historia. Pierwotnie była to wieś Zalesie, należąca do dóbr królewskich. W 1611 r. dzierżawca wsi Jan Abdank Swoszowski, pisarz ziemski lwowski, uzyskał od Zygmunta III przywilej na lokację na jej gruntach miasta na prawie magdeburskim. Powstało miasto otoczone wałami, z dużym czworokątnym rynkiem, które stało się siedzibą starostwa. Król obdarzył je przywilejami równymi przywilejom Żółkwi i ustanowił dwa jarmarki roczne: na Wniebowstąpienie Pańskie i na św. Michała, oraz targi sobotnie. W 1614 r. Jan Swoszowski i jego żona Elżbieta erygowali parafię rzym.kat. przy istniejącym już kościele. W czasie buntu Chmielnickiego w 1648 r. Janów został spustoszony przez Kozaków i Tatarów. Zniszczeniu uległ także kościół parafialny. Ocalało tylko 10–12 domów. Lustracja z 1661 r. przedstawia opłakany stan miasta.

Janów był jednym z miejsc, gdzie lubił przebywać król Jan III, który osadził w nim jeńców tureckich. Za jego panowania odbudowano wały miejskie oraz zbudowano ratusz i kramy w rynku. W 1693 r. król zatwierdził istniejący tu cech szewski. Na początku XVIII w. Janów doświadczył kolejnych zniszczeń podczas wojny północnej.

Ostatnim starostą janowskim był gen. Andrzej Mokronowski. Po jego śmierci w 1784 r. Janów został włączony do austriackich dóbr rządowych. W 1868 r. majątek nabyła spółka Simundta i Kirchmayera, od której odkupił go namiestnik Galicji Agenor Gołuchowski. Po nim odziedziczył Janów jego syn Agenor Maria Gołuchowski, austro-węgierski minister spraw zagranicznych. W 1893 r. zrezygnował on czasowo ze służby dyplomatycznej i zajął się administracją swoich majątków.

W tym czasie ze względu na piękne położenie

i otaczające miasto lasy pełne rzadkich roślin Janów zyskał status stacji klimatycznej, a po wybudowaniu linii kolejowej ze Lwowa w 1901 r. stał się jedną z najchętniej odwiedzanych miejscowości letniskowych w Galicji. Na początku

I wojny światowej w toku walk miasto zostało zniszczone. W okresie międzywojennym szybko podnosło się z upadku i nadal było jednym

z najbardziej ulubionych letnisk podlwowskich.

W XIX w. przez pewien czas działała w Janowie fabryka wysokogatunkowych wódek: wiśniaku i maliniaku. Była tu także mydlarnia i fabryka wapna. Z tutejszych wyrobów rzemieślniczych szerzej znane były wyroby tokarskie.

Zabytki. Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, konsekrowany w 1774 r. Ceglany, tynkowany, fundamenty i krypty z kamienia. Jednonawowy,

z niższym i węższym od nawy prezbiterium oraz wieloboczną kruchtą. Fasada jednokondygnacyjna, ze szczytem w części środkowej, flankowanym przez niską attykę i wieżyczki. Wnętrze pokryte iluzjonistycznymi freskami, wykonanymi przez Macieja Millera przed 1774 r.: w prezbiterium Wniebowzięcie MB i święte niewiasty Starego i Nowego Testamentu; na sklepieniu nawy Chrystus na tronie otoczony symbolami Ewangelistów. W ołtarzu głównym znajdował się słynący łaskami obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (typu MB Śnieżnej) z 1. połowy XVII w.

W krypcie kościoła pochowana została w 1759 r. matka króla Stanisława Augusta, Konstancja z Czartoryskich Poniatowska.

Czasy obecne. W 1945 r. po zamknięciu kościoła przeznaczono go na magazyny. Świątynia została zwrócona wiernym w 1990 r., a następnie odrestaurowana. W ołtarzu umieszczono kopię cudownego obrazu MB Janowskiej, którego oryginał znajduje się w Prochowicach k. Legnicy.