Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

HUCULSZCZYZNA

Obszar etniczno-kulturowy, zasiedlony przez Hucułów, położony w zasadzie po obu stronach południowo-wschodniej części Karpat Wschodnich (zob.) i po obu stronach Czeremoszu – tu jednak pomija się teren zakarpacki i bukowiński (poza Czeremoszem).
H. w omawianym tu zakresie rozciąga się mniej więcej od grzbietu górskiego, rozdzielającego dolinę Łomnicy od doliny Bystrzycy Sołotwińskiej – po Czeremosz, oraz od grzbietu karpackiego – w przybliżeniu po linię, wytyczoną przez Sołotwinę, Delatyn i Kuty. H. jest więc częścią Pokucia (zob. CL 2/95), a w sobie zawiera Beskid Huculski (zob.). Długość obszaru H. (w kierunku płn.zach.-płd.wsch.) wynosi ok. 110 km, szerokość 25–55 km, powierzchnia ca 3500 km2. Liczba ludności huculskiej jest trudna do oceny, ze względu na napływ obcej ludności w ostatnim półwieczu. Administracyjnie leży w powiatach nadwórniańskim, kosowskim oraz kołomyjskim (wojew. stanisławowskie).
Huculi stanowią ludność pochodzenia wołoskiego. Już od IX wieku pasterze rumuńscy z Wołoszczyzny (a zapewne również mołdawscy i węgierscy z Karpat południowych), wraz z rodzinami i stadami owiec i kóz posuwali się górami i wzdłuż nich, w poszukiwaniu pastwisk, dochodząc niemal do Tatr. Podnóże Karpat Wschodnich, w szczególności Beskid Pokucko-bukowiński (Huculski) był dla nich terenem najbliższym, tu więc ślady pochodzenia rumuńskiego są najwyraźniejsze, zarówno w onomastyce (ogromny odsetek nazw miejscowości i gór ma brzmienie rumuńskie, np. Ardżeluża, Beskid, Breskuł, Brebenieskul, Kiczera, Magura, Marysz, Munczel itd.) i nazwach pospolitych, w budownictwie, muzyce, stroju ludowym. Na te same tereny napłynęli Rusini – tak jak do całej Ziemi Czerwieńskiej, wypierani z Rusi-Ukrainy przez Mongołów. Wspólnota religijna (prawosławie – kler narodowości ruskiej napływał tu z ówczesnej najbliższej Rusi Halickiej) doprowadziła do zlania się tych szczepów oraz wytworzenia się miejscowego narzecza, opartego na języku ruskim (dziś zwanym ukraińskim), jednak z domieszką rumuńską, węgierską i polską. Huculi pochodzenia polskiego lub z domieszką polską stanowią istotny procent ludności huculskiej – świadczą o tym nazwiska. Oprócz tego na obszarze Huculszczyzny występowały dość liczne zaścianki szlacheckie, których mieszkańcy byli z pochodzenia Polakami, przyjmując jednak miejscowe narzecze. Ludność miasteczek stanowili głównie Polacy i spolszczeni od dawna Ormianie, a także Żydzi. Po II wojnie Polacy i nieruskie mniejszości narodowe zostali stąd wysiedleni.
 (A.C.)