Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

GORGANY

Pasmo górskie w łańcuchu Karpat Wschodnich (zob.), drugie co do wysokości po Czarnohorze (zob.). Układa aię ukośnie w stosunku do stron świata: biegnie z płn. zach. od przełęczy Wyszkowskiej (oddzielającej je od Bieszczad Wsch. – zob.) ku płd. wsch. do przełęczy Tatarskiej (gdzie rozpoczyna się Czarnohora – zob.). Długość G. wynosi w linii powietrznej 75 km. Administracyjnie leżą na terenie powiatów dolińskiego, kałuskiego i nadwórniańskiego (wojew. stanisławowskie).
Pod względem geologicznym budowa G. nie odbiega w zasadzie od budowy Czarnohory, dominuje tu jednak piaskowiec tzw. jamneński. Cechami G. są: ich podział na rozdzielone dolinami grupy górskie, przeważnie równoległe, oraz pokrycie grzbietów i szczytów potężnymi zwaliskami głazów, pochodzącymi z intensywnego wietrzenia piaskowca. Od ich ludowego określenia gorgan pochodzi nazwa całego pasma (inne określenia: złomiska, maliniaki).
Najwyższe szczyty G. to: Sywula (1836 m npm), Wysoka (1805), Bratkowska (1792), Steryszora (1783), Doboszanka (1754), Grofa (1752), Popadia (1742), Sywania (1750). G. przecięte są przełęczami: Pantyrską (1225) i Legionów (dawniej Rogodze), obie wsławione działaniami II Brygady Legionów w zimie 1914/15 r., podobnie jak leżąca u stóp G. wieś Rafajłowa i położone nieco dalej (w kier. Nadwórnej): Zielona, Pasieczna i Pniów.
Z G. spływają ku płn.wsch. dopływy Dniestru: Świca z Mizunką, Łomnica i obydwie Bystrzyce – Sołotwińska i Nadwórniańska (Czarna i Złota), ta ostatnia z dopływem Salatrukiem, znanym z opowieści J. Bieniasza, a także dopływy górnego Prutu. Stoki gór i doliny porastały odwieczne bory (w ostatnim półwieczu rabunkowo wyeksploatowane). Lasy należały do wielkich właścicieli: firmy pol.-austr. „Silvania”, bar. Groedlów, kurii metropolit. grecko-katolickiej, a także do lasów państwowych. Rozwinięta była infrastruktura: tartaki i leśne kolejki wąskotorowe.
Wsie zamieszkiwali Huculi (zob. Huculszczyzna) i Bojkowie (zob. Bieszczady wsch.) oraz ludność polska i Żydzi. W latach międzywojennych pobudowano w G. liczne schroniska (ok. 20, m.in. w Świcy i Mołodzie, na Ruszczynie) i schrony. Wraz ze stacjami turystycznymi we wsiach było ponad 30 obiektów, toteż turystyka letnia i narciarska rozwijała się intensywnie. Dojazdy ułatwiały linia kolejowa przez Nadwórną i Jaremcze oraz wspomniane kolejki leśne. Główne miejscowości letniskowe, to Rafajłowa, Osmołoda, Podlute, Mizuń, Jasień, a także nad Prutem: Jaremcze, Dora, Podleśniów.
(A.C.)