Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

CZARNOHORA

Najwyższe pasmo górskie w łańcuchu Karpat Wschodnich (zob.). Układa się niemal południkowo (z niewielkim odchyleniem płn.-zach.-płd.wsch.). Po stronie północnej łączy się z Gorganami (zob.) – jako granicę przyjmuje się przełęcz Tatarską (inaczej Jabłonicką); po stronie południowej przechodzi w Góry Czywczyńskie (zob.) – punktem styku jest szczyt Stoh i dolina Czarnego Czeremoszu. Długość tak ograniczonego pasma wynosi 45 km. Administracyjnie Cz. leży na terenie powiatów nadwórniańskiego i kosowskiego w wojew. stanisławowskim.
Pod względem geologicznym Cz. tworzy flisz karpacki (zob. Karpaty Wsch.). Przeważająca część pasma jest zbudowana z utworów kredowych – piaskowców z łupkami, tworzących na powierzchni gołoborza i piarżyska. W partiach szczytowych wyraźna jest przewaga piaskowców, tworzących żebra, płyty i inne ostańce skalne. Do powstania krajobrazu Cz. przyczyniły się zarówno erozja, jak i plejstoceńskie lodowce, które zalegały we wszystkich niemal dolinach, tworząc ich charakterystyczne profile (w kształcie litery U), moreny i kotły lodowcowe z jeziorkami.
Główne szczyty Cz. to: Howerla (2058 m npm) – najwyższy szczyt Karpat Wsch., Brebenieskul (2037), Pop Iwan (2022), Rebro (2001), Munczel (1999), Turkuł (1982), Szpyci (1864), Stoh (1653). Wody z północnej strony Cz. spływają licznymi potokami do Prutu i Czarnego Czeremoszu (po płd. stronie jest to zlewisko Cisy). Stoki Cz. są pokryte lasami do wys. około 1670 m (regiel górny), powyżej kosodrzewina, zaś w pasie grani układają się połoniny, urozmaicone gołoborzami i ostańcami.
Ludność zamieszkująca podnóże Cz. i korzystająca z jej bogactw (wypas bydła, eksploatacja lasów) to Huculi (zob. Huculszczyzna).
Czarnohora i jej podnóże (Beskid Huculski) były najbardziej uczęszczaną partią Karpat Wschodnich w celach kuracyjnych, rekreacyjno-turystycznych i narciarskich. W górach zbudowano w latach międzywojennych wiele schronisk i schronów. Głównym punktem wyjścia do Cz. jest Worochta (zob. CL 2/97), z której biegła leśna kolejka wąskotorowa do Foreszczenki. Stamtąd dochodzono do najważniejszych schronisk: na połoninie Maryszewskiej i na Zaroślaku (ramię Howerli). Na Popie Iwanie oddano do użytku na rok przed II wojną nowoczesne obserwatorium astronomiczno-meteorologiczne – obecnie pozostały ruiny.
Przez przełęcz Tatarską przebiega droga na Zakarpacie i na Węgry, a w pobliżu linia kolejowa – stacja graniczna Woronienka.    

(A.C.)